ตะเกียบขึ้นราทำให้เป็นมะเร็งจริงหรือ?

        กระแสข่าวเตือนภัยบนโลกออนไลน์มักสร้างความวิตกกังวลให้หลายครัวเรือน โดยเฉพาะประเด็นเรื่อง "ตะเกียบไม้ขึ้นรา" ที่ถูกระบุว่าเป็นแหล่งสะสมของสารอะฟลาทอกซิน ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งตับ ความจริงของเรื่องนี้คืออะไร ตะเกียบเก่าในบ้านกำลังส่งผลเสียต่อสุขภาพโดยไม่รู้ตัวหรือไม่ บทความนี้จะพาไปเจาะลึกข้อเท็จจริงพร้อมแนวทางป้องกันอย่างถูกต้อง

ไขข้อสงสัย: ตะเกียบขึ้นราทำให้เป็นมะเร็งจริงหรือ?

        คำตอบคือ การใช้ตะเกียบขึ้นราไม่ได้ทำให้เป็นมะเร็งโดยตรงทันทีทุกกรณี แต่ก็มีความเสี่ยงสะสม สารพิษที่สร้างจากเชื้อราบางชนิดอาจปนเปื้อนอยู่ โดยเฉพาะบนตะเกียบที่มีจุดดำ มีกลิ่นอับ หรือเนื้อไม้แตกร้าว ซึ่งเป็นสัญญาณชัดเจนว่าไม่เหมาะสำหรับการนำมาสัมผัสอาหารอีกต่อไป

รู้จัก "อะฟลาทอกซิน" สารพิษร้ายอันตรายถึงตับ

อะฟลาทอกซิน (Aflatoxin) คือสารพิษที่ผลิตโดยเชื้อราในกลุ่ม Aspergillus flavus และ Aspergillus parasiticus ซึ่งเจริญเติบโตได้ดีในสภาพอากาศร้อนชื้น

• ความเสี่ยงต่อสุขภาพ: องค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ (IARC) จัดให้สารอะฟลาทอกซินเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ หากร่างกายได้รับสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด มะเร็งตับ

• กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ: ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้ป่วยโรคปอดเรื้อรัง ผู้รับเคมีบำบัด ผู้เปลี่ยนถ่ายอวัยวะ หรือผู้ที่เป็นโรคหอบหืด หากสัมผัสหรือสูดดมสปอร์เชื้อราเข้าไป อาจเสี่ยงต่อการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจเพิ่มเติม

ผลทดสอบเชิงลึก: ตะเกียบประเภทไหนสะสมเชื้อรามากที่สุด?

เมื่อปี 2020 สภาคุ้มครองผู้บริโภคแห่งนครเซี่ยงไฮ้ได้ทดสอบตะเกียบจำนวน 860 คู่ (ทั้งตะเกียบใหม่และตะเกียบที่ผ่านการใช้งานจากครัวเรือน) ครอบคลุมวัสดุ 5 ประเภท คือ ไม้ ไผ่ สเตนเลส เมลามีน และอัลลอย โดยมีผลสรุปที่น่าสนใจดังนี้:

• ตะเกียบเปียกชื้น: พบจำนวนเชื้อรามากกว่าตะเกียบที่แห้งสนิทเกิน 25%

• อายุการใช้งาน: ตะเกียบที่ใช้งานเกิน 6 เดือน พบเชื้อรามากกว่าตะเกียบใหม่และตะเกียบที่ใช้มาเพียง 3 เดือน ถึง 30%

• ประเภทวัสดุ: ตะเกียบไม้และตะเกียบไผ่มีปริมาณเชื้อราสูงกว่าตะเกียบสเตนเลส อัลลอย และเมลามีนมากถึง 7 เท่า เนื่องจากพื้นผิวไม้มีร่องขนาดเล็กและรูพรุน ซึ่งกักเก็บความชื้นและเศษอาหารได้ง่าย

ต้มน้ำร้อนหรือล้างสะอาด พอจะกำจัดสารพิษได้ไหม?

หลายคนเข้าใจผิดว่าการนำตะเกียบขึ้นราไปล้างให้สะอาดหรือลวกน้ำร้อนแป๊บเดียวก็เพียงพอ แต่ในความเป็นจริง:

• ความทนทานของสารพิษ: สารพิษจากเชื้อราหลายชนิดมีความคงตัวทางเคมีสูงมาก การล้างธรรมดาหรือต้มในระยะเวลาสั้นๆ ไม่สามารถทำลายสารพิษที่เกิดขึ้นแล้วได้ทั้งหมด

• ต้องต้ม นานเกิน 20 นาที: ผลการทดลองชี้ว่า ต้องใช้เวลาต้มในน้ำเดือดต่อเนื่องมากกว่า 20 นาทีขึ้นไป จึงจะสามารถลดปริมาณเชื้อราและจุลินทรีย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

• เสี้ยนและรอยแตก: หากไม้แตกร้าว เชื้อราจะฝังลึกอยู่ในเนื้อไม้ การทิ้งแล้วเปลี่ยนใหม่จึงเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุด

เช็กลิสต์ 5 สัญญาณเตือน ตะเกียบแบบไหนควรทิ้งทันที

1. มีจุดดำ จุดเขียว หรือคราบสีขาวผิดปกติปรากฏบนผิวไม้

2. มีกลิ่นอับ กลิ่นเปรี้ยว หรือกลิ่นที่ไม่หายไปแม้นำไปล้างทำความสะอาดแล้ว

3. ผิวไม้เริ่มแตกร้าว เป็นเสี้ยน หรือมีร่องลึกสะสมคราบอาหาร

4. สีของตะเกียบเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน

5. ตะเกียบมีความชื้นสะสมอยู่ตลอดเวลา หรือเคยถูกแช่น้ำทิ้งไว้นานๆ

   

วิธีดูแลและป้องกันตะเกียบในบ้านให้ปลอดภัย

• ล้างทันทีหลังใช้งาน: ไม่ควรถ้วยหรือแช่ตะเกียบทิ้งไว้นานเกินไป ล้างคราบไขมันและเศษอาหารออกให้หมด

• ตากให้แห้งสนิท: จัดวางตะเกียบในบริเวณที่อากาศถ่ายเทสะดวก ไม่ควรรวบเก็บใส่ภาชนะในขณะที่ยังเปียกชื้น

• เปลี่ยนใหม่ทุก 6 เดือน: โดยเฉพาะตะเกียบที่ทำจากไม้และ bamboo เพื่อลดการสะสมของจุลินทรีย์

• หากเผลอใช้ตะเกียบขึ้นรา: การเผลอใช้เพียงครั้งเดียวไม่ได้ทำให้เป็นมะเร็งในทันที แต่หากมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ หรือท้องเสียรุนแรง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กอาการปนเปื้อนของเชื้อโรค

        อย่างไรก็ตามตะเกียบขึ้นราอาจไม่ได้ส่งผลให้เกิดมะเร็งตับในทันทีทันใด แต่การใช้งานสะสมเป็นเวลานานย่อมเป็นการเพิ่มความเสี่ยงให้ร่างกายได้รับสารพิษอะฟลาทอกซินและเชื้อราโดยไม่จำเป็น การใส่ใจดูแลความสะอาด การจัดเก็บในที่แห้ง และการหมั่นเปลี่ยนตะเกียบไม้ตามระยะเวลาที่เหมาะสม จึงเป็นวิธีป้องกันภัยเงียบในบ้านเพื่อสุขภาพที่ดีของทุกคนในครอบครัว

แหล่งอ้างอิง

• Shanghai Consumer Protection Commission: การทดสอบตะเกียบ 860 คู่ เรื่องการเกิดเชื้อราและวิธีฆ่าเชื้อ
• องค์การอนามัยโลก (WHO): Mycotoxins และความเสี่ยงจากอะฟลาทอกซิน
• องค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ (IARC): การประเมินอะฟลาทอกซินว่าเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์
• สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐฯ (NCI): แหล่งที่พบอะฟลาทอกซินและความสัมพันธ์กับมะเร็งตับ