จังหวัดนี้เคยถูกวางแผนให้เป็น “กรุงเทพฯ แห่งที่ 2” ก่อนสงครามเปลี่ยนทุกอย่าง

• จังหวัดที่เคยถูกวางแผนให้เป็นเมืองหลวงใหม่คือ เพชรบูรณ์
• รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามเดินหน้าโครงการถึงขั้นจัดตั้ง “นครบาลเพชรบูรณ์”
• จุดจบของแผนอยู่ที่การลงมติในสภา 48 ต่อ 36

ถ้าพูดถึงเมืองหลวงของไทย คนส่วนใหญ่คงนึกถึงกรุงเทพฯ แต่ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เคยมีช่วงเวลาหนึ่งที่รัฐบาลคิดจริงจังว่า กรุงเทพฯ อาจไม่ใช่สถานที่ที่เหมาะที่สุดสำหรับการเป็นศูนย์กลางประเทศในภาวะสงคราม

จังหวัดที่ถูกวางไว้บนแผนที่ครั้งนั้นคือ เพชรบูรณ์

ทำไมต้องเป็นเพชรบูรณ์

ช่วงประมาณ พ.ศ. 2485–2486 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามวางแผนย้ายเมืองหลวงไปเพชรบูรณ์ ท่ามกลางสถานการณ์สงครามโลกครั้งที่ 2 และการโจมตีกรุงเทพฯ ทางอากาศของฝ่ายสัมพันธมิตร

เหตุผลไม่ได้มีแค่เรื่องระยะทาง แต่เกี่ยวกับ ภูมิประเทศและความมั่นคง

เพชรบูรณ์มีภูเขาล้อมรอบ มีทางเข้าออกที่จำกัด และอยู่ในตำแหน่งที่รัฐบาลมองว่าสามารถใช้เป็นพื้นที่ปลอดภัยกว่าในการบริหารประเทศและเป็นฐานทางทหารได้ 

พูดง่าย ๆ คือ ถ้ากรุงเทพฯ กลายเป็นพื้นที่เสี่ยงจากสงคราม รัฐบาลต้องมีพื้นที่อีกแห่งที่สามารถทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางได้

จากแนวคิด กลายเป็น “นครบาลเพชรบูรณ์”

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ต่างจากแนวคิดย้ายเมืองหลวงทั่วไป คือรัฐบาลไม่ได้หยุดอยู่แค่การเสนอไอเดีย

มีการเตรียมการสร้างเมืองและจัดโครงสร้างราชการ โดยใน พ.ศ. 2487 มีการออก พระราชกำหนดระเบียบราชการบริหารนครบาลเพชรบูรณ์

ตัวพระราชกำหนดระบุให้ราชการบริหารส่วนภูมิภาคจังหวัดเพชรบูรณ์เป็น “นครบาลเพชรบูรณ์” และกำหนดโครงสร้างการบริหารขึ้นมาโดยเฉพาะ 

นอกจากนี้ยังมีการเตรียมย้ายที่ทำการรัฐบาลและสถานที่ราชการ รวมถึงมีการสร้างหลักเมืองนครบาลฯ ที่บ้านบุ่งน้ำเต้า อำเภอหล่มสักด้วย

แล้วทำไมเพชรบูรณ์ไม่ได้กลายเป็นเมืองหลวง

คำตอบอยู่ที่ รัฐสภา

วันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 สภาผู้แทนราษฎรพิจารณาพระราชกำหนดระเบียบราชการบริหารนครบาลเพชรบูรณ์ เพื่ออนุมัติให้มีผลเป็นการถาวร

แต่ผลลงมติออกมาเป็น ไม่อนุมัติ 48 ต่อ 36 เสียง

เท่ากับว่าแผนที่รัฐบาลเตรียมไว้ไม่สามารถเดินหน้าต่อในรูปแบบที่ต้องการได้

เหตุผลที่ปรากฏในข้อมูลประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับข้อกังวลต่อสภาพพื้นที่ ความกันดาร การคมนาคม และปัญหาสุขภาพในเวลานั้น ขณะที่การก่อสร้างเมืองขนาดใหญ่ในช่วงสงครามก็เป็นภาระไม่น้อย 

คะแนน 48 ต่อ 36 เปลี่ยนประวัติศาสตร์เมืองหลวง

เรื่องนี้จึงน่าสนใจตรงที่ เพชรบูรณ์ไม่ได้เป็นเพียงจังหวัดที่มีคนเสนอให้ย้ายเมืองหลวง

รัฐบาลมีทั้งแผนการบริหาร โครงสร้างนครบาล และการเตรียมพื้นที่รองรับราชการ ขณะที่ตัวกฎหมายก็ถูกออกมาแล้ว เพียงแต่ยังต้องผ่านการอนุมัติจากสภาเพื่อให้เดินหน้าต่ออย่างถาวร

หลังสภาไม่อนุมัติพระราชกำหนดดังกล่าว รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามจึงกราบถวายบังคมลาออกในวันที่ 24 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 โดยสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีระบุว่าการไม่อนุมัติพระราชกำหนดนครบาลเพชรบูรณ์และพระราชกำหนดจัดสร้างพุทธบุรีมณฑลเป็นเหตุสำคัญของการสิ้นสุดรัฐบาลชุดนั้น 

ดังนั้นคำว่า “เพชรบูรณ์เกือบเป็นเมืองหลวงใหม่” จึงไม่ได้หมายความว่าเมืองหลวงถูกย้ายไปแล้ว แต่หมายถึงประเทศไทยเคยเดินหน้าโครงการนี้ไปไกลกว่าระดับแนวคิดทั่วไปมาก

สุดท้ายกรุงเทพฯ ยังคงเป็นเมืองหลวงของไทย และ “นครบาลเพชรบูรณ์” กลายเป็นหนึ่งในร่องรอยของแผนการย้ายศูนย์กลางประเทศที่ไม่เกิดขึ้นจริง

ถ้าวันนั้นสภาลงมติอีกแบบ คุณคิดว่าไทยในวันนี้จะยังมีกรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลางเหมือนเดิมหรือไม่