หัวหอมและกระเทียม ความจริงที่ซ่อนอยู่ใต้กลิ่นฉุน จากอดีตสู่ปัจจุบัน

หัวหอมและสมาชิกอีกมากมายในตระกูลลิลลี่นี้ มีทั้งพันธุ์ประดับและพันธุ์กินได้อย่างกระเทียม ต้นหอมญี่ปุ่น และกุยช่าย สิ่งที่ทำให้พืชตระกูลนี้มีกลิ่นและรสชาติเฉพาะตัวก็คือสารระเหยที่ออกฤทธิ์ระคายเคืองนั่นเอง

คำว่า "onion" ในภาษาอังกฤษมีที่มาจากภาษาละตินคำว่า "unio" ซึ่งแปลว่าหัวหอม แต่ชื่อของพืชชนิดนี้ในภาษาสันสกฤต ฮีบรู และกรีกโบราณกลับไม่มีความเกี่ยวข้องกัน แสดงให้เห็นว่ามนุษย์รู้จักปลูกหัวหอมมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์แล้ว

หัวหอมธรรมดา กระเทียม และต้นหอมลีกล้วนมีถิ่นกำเนิดในเอเชียกลาง ก่อนจะแพร่กระจายไปยังเอเชียตะวันตกและแถบเมดิเตอร์เรเนียน ส่วนต้นหอมญี่ปุ่นเชื่อกันว่ามาจากจีน สิ่งที่น่าสนใจคือคำว่า "Welsh" ในชื่อไม่ได้หมายถึงเวลส์ แต่มาจากคำเยอรมันที่แปลว่า "ต่างชาติ" นั่นเอง

หลักฐานจากภาพวาดและจารึกบนอนุสาวรีย์แสดงให้เห็นว่าชาวอียิปต์โบราณใช้หัวหอมอย่างแพร่หลาย แม้แต่ในคัมภีร์ไบเบิลยังกล่าวถึงช่วงที่ชาวอิสราเอลรำลึกถึงหัวหอม กระเทียม และต้นหอมลีกที่เคยกินในอียิปต์

ในช่วงศตวรรษแรก มีหัวหอมหลากหลายพันธุ์ ทั้งยาว กลม แดง เหลือง ขาว กลิ่นแรงและกลิ่นอ่อน น่าสนใจว่ายุคกลางหัวหอมกลับไม่เป็นที่นิยมเท่ากระเทียมและต้นหอมลีก ซึ่งตรงกันข้ามกับยุคปัจจุบัน

หลังจากสเปนค้นพบหมู่เกาะเวสต์อินดีส หัวหอมก็ถูกนำไปปลูกที่นั่นและแพร่กระจายไปทั่วอเมริกา ทั้งชาวอาณานิคมและชาวอินเดียนแดงต่างปลูกหัวหอมกันอย่างแพร่หลาย

ต้นหอมญี่ปุ่นนั้นไม่มีการสร้างหัวกลมเหมือนหัวหอมทั่วไป แต่จะให้ก้านยาวสีขาวหลายก้าน พันธุ์นี้เป็นที่นิยมในเอเชียตะวันออก แต่ก็ปลูกได้แทบทุกที่ ในญี่ปุ่นมักเรียกผิดๆ ว่า "ต้นหอมลีกญี่ปุ่น"

หัวหอมอีกชนิดที่น่าสนใจคือหัวหอมต้นหรือหัวหอมอียิปต์ ที่ผลิตหัวเล็กๆ บนยอดต้นแทนที่จะเป็นดอกและเมล็ด

ต้นหอมลีกก็เช่นกัน ที่ไม่สร้างหัวกลม แต่ให้ก้านทรงกระบอกแทน ใบของต้นหอมลีกจะแบนและตัน ในขณะที่ใบหัวหอมธรรมดาจะกลวงและเป็นทรงกระบอก

คำว่า "leek" (ต้นหอมลีก) มาจากคำแองโกล-แซกซอน "leac" ส่วนชาวโรมันเรียกมันว่า "porrum" ซึ่งยังคงใช้ในชื่อวิทยาศาสตร์จนถึงปัจจุบัน เรื่องตลกคือจักรพรรดิเนโรได้ฉายา "Porrophagus" (ผู้กินต้นหอมลีก) เนื่องจากชอบกินต้นหอมลีกมาก เขาเชื่อว่าการกินต้นหอมลีกบ่อยๆ จะช่วยให้เสียงดีขึ้น!