ตำนาน "พระนเรศวร" เอาเลือด "พระยาละแวก" ล้างพระบาท..เรื่องจริงหรือไม่ ?

              ตำนาน "พระนเรศวร" เอาเลือด "พระยาละแวก" ล้างพระบาท..เรื่องจริงหรือไม่ ? ตำนานนี้ถูกกล่าวถึงกันอย่างยาวนาน กับการเสด็จกรีธาทัพไปตีเมืองละแวก และทำการประกอบพระราชพิธีปฐมกรรมหลังมีชัยชนะเหนือ "พระยาละแวก" ผู้ครองกรุงกัมพูชา ทั้งนี้ก็มีการเล่าสืบต่อกันมาว่า พระนเรศวรทรงสั่งให้นำเอาเลือดของศัตรูมาล้างพระบาทพระองค์ ซึ่งภาพนี้ก็ได้กลายเป็นที่จดจำ และถ่ายทอดทั้งในตำราเรียน จิตรกรรมฝาผนัง ตลอดจนเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนาน

               ตามตำนานพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ระบุว่า เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงมีชัยเหนือเมืองละแวก ก็ได้ทรงประกอบพิธีปฐมกรรม โดยทำการตัดศีรษะ "พระยาละแวก" แล้วนำเลือดศัตรูไปชำระล้างพระบาท ท่ามกลางเสียงฆ้องชัย และดนตรีพิธีกรรมตามแบบพราหมณ แต่อย่างไรก็ตาม มีนักวิชาการได้ตั้งข้อสังเกตเอาไว้ว่า พระราชพงศาวดารดังกล่าวถูกเขียนขึ้นภายหลังเกิดเหตุการณ์มาแล้วหลายร้อยปี ซึ่งใช้สำนวนในเชิงวรรณศิลป์ และบางฉบับก็ไม่ได้กล่าวถึงเหตุการณ์นี้เลย เช่น พงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ โดยไม่กล่าวถึงพิธีใดๆ เกี่ยวกับพระยาละแวกเลย

               ทั้งนี้ในบันทึกของชาวตะวันตก อย่าง บาทหลวงซานอโตนิโอ ชาวโปรตุเกส และนักเดินทางชาวฝรั่งเศส ยังได้ให้ข้อมูลที่แตกต่างกันออกไป โดยระบุแต่เพียงว่า พระยาละแวกและราชบุตร มิได้ถูกประหารแต่อย่างใด แต่ได้หลบหนีไปยังเมืองเชียงแตงในลาว และสุดท้ายก็ได้สิ้นพระชนม์ที่นั่น แทนที่จะเสียชีวิตด้วยพระราชพิธีอย่างที่พงศาวดารไทยบางฉบับได้ระบุไว้