องคุลิมาล จากมหาโจรสู่พระอรหันต์

เรื่องราวของ องคุลิมาล เริ่มต้นขึ้นในสมัยพุทธกาล ณ กรุงสาวัตถี เมื่อ อหิงสกะ ถือกำเนิดขึ้นในตระกูลพราหมณ์คัคคะ ผู้เป็นอำมาตย์คนโปรดของพระเจ้าปเสนทิโกศล ทันทีที่อหิงสกะคลอด ก็เกิดลางร้ายไฟลุกตามอาวุธทั่วกรุง พราหมณ์คัคคะผู้เชี่ยวชาญการทำนายดวงชะตาได้ทำนายว่าบุตรชายของตนจะเติบโตเป็นมหาโจร แม้จะกังวลแต่พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ทรงอนุญาตให้เลี้ยงดูอหิงสกะต่อไป พร้อมกำชับให้เลี้ยงดูอย่างดี และตั้งชื่อให้ว่า "อหิงสกะ" ซึ่งหมายถึงผู้ไม่เบียดเบียน

อหิงสกะเติบโตเป็นเด็กดี มีความขยันและเฉลียวฉลาด เมื่ออายุ 18 ปี เขาได้เดินทางไปศึกษาที่เมืองตักสิลา ภายใต้การดูแลของ อาจารย์ทิศาปาโมกข์ ด้วยความโดดเด่นทำให้เขาเป็นที่โปรดปรานของอาจารย์ แต่กลับสร้างความอิจฉาริษยาให้แก่ศิษย์คนอื่นๆ ลูกศิษย์จึงรวมหัวกันใส่ร้ายอหิงสกะว่าคิดปองร้ายอาจารย์ เมื่ออาจารย์ทิศาปาโมกข์หลงเชื่อ จึงคิดกำจัดอหิงสกะโดยไม่ต้องการให้เสื่อมเสียชื่อเสียง ท่านจึงออกอุบายให้อหิงสกะไปสังหารคน 1,000 คน เพื่อเป็นเครื่องประกอบครุทักษิณา แลกกับการสำเร็จวิชาทั้งหมด ด้วยความกดดันและเสียดายวิชาที่เรียนมา อหิงสกะจึงยอมทำตามคำของอาจารย์

นับแต่นั้น อหิงสกะได้กลายเป็นมหาโจรผู้เหี้ยมโหด ดักซุ่มสังหารผู้คนในป่าชาลิวันโดยไม่เลือกหน้า เพื่อให้จำได้ว่าสังหารไปแล้วกี่คน เขาได้ตัดนิ้วมือของผู้ที่ถูกฆ่ามาร้อยเป็นมาลัยคล้องคอ ผู้คนจึงขนานนามเขาว่า "องคุลิมาล" หรือผู้มีมาลัยนิ้วมือ เรื่องราวความโหดร้ายของเขากระฉ่อนไปทั่ว ผู้คนต่างหวาดกลัวจนต้องอพยพหนีเข้าไปในเมืองกรุงสาวัตถี

เมื่อชาวบ้านรวมตัวร้องเรียน พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงเตรียมกำลังจะออกปราบองคุลิมาล พ่อแม่ขององคุลิมาลเมื่อรู้ข่าวก็เสียใจมาก นางพราหมณีมันตานีผู้เป็นแม่ไม่อาจทนเห็นลูกชายต้องตาย จึงออกเดินทางไปตามหาลูกชายเพียงลำพัง โดยไม่รู้ว่าองคุลิมาลได้สังหารผู้คนไปแล้ว 999 คน เหลือเพียงหนึ่งคนเท่านั้นก็จะครบตามเงื่อนไข

ในค่ำคืนนั้น องคุลิมาลตั้งใจจะสังหารคนแรกที่พบเจอเพื่อที่จะครบ 1,000 คน โดยที่เขาไม่รู้ว่าคนแรกที่จะเจอคือแม่ของเขาเอง พระพุทธเจ้า ซึ่งทรงเห็นเหตุการณ์ล่วงหน้า ได้เสด็จมายังป่าชาลิวัน เพื่อขัดขวางไม่ให้องคุลิมาลกระทำมาตุฆาต ซึ่งจะทำให้เขาไม่อาจบรรลุธรรมได้ในชาตินี้

เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึง องคุลิมาลเห็นพระองค์เพียงลำพังก็ตั้งใจจะสังหารเป็นคนที่หนึ่งพัน เขาวิ่งไล่ตามพระพุทธเจ้าอย่างสุดกำลัง แต่ก็ไม่อาจตามทัน ทั้งที่พระพุทธเจ้าทรงย่างก้าวอย่างช้าๆ องคุลิมาลจึงตะโกนให้พระพุทธเจ้าหยุดเดิน พระพุทธเจ้าทรงตอบกลับว่า "เราหยุดแล้ว แต่ท่านยังไม่หยุด" และอธิบายว่าพระองค์หยุดการฆ่าสัตว์และละเลิกจากกิเลสแล้ว คำพูดอันสงบนิ่งนี้เองได้สั่นคลอนจิตใจที่แข็งกระด้างขององคุลิมาล ทำให้เขาระลึกได้ถึงตัวตนเดิมของอหิงสกะผู้ไม่เบียดเบียน องคุลิมาลตัดสินใจวางดาบ แล้วกราบขออุปสมบท พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตและรับเขาเข้าสู่พระพุทธศาสนา

หลังจากนั้นไม่นาน พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เดินทางมายังพระเชตวันมหาวิหารเพื่อขอพรให้ปราบองคุลิมาลได้สำเร็จ พระพุทธเจ้าทรงชี้ไปที่พระภิกษุรูปร่างสูงใหญ่ในหมู่สงฆ์ และบอกว่านั่นคือองคุลิมาล ทำให้พระราชาและผู้คนต่างตกตะลึงในความสงบนิ่งและน่าเลื่อมใสของพระองคุลิมาล แม้จะมีคนยังคงหวาดกลัวและโกรธแค้น แต่พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ทรงศรัทธาในคำสอนของพระพุทธเจ้าและทรงยกกองกำลังกลับไป

พระองคุลิมาลต้องเผชิญกับผลกรรมที่ตนเองได้กระทำไว้ในอดีต เมื่อไปบิณฑบาตชาวบ้านต่างพากันวิ่งหนี บางคนก็ขว้างปาสิ่งของใส่ แต่พระองคุลิมาลก็อดทนและรับกรรมเหล่านั้นโดยสงบ จนกระทั่งวันหนึ่ง เขาได้ช่วยหญิงท้องแก่ให้คลอดลูกอย่างปลอดภัยด้วยสัตยาธิษฐาน นับแต่นั้นมา พระองคุลิมาลก็มีชีวิตใหม่ในฐานะพระภิกษุผู้เคร่งครัด เปี่ยมด้วยเมตตากรุณา และในที่สุดท่านก็ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ เรื่องราวขององคุลิมาลจึงเป็นเครื่องเตือนใจว่า ไม่มีคำว่าสายเกินไปสำหรับการกระทำความดีและกลับตัวกลับใจ