กำหนดการเฉลิมพระสุพรรณบัฏสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี (ภ.หวญ.532/25)

        สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี เป็นพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค กรมขุนอรรควรราชกัลยา เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2416 เมื่อแรกประสูติทรงพระนามว่า "พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าเยาวมาลย์นฤมล"

        เมื่อปี พ.ศ. 2431 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระราชโอรสและพระราชธิดาที่ประสูติแต่พระอรรคชายาเธอขึ้นเป็นเจ้าฟ้า ดังนั้น พระองค์จึงได้รับสถาปนาขึ้นเป็นพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล หลังจากนั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระสุพรรณบัตรเลื่อนเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล สรรพสกนธ์กัลยานี ทรงศักดินา 20,000[1] ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เฉลิมพระเกียรติเป็นสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล สรรพสกนธ์กัลยาณี กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี

        ตามความในเอกสารจดหมายเหตุการตั้งกรมของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี ระบุไว้ดังนี้

          กรมขุนทิพยลาภพฤฒิธาดา เสนาบดีกระทรวงวัง รับพระบรมราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งว่า ตามพระราชประเพณีมีมา เมื่อสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าฝ่ายในเจริญพระชนมพรรษา ทรงพระราชดำริเห็นสมควรแล้วก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระสุพรรณบัตรเพิ่มพระเกียรติยศขึ้นเปนเจ้าฟ้าต่างกรมทรงศักดินา ๔๐๐๐๐ ตามพระราชกำหนด

          บัดนี้ทรงพระราชดำริหว่า สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล สรรพสกนธ์กัลยาณี เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอชั้นใหญ่ทรงพระเจริญวัยประกอบไปด้วยพระปรีชาสามารถในราชกิจฝ่ายใน มีอัธยาศัยและพระจริยาวัตรเป็นอันดี สมควรที่จะรับพระราชทานพระเกียรติยศ ในที่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าต่างกรมตามพระราชประเพณีพระองค์หนึ่งได้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งการพระราชทานพระสุพรรณบัตรเฉลิมพระนามกรม ณ วังสวนดุสิต มีกำหนดการดังนี้

          วันที่ ๑๐ พฤษภาคม เจ้าพนักงานจะได้จัดตั้งพระแท่นมณฑลประดิษฐานพระพุทธบุษยรัตนน้อย และพระไชยวัฒน์ประจำรัชกาลที่ ๓ ที่ ๔ และรัชกาลปัจจุบันนี้ (รัชกาลที่ ๕) ตั้งพระเต้าต่างๆ กับทั้งพระสุพรรณบัฏ และเครื่องบรมราชอิศริยาภรณ์ในพระแท่นมณฑลบนพระที่นั่งวิมานเมฆ ตั้งพระแท่นสรง ณ สนามทิศตะวันออกเฉียงเหนือเตรียมการทั้งปวงพร้อมไว้

          ครั้นเวลาบ่าย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะได้เสด็จพระราชดำเนินออกสู่ห้องพระราชพิธีบนพระที่นั่งวิมานเมฆ จะได้โปรดเกล้าฯ ให้อาราธนาสมเด็จพระราชาคณะแลพระราชาคณะผู้ใหญ่รวม ๑๐ รูป ขึ้นไปสู่ห้องพิธีนั้น สมเด็จพระเจ้าลูกเธอทรงประเคนผ้าไตร พระสงฆ์ครองผ้าแล้วจะได้ทรงจุดเทียนเครื่องนมัสการ พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ครั้นจบแล้ว พระสงฆ์ถวายอดิเรกถวายพระพรลากลับ

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะได้เสด็จพระราชดำเนินแต่พระที่นั่งวิมานเมฆ พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการฝ่ายหน้าไปสู่สวนแง่เต๋งเสวยพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการทั้งปวง แล้วจะได้ประพาสทอดพระเนตรละครที่ในสวนแง่เต๋งนั้น จนควรแก่เวลาแล้วเสด็จขึ้น

          รุ่งขึ้นวันที่ ๑๑ พฤษภาคม เวลาใกล้พระฤกษ์จะได้เสด็จพระราชดำเนินออกสู่พระที่นั่งวิมานเมฆทรงจุดเทียนเครื่องนมัสการแล้ว จะได้เสด็จพระราชดำเนินไปสู่สนามทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ครั้นถึงพระฤกษ์เวลาเช้า ๒ โมง ๓๔ นาที ๔๐ วินาที สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลยนฤมลจะได้เสด็จสู่พระแท่นที่สรง ประทับเหนือตั่งผันพระพักตร์สู่มงคลทิศอิสาณแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะได้พระราชทานน้ำพระพุทธมนต์แลน้ำพระมหาสังข์ พระสงฆ์ ๑๐ รูป จะได้สวดไชยมงคลคาถา ชาวประโคมจะได้ประโคมแตรสังข์ฆ้องไชยบัณเฑาะพิณพาทย์พร้อมกัน ครั้นสรงแล้วจะได้เสด็จพระราชดำเนินสู่ห้องพระราชพิธีบนพระที่นั่งวิมานเมฆ ทรงปฏิบัติอาหารบิณฑบาตแก่พระสงฆ์ ๑๐ รูปนั้น ครั้นพระสงฆ์รับพระราชทานฉันแล้ว สมเด็จพระเจ้าลูกเธอจะได้ทรงประเคนเครื่องบริขารแก่พระสงฆ์

          ครั้นถึงพระฤกษ์เวลาเช้า ๓ โมง ๓๘ นาที ๔๐ วินาที พระบรมวงษานุวงศ์ ข้าราชการทั้งปวงจะได้ขึ้นไปชุมนุมเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพร้อมกันในห้องพระราชพิธีนั้น เจ้าพนักงานกรมพระอาลักษณ์จะได้อ่านประกาศพระบรมราชโองการในการเฉลิมพระนามกรมสมเด็จพระเจ้าลูกเธอนั้น ครั้นอ่านประกาศจบแล้วพระสงฆ์จะได้สวดไชยมงคลคาถา ชาวประโคมจะได้ประโคมแตรสังข์ซ้องไชยบัณเฑาะพิณพาทยพร้อมกันอีกวาระหนึ่ง

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะได้พระราชทานน้ำพระมหาสังข์และทรงเจิมพระราชทานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ แลจะได้พระราชทานพระสุพรรณบัฏเฉลิมพระนามตามจารึกว่า สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมลสรรพสกนธ์กัลยาณี กรมขุนสวรรคโลกยลักษณวดี พระราชทานเครื่องบรมราชอิศริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ แก่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอนั้น แล้วสมเด็จพระเจ้าลูกเธอจะได้ทูลเกล้าฯ ถวายดอกไม้ธูปเทียนต้นไม้ทองเงินแล้วพระสงฆ์จะได้ถวายอนุโมทนาถวายอดิเรกถวายพระพรลา เมื่อพระสงฆ์กลับลงไปแล้ว พระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการฝ่ายในจะได้ชุมนุมเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ ห้องพระราชพิธีนั้น เจ้าพนักงานฝ่ายในจะได้อ่านประกาศกระแสพระบรมราชโองการในการเฉลิมพระนามกรมสมเด็จพระเจ้าลูกเธอนั้นอีกครั้งหนึ่ง เมื่ออ่านประกาศจบแล้วจะได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราขทานเครื่องบรมราชอิศริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ แด่พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ในมงคลสมัยนี้ด้วย

          ครั้นแล้วจะได้เสด็จพระราชดำเนินสู่ชั้นต่ำประทับโต๊ะเสวยพร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการฝ่ายหน้าทั้งปวง ครั้นเสวยแล้วเวลาพอสมควรจะได้เสด็จขึ้น

          เจ้าพนักงานจะได้ตั้งบายศรีแก้วบายศรีเงินบายศรีทองเวียนเทียนสมโภชพระสุพรรณบัตรตามราชประเพณี

          เวลาค่ำจะได้โปรดเกล้าฯ ให้มีการรื่นเริงแลทอดพระเนตรละครเป็นการฝ่ายในที่สวนแง่เต๋ง

          วันที่ ๑๒ พฤษภาคม เวลาค่ำจะได้โปรดเกล้าฯ ให้มีการรื่นเริงพระราชทานพระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายใน และทอดพระเนตรละครอีกคืนหนึ่งเป็นเสร็จการ

          อนึ่งในงานครั้งนี้เวลากลางวัน โปรดเกล้าฯ ให้มีงิ้วที่สวนแป๊ะเต๋งแลมีการเล่นว่าวด้วยทั้ง ๓ วัน

          ในงานครั้งนี้ไม่มีการ์ดเชิญตามแต่ผู้ใดจะมา เว้นแต่วันที่ ๑๑ เวลาค่ำเป็นการฝ่ายในไม่เกี่ยวแก่พระบรมวงศานุวงศ์ข้าราชการฝ่ายหน้า

          การประดับกายในงานนี้ วันที่ ๑๐ พฤษภาคม แต่งครึ่งยศขาวประดับเครื่องราชอิศริยาภรณ์ วันที่ ๑๑ เวลาเช้าแต่งเต็มยศขาว นอกนั้นแต่งตามปรกติธรรมดาทุกเวลา ผู้ที่อยู่ในระหว่างไว้ทุกข์ให้เลิกไว้ทุกข์ตลอดงาน

ที่มา หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารกรมราชเลขาธิการ กระทรวงวัง. ร.5 ว 23/1 (ปึกที่ 1//2) พระนามกรมแลพระนามเจ้านายต่างๆ (17 ต.ค. 120 - 24 พ.ค. 128)