ชาวไทใหญ่ (ไตโหลง) ในเวียงเชียงราย

กลุ่มชนชาติ ชาติพันธุ์ ในเวียงเชียงราย
.
ชาวไทใหญ่ (ไตโหลง)
.
ชาวไทใหญ่ หรือ กลุ่มชนที่คนในล้านนาเรียกว่า “เงี้ยว” มีถิ่นฐานอยู่แคว้นรัฐฉานของพม่า ชาวไทใหญ่มีความมีความเกี่ยวข้องกับล้านนามาตลอด เป็นความสัมพันธ์ทางด้านเครือญาติ และวัฒนธรรม เชื้อสายของราชวงศ์มังรายได้ปกครองเมืองไทใหญ่ และเชื้อสายของไทใหญ่เคยเป็นกษัตริย์ปกครองล้านนา คือ เจ้าเมกุฎสุทธิวงศ์ (เจ้าแม่กุ) กษัตริย์องค์สุดท้ายของราชวงศ์มังรายก่อนที่จะตกอยู่ภายใต้การปกครองของพม่า ในสมัยตระกุลกาวิละ เชื้อวงศ์เจ้าเจ็ดตน ก็มีความสัมพันธ์ด้านเครือญาติกับเชื้อสายเจ้าฟ้าหลวงไทใหญ่ แต่ในบางยุคสมัยล้านนาไทยกับรัฐไทใหญ่ก็เกิดความขัดแย้งบาดหมางกัน โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มหาอำนาจตะวันตกเข้ามาแทรกแซงทางการเมืองในพุทธศตวรรษที่ 24-25
.
สิ่งที่สำคัญที่สุดคือความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจ เช่น พุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์จากเชียงใหม่เผยแพร่เข้าสู่เชียงตุง มีศูนย์กลางอยู่ที่วัดป่าแดง ทำให้พุทธศาสนาในแคว้นเชียงตุง เป็นพุทธศาสนาลังกาวงศ์แบบเชียงใหม่ ทำให้เกิดความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดเกี่ยวกับความเชื่อ ปรัชญาศาสนา กฎหมายตลอดจนการดำเนินชีวิตเช่นเดียวกับล้านนา
.
นอกจากนั้นความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจเส้นทางการค้า มะละแหม่ง ล้านนา รัฐฉาน ยูนนาน จะมีพ่อค้าชาวไทใหญ่นำขบวนวัวต่าง ค้าขายและเปลี่ยนสินค้าไปเรื่อยๆ เชียงแสนจึงอาจเป็นศูนย์กลางทางการค้าของล้านนาในเขตที่ราบลุ่มน้ำกก และรับสินค้าจากเขตตอนบนเดินทางมาค้าขายที่เชียงใหม่โดยตรง เช่นพ่อค้าเงี้ยว เมืองเชียงรายจึงเป็นดินแดนที่มีชาวไทใหญ่เดินทางเข้ามาติดต่อเป็นเวลาช้านาน
.
ในปี พ.ศ.2388 เจ้าหลวงเชียงใหม่มีอาชญาให้เจ้าธรรมลังกา เกณฑ์ และไทเขิน ที่เคยถูกกวาดต้อนไปยังเชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง จำนวนพันกว่าครัวเรือน อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานฟื้นฟูเมืองเชียงราย ดังนั้น กลุ่มคนเชียงรายในระยะฟื้นฟูบ้านเมืองส่วนใหญ่จึงเป็นชาวไทใหญ่และไทเขิน ทำการค้าขายอยู่บริเวณตลาดกลางเมืองเชียงราย พ่อค้าชาวไทใหญ่ควบคุมการค้าส่วนใหญ่ในเมืองเชียงราย
.
ต่อมามีเหตุการณ์ที่ส่งผลกระทบต่อกลุ่มชนชาวไทใหญ่เป็นพลเมืองที่อยู่ในบังคับของอังกฤษ ภายหลังการลงนานในสนธิสัญญาเบาริ่ง ทำให้ชาวไทใหญ่ไม่ยอมปฏิบัติตามข้อบังคับของฝ่ายไทย พวกพม่า ลื้อ เขิน เมืองเชียงตุง 380 คน อพยพเข้าไปตั้งอยู่ที่เมืองเชียงแสน ในปี พ.ศ.2417 เจ้าอินทวิชายานนท์ฯ เจ้านครเชียงใหม่ให้เกณฑ์ไพร่พลไปขับไล่ผู้ที่เข้ามาตั้งอยู่ ณ เมืองเชียงแสน
.
ชาวไทใหญ่เริ่มมีความขัดแย้งกับทางการมากขึ้น ไม่พอใจนโยบายการกีดกันมิให้มีสิทธิ์หรือกรรมสิทธิ์ในบ้านเรือน และไม่มีความสะดวกทางการค้าที่เคยได้รับมาในอดีต นโยบายดังกล่าวส่งผลกระทบต่อผลประโยชน์ของชาวไทใหญ่ ชาวไทใหญ่ซึ่งเคยเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับชาวล้านนา ภายหลังที่ถูกควบคุมอย่างเคร่งคัดหากจะเดินทางเข้ามาค้าขายในเขตสยามจะต้องมีหนังสือเดินทาง และหากไม่มีหลักฐานว่าเป็นคนในบังคับของสยามต้องเสียภาษีค่าแรงแทนการเกณฑ์ปีละ 5 บาท ชาวไทใหญ่ได้ก่อการจลาจล “กบฏเงี้ยว” โดยบุกปล้นสะดม เมืองต่างๆ ในล้านนาเช่น ลำปาง แพร่ พะเยา เชียงแสน เชียงราย เชียงของในปี พ.ศ.2445-2447 ได้รับการต่อต้านจากทางการเชียงรายและกองทัพสยามได้ทำการปราบปรามจนราบคาบ
.
ภายหลัง “กบฏเงี้ยว” บทบาทของชาวไทใหญ่โดยเฉพาะอย่างยิ่งการค้าได้ลดลงมีพ่อค้าชาวจีนฮ่อและชาวอินเดีย แต่ในช่วง 70-80 ปีที่ผ่านมาชาวไทใหญ่ที่ยังหลงเหลืออยู่ในเชียงรายก็ยังคงดำรงขนบธรรมเนียมประเพณีของตนอย่างเหนียวแน่นโดยเฉพาะชาว-ไทใหญ่ที่อาศัยอยู่บริเวณประตูหวาย
.
“... เขาจัดงานฉลองเทศกาลออกพรรษาเป็นที่น่าสนใจ คือมีการปลูกปรำสุดหน้าบ้านของตนทุกบ้าน มีหลังคามุงด้วยคาหรือใบอ้อทางมะพร้าวด้วย มีไม้ไผ่สานปูใต้หลังคา จุดโคมไฟด้วยกระดาษสีต่างๆ จะประทีปเทียนไขข้างในสว่างไสวตลอด 3 คืน นับแต่วันแรม 1 ค่ำ ที่วัดพม่าประตูหวายข้างหอนาฬิกาปัจจุบัน ที่แปลกน่าสนใจก็คือ โคมหมุนเป็นรูปพุทธประวัติ..” (สมควร จันทจักร. 2527)
.
ปัจจุบันแหล่งชุมชนของชาวไทใหญ่ในเชียงราย ที่ประตูหวายได้สลายตัวไปแล้วเนื่องจากการพัฒนาเมือง ชาวชุมชนเหล่านี้ต้องกระจัดกระจายไปอยู่ตามที่ต่างๆ ทั่วเมืองเชียงรายคงเหลืออยู่ที่ชุมชนวัดสันป่าก่อ หรือ ป่าก่อเงี้ยว ที่ยังคงรักษาเอกลักษณ์ของชาวไทใหญ่ไว้โดยมีวัดสันป่าก่อเป็นศูนย์กลางของชุมชน ส่วนนอกเขตอำเภอเมืองเชียงราย ชาวไทใหญ่มีแหล่งชุมชนอยู่รอบๆ วัดม่วงชุม อำเภอพาน บ้านห้วยน้ำขุ่น อำเภอแม่จัน และชุมชนที่มีชาวไทใหญ่เข้ามาอยู่อาศัยมากที่สุดในระยะ 10 ปี ที่ผ่านมาคือบ้านใหม่หมอกจามบริเวณระหว่างเชียงรายกับเชียงใหม่ และติดต่อกับชายแดนรัฐฉานของพม่า ชาวไทใหญ่เหล่านี้เป็นกลุ่มที่เพิ่งจะอพยพเข้ามายังคงรักษาจารีตประเพณีของไทใหญ่ไว้
.

ภาพประกอบ : วัดช้างมูบ (มิ่งเมือง) บ้านช้างมูบ ในกำแพงเวียงเชียงราย สร้างโดยกลุ่มชนไทใหญ่ ชาวบ้านเรียก วัดเงี้ยว สร้างเมื่อ พ.ศ.2420 ไม่ใช่วัดที่สร้างโดย นางปายโค, วัดสันป่าก่อ (ไทใหญ่) บ้านสันป่าก่อ (ป่าก่อเงี้ยว) นอกเวียงเชียงราย

ราชอาณาจักรล้านนา