การหยั่งรู้เป็นผลมาจากประสบการณ์

A new idea comes suddenly

and in a rather intuitive way,

but intuition is nothing but the outcome of

earlier intellectual experience.

Albert Einstein

ความคิดใหม่ๆ จะเกิดขึ้นอย่างทันทีทันใด

และมักจะมาโดยการหยั่งรู้

แต่การหยั่งรู้ไม่ใช่อะไรหรอก

มันเป็นผลมาจากประสบการณ์แห่งปัญญา

ซึ่งมีมาก่อนหน้านั้น

การหยั่งรู้ในมุมมองของไอน์สไตน์ ไม่ได้มาจากญาณวิเศษแต่เกิดจากประสบการณ์ต่างๆ ที่สะสมมาในอดีต ปกติเซลล์สมองหนึ่งเซลล์สามารถส่งสัญญาณติดต่อไปยังเซลล์สมองอื่นๆ รายรอบได้ประมาณ 1,000 -20,000 เซลล์ และเซลล์รายรอบแต่ละตัวก็ส่งต่อไปให้อีกนับหมื่นเซลล์เช่นกันประสบการณ์ตรงสามารถช่วยเพิ่มร่างแหใยประสาทให้แผ่ออกไปได้มากที่สุด

ยิ่งเซลล์สมองมีการเชื่อมต่อกันมากเท่าใด การคิดแบบองค์รวมก็จะเกิดขึ้นมากเท่านั้น และแปลผลออกมาเป็นการหยั่งรู้ ผลลัพธ์ที่ออกมาอธิบายไม่ได้ในเชิงตรรกะ จนบางครั้งดูเหมือนเป็นเรื่องปาฏิหาริย์ เช่น การหยั่งรู้อนาคต หรือการหยั่งรู้จิตใจคน เป็นต้น

ทฤษฎีทางจิตวิทยาของกลุ่มเกสตัลท์ อธิบายว่า การหยั่งรู้จะเกิด ภายหลังการหยั่งเห็น เคยมีการทดลองน่ากลัวยมาวางไว้ห่างจากกรงลิงมากแล้วนำไม้ท่อนสั้นวางไว้ในช่วงที่มือลิงเอื้อมถึง ส่วนไม้ท่อนยาววางไว้ห่างไกลออกไป ปรากฏว่าลิงบางตัวหยั่งเห็น มันคว้าไม้ท่อนสั้นไปเขี่ยไม้ท่อนยาวเข้าหาตัว แล้วจับไม้ท่อนยาวนั้นเขี่ยกล้วยเข้ามา ในขณะที่ลิงส่วนใหญ่นั่งมองกล้วยตาละห้อย

สำหรับในทางพุทธศาสนา การหยั่งรู้เกิดจากจิต จิตเก็บข้อมูลไว้อย่างมหาศาล แต่จะแสดงผลออกมาได้ก็ต่อเมื่อสมองหยุดคิด การหยั่งรู้บางอย่างหาเหตุผลอธิบายไม่ได้ เช่น ทำไมบางคนเก่งคณิตศาสตร์ ศิลปะหรือดนตรีแต่กำเนิด

มีคำถามว่าทำไมคอมพิวเตอร์ถึงไม่มีการหยั่งรู้ ทั้งๆ ที่คอมพิวเตอร์มีความสามารถในการเก็บข้อมูลเหนือกว่ามนุษย์มาก นั่นก็เพราะการหยั่งรู้ต้องเป็นผลมาจากประสบการณ์แห่งปัญญาซึ่งมาจากจิต พระพุทธองค์ทรงบรรลุสัพพัญญุตญาณ จากการเพ่งพินิจพิจารณาจิต แล้วความลับที่ซ่อนอยู่ก็เปิดเผยออกมา