เปิดตำนาน'บุญคูณลาน'

    “บุญคูณลาน“ เป็นจารีตประเพณีปฏิบัติสืบต่อกันมา ตั้งแต่บรรพบุรุษของประชาชนชาวอีสาน โดยปฏิบัติกันมาตามแนวฮีตสิบสอง คลองสิบสี่ เป็นการทำบุญเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ข้าว ซึ่งเป็นอาหารหลักของคนไทย และเป็นการทำบุญเพื่อความกตัญญูแก่แม่พระโพสพ ที่ได้ประทานความอุดมสมบูรณ์ในการทำนากับชาวนาทั้งปวง

อำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ กำหนดจัดงานบุญคูณลาน ประจำปี 2562 ขึ้นในระหว่างวันที่ 17-19 มกราคม 2562 ณ สนามหน้าที่ว่าการอำเภอลืออำนาจ จังหวัดอำนาจเจริญ เพื่อดำรงไว้ซึ่งวัฒนธรรม ประเพณี วิถีชีวิตของชาวลืออำนาจ สร้างภาพลักษณ์ที่ดีแก่ข้าวหอมมะลิอำนาจเจริญ และส่งเสริมการท่องเที่ยวอำเภอลืออำนาจ

    ภายในงานจัดให้มีกิจกรรมการแสดงภาพจำลองวิถีชีวิตชุมชนจากตำบลต่างๆ ในอำเภอลืออำนาจ การแห่พานบายศรี การประกวดพานบายศรีอีสาน 7 ชั้น การประกวดขันหมากเบ็ง การประกวดสรภัญญะ การแข่งขันส้มตำลีลา การแข่งธนูว่าว เทศกาลอาหารขนมจาก ข้าวหอม มหกรรมหุ่นฟางข้าว การบายศรีสู่ขวัญกุ้มข้าวใหญ่ การประกวดธิดาคูณลาน การจัดนิทรรศการจากหน่วยงานรัฐและเอกชน การแสดงสินค้าและการจำหน่ายสินค้าด้านการเกษตร การจำหน่ายสินค้าชุมชน มีมหรสพให้ชมฟรีตลอดงาน
    นายสุริยะ อมรโรจน์วรวุฒิ ผู้ว่าราชการจังหวัดอำนาจเจริญ กล่าวว่า ชาวนาเมื่อทำนาเสร็จในฤดูเก็บเกี่ยวแล้ว ก่อนที่จะขนข้าวขึ้นยุ้งฉางมักจะทำบุญให้ทานเสียก่อน ความเชื่อมั่นในอานิสงส์ของการทำบุญคูณลาน เล่าไว้ในพระธรรมบทว่า เมื่อครั้งศาสนาของพระกิสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า มีชาวพี่น้องสองคนทำนาในที่แห่งเดียวกัน เวลาข้าวเป็นน้ำนม

น้องชวนพี่ทำข้าวมธุปายาสถวายแด่พระภิกษุสงฆ์ มีพระพุทธเจ้าเป็นประธาน ส่วนพี่ชายนั้นไม่ยอมทำ จึงตกลงแบ่งที่นากันคนละส่วน ครั้นน้องชายแบ่งที่นาเป็นสัดส่วนของตนแล้ว หมั่นถวายทานด้วยข้าวที่ตนเองปลูกด้วยความพอใจ นับได้ที่ 9 ครั้ง คือเมื่อข้าวเป็นน้ำนม เมื่อข้าวเป็นข้าวเม่า เมื่อถึงเวลาเก็บเกี่ยว

เมื่อถึงเวลาจักตอกมัดข้าว เมื่อถึงเวลามัดฟ่อน เมื่อข้าวกองอยู่ในลาน เมื่อเวลาทำลอมข้าว เมื่อถึงเวลาฟาดข้าว เมื่อเวลาเก็บข้าวไว้ในยุ้งฉาง ซึ่งอานิสงส์ของการทำบุญนี้ทำให้สำเร็จมรรคผล ชาวนาทั้งหลายเมื่อได้ทราบอานิสงส์เช่นนี้ จึงนิยมทำบุญโดยการให้ทานข้าวในนาเป็นประเพณีสืบมา

    สำหรับพิธีทำบุญคูณลาน ก่อนที่ชาวอีสานจะทำบุญคูณลาน บรรพบุรุษได้ผูกกลอนชาวบ้านสอนให้เตรียมการทำบุญไว้ว่า “เมื่อถึงฤดูเดือนยี่มาฮอดแล้ว ให้นิมนต์พระสงฆ์องคเจ้ามาตั้งสวดมุงบุญ เอาบุญคูณข้าวเข้าป่าหาไม้เห็ดหลัว อย่าได้หลงลืมทิ่มฮีตเก่า คองเดิทเฮาเดอ” หมายความว่า เมื่อฤดูเดือนยี่มาถึง ให้นิมนต์พระสงฆ์มาสวดมงคลทำบุญคูณข้าว ให้ไปเก็บไม้ในป่ามาไว้ทำเชื้อเพลิง อย่าได้ละเลยต่อประเพณีดั้งเดิมของเรา"

    การเตรียมงานบุญคูณลานที่บรรพบุรุษกล่าวไว้คือ ให้จัดหาไม้มาไว้ทำฟืนสำหรับไว้ในการหุงต้มประกอบอาหาร และใช้ก่อไฟผิงให้ความอบอุ่น ประมาณการใช้ฟืนในเดือนยี่จะมากกว่าในฤดูอื่นๆ เพราะเดือนยี่เป็นเดือนที่หนาวมาก ประกอบกับมีภารกิจที่จะต้องเก็บเกี่ยวนวดข้าวให้เสร็จทันฤดู ไม่มีเวลาว่างไปเก็บไม้มาทำฟืนตามสะดวกได้ จึงต้องเตรียมหาฟืนมาเก็บไว้ให้มากพอที่จะใช้ได้ตลอดฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าว เพื่อชาวนาไม่แบกภาระหลายอย่าง ซึ่งเป็นงานบุญของคนทั้งหมู่บ้านมาร่วมกันทำ ทั้งนี้ การทำบุญคูณลานั้น ต่างคนต่างทำไม่พร้อมกัน ขึ้นอยู่กับการนวดข้าวของชาวนาแต่ละคนว่าจะนวดเสร็จเมื่อไหร่ และจะขนข้าวขึ้นยุ้งขึ้นเล้าวันไหน วันที่ขนข้าวขึ้นยุ้งนั่นแหละคือวันทำบุญคูณลาน

    ก่อนที่จะขนข้าวขึ้นยุ้ง เจ้าภาพก็จะบอกบุญไปยังญาติพี่น้องให้มาร่วมฟังสวดมนต์เย็น ก่อนที่จะถึงงานบุญหนึ่งวัน การสวดมนต์เย็นในวันนั้นจะนิมนต์พระมาอย่างน้อย 5 รูป มาสวดมนต์เย็นที่ลานนวดข้าว โดยเจ้าภาพจะวางสายสิญจน์รอบๆ กองข้าวที่เป็นผลผลิตในปีนั้น โยงด้วยสายสิญจน์ไปยังพระพุทธรูป หลังจากพระสวดมนต์เย็นแล้วจะมีการฟังเทศน์ 1 กัณฑ์ ตอนกลางคืนหนุ่มสาวจะมาช่วยกันเตรียมอาหาร สำหรับเลี้ยงพระและเลี้ยงแขกที่จะมาช่วยขนข้าวขึ้นยุ้ง และในงานก็จะมีการละเล่นพื้นเมืองระหว่างหนุ่มสาว ส่วนผู้สูงอายุก็จะตระเตรียมหมาก พลู บุหรี่ ไว้ถวายพระ และที่สำคัญที่สุดคือ จัดเตรียมพานบายศรีเพื่อทำพิธีสู่ขวัญข้าว

    ในตอนเช้าของวันขนข้าวขึ้นยุ้ง เจ้าภาพจะทำบุญตักบาตร ถวายภัตตาหารเช้าแด่พระสงฆ์ พระสงฆ์ประพรมน้ำมนต์แก่เจ้าภาพ น้ำมนต์ที่เหลือเจ้าภาพจะนำไปรดที่นาเพื่อให้ข้าวกล้างอกงาม ทำนาได้ผลทวีคูณสูงขึ้นเรื่อยไป นอกจากจะรดน้ำมนต์ที่นาแล้ว เจ้าภาพจะนำไปรดโคกระบือให้อยู่เย็นเป็นสุขด้วย หลังจากนั้นจะเป็นการ  บายศรีสู่ขวัญข้าว เพื่อขอความเป็นสิริมงคลแก่ข้าวในนาในเล้าของตน

    การทำบุญคูณลาน นอกจากจะกระทำเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ข้าวกล้าในนาแล้ว ยังมีการลงแขกช่วยกันขนข้าวขึ้นยุ้ง หลังจากเสร็จพิธีบายศรีสู่ขวัญข้าว เจ้าภาพก็จะเลี้ยงอาหารแขกที่มาร่วมงาน รับประทานอาหารเสร็จ ผู้ที่มาร่วมงานจะช่วยกันขนข้าวขึ้นยุ้งจนเสร็จจึงจะกลับบ้าน นับว่าการทำบุญคูณลานได้ส่งเสริมความสามัคคี ปรองดอง มีน้ำใจต่อกันในหมู่บ้านและชุมชนได้เป็นอย่างดี.