โรค'คิดว่าตัวเองไม่เก่ง' โรคที่มักเกิดกับคนประสบความสำเร็จ

เคยไหมที่ประสบความสำเร็จในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง แต่แทนที่จะรู้สึกภูมิใจ กลับมีความคิดแว่บขึ้นมาในหัวว่า สิ่งที่เราทำออกมานั้นเป็นเพราะโชคช่วย หรือ เรื่องนี้ใครๆก็ทำได้ แม้คนอื่นจะมองว่าคุณเก่งมากแค่ไหนคุณก็ยังคิดว่าตัวเองไม่เก่งอยู่ดี งานวิจัยหนึ่งพบว่ากว่า 70% ของผู้คนเคยเผชิญความรู้สึกแบบนี้ในช่วงหนึ่งของชีวิต เรียกว่าอาการ โรคคิดว่าตัวเองไม่เก่ง (Imposter syndrome)

โรคคิดว่าตัวเองไม่เก่ง(Impostor Syndrome) คืออะไร?

Imposter Syndrome หรืออีกคำเรียกหนึ่งว่า impostor phenomenon ถูกบัญญัติขึ้นในปี 1978 โดย Pauline Rose Clance และ Suzanne Imes นักจิตวิทยา ได้วิจัยว่าเป็นอาการทางจิตชนิดหนึ่ง ซึ่งให้คำจำกัดความว่าเป็นความรู้สึกภายในว่าเราไม่ใช่คนรู้จริง เก่งจริง (An internal experience of intellectual phoniness) แต่ที่สำเร็จได้กลับเป็นเพราะโชคช่วยมากกว่า มักจะมีความรู้สึกที่คิดว่าตัวเองไม่เก่งพอ ไม่เหมาะสมกับความสำเร็จที่ได้มา และกลัวคนอื่นจะมองว่าเราไม่มีความสามารถมากพอ

อาการ Impostor Syndrome นี้เกิดขึ้นได้กับทุกคนตั้งแต่ CEO ของบริษัทหรือเด็กจบใหม่ที่เพิ่งจะเริ่มต้นชีวิตการทำงาน ในงานวิจัยหนึ่งเปิดเผยว่ากว่า 82% ของคนทำงานรู้สึกว่าตัวเองไม่คู่ควรกับคำชมที่ได้รับการยกย่องจากผู้อื่น ซึ่งส่งผลเสียอย่างร้ายแรงต่อทั้งชีวิตส่วนตัวและอาชีพการงาน เช่น

1) การพลาดโอกาส: ความกลัวว่าจะถูก “จับได้” ว่าไม่เก่งจริง อาจนำไปสู่การหลีกเลี่ยงโอกาสในการเลื่อนตำแหน่ง หรือการรับมอบหมายโครงการใหม่ๆ และแม้แต่โอกาสในการพูดในที่สาธารณะ

2) การทำลายอนาคตตนเอง: การผลัดวันประกันพรุ่งและความสมบูรณ์แบบ สามารถขัดขวางไม่ให้ทำงานให้สำเร็จหรือแม้แต่เริ่มทำงานที่สามารถทำได้

3) อาการ Burnout: เพราะต้องทำงานหนักอยู่ตลอดเวลา เนื่องจากกลัวว่าคนอื่นจะหาว่าไม่เก่ง อาจนำไปสู่ความเหนื่อยล้าและประสิทธิภาพการทำงานลดลง รวมถึงกระทบในด้านอื่นๆ ของชีวิต

4) ผลกระทบต่อสุขภาพจิต (Mental Health): กลุ่มอาการ Imposter Syndrome มักเกี่ยวข้องกับความวิตกกังวล ความเครียด และแม้แต่ภาวะซึมเศร้าที่เพิ่มมากขึ้น

วิธีรับมือกับโรคคิดว่าตัวเองไม่เก่ง

1. พูดคุยกับเพื่อนหรือคนที่ไว้ใจ เพื่อแบ่งปันความรู้สึกของตัวเอง อย่าเก็บทุกอย่างไว้คนเดียว จะยิ่งทำให้เครียดและวิตกกว่าเดิม
2. ไม่เปรียบเทียบตัวเองกับใคร ความเก่งของทุกคนไม่เหมือนกัน เอามาเทียบกันไม่ได้
3. จดบันทึกความสำเร็จของตนเอง มองเห็นคุณค่าในงานที่ทำ ชื่นชมผลงานของตัวเองให้มากขึ้น อย่ากดดันตัวเองมากเกินไป
4. ยอมรับคำติชมจากผู้อื่น และมีความสุขกับความสำเร็จของตัวอง ลองมองทุกอย่างในแง่ดี อย่าคิดว่าที่คนอื่นชมก็เพราะเป็นมารยาท
5. อย่าปิดโอกาสตัวเอง เปิดรับสิ่งใหม่ๆ เข้ามาบ้าง อย่าทำแต่งานเดิมๆ ซ้ำไปซ้ำมา ลองเปิดใจทำงานที่ไม่เคยทำ ไม่ปฏิเสธโอกาสใหม่ๆที่เข้ามา
6. ยอมรับกับสิ่งที่เกิดขึ้น และพร้อมที่จะก้าวไปข้างหน้า

ผู้มีแนวโน้มสูงที่จะมีอาการ Impostor Syndrome ล้วนเป็นผู้ที่มักพึ่งพาตนเองเป็นหลัก และยังกดดันตนเองมากเกินไปอีกด้วย ถ้ารู้ว่าตัวเองเป็นโรคนี้ ก็พยายามปรับตัว ลองยื่นมือขอความช่วยเหลือจากผู้อื่นบ้างเป็นครั้งคราว ปล่อยวางแล้วพร้อมที่จะเริ่มใหม่