ประโยชน์ของการทำอาหาร หุงข้าว ทำกับข้าวทานเอง

ภาพ ข้าวเหนียวกินไม่หมด เอามาล้างน้ำให้เม็ดแยกออก เอาลงไปผัด ใส่มันเทศ หมู เห็ด ปรุงรส ทำแบบเดียวกับบ๊ะจ่าง

ทำอาหารทานเอง?

กลายเป็นนิสัยไปแล้วสำหรับผมที่ 2-3 วัน ต้องเปิดดูตู้เย็นว่ามีผัก มีเนื้ออะไรที่ดูจะใกล้หมดอายุบ้าง ล่าสุด เห็น หอมหัวใหญ่ครึ่งซีก มะเขือม่วง 1 ลูก และดอกแคที่ผมซื้อมา 10 บาท ไว้ในตู้เย็นหลายวันแล้ว จับมะเขือมาหั่นเป็นชิ้นบางๆ หอมหัวใหญ่หันตามขวาง ดอกแคเอามาเด็ดเกสรออก เจอหนอน 4-5 ตัว ยี้! ตั้งกระทะ ใส่น้ำมัน กระเทียม เอามะเขือ และหอมลงผัด พอใกล้สุก เอาดอกแค-ลงผัด ปรุงรสด้วยซอสผัด คนอื่นไม่กินผมกินคนเดียว รสชาติก็ไม่แย่เกินไปนะครับ ทิ้งไว้ก็เน่าเสียของ

โดยพื้นฐานแล้วผมเป็นคนที่ทำกับข้าวไม่เก่ง เรื่องถนัดมีเรื่องเดียวคือ เดินตลาด ซื้อของสด ของแห้ง ระยะหลัง ลองให้โอกาสตัวเอง ฝึกทำกับข้าว แล้วก็พบว่า การทำกับข้าวกินเอง ทำให้เราได้เรียนรู้อะไรมากมายทีเดียวครับ

พอพูดถึง ทำกับข้าวกินเอง หลายคนบอกว่า ยุ่งยาก เสียเวลา แต่ในภาวะที่ค่าครองชีพสูงขึ้น และคนเริ่มเห็นความสำคัญของ ความสะอาดและสุขอนามัยมากขึ้น การทำอาหาร หุงข้าว ทำกับข้าวทานเอง เป็นทางเลือกที่ดีทางหนึ่ง

ภาพ ล้างผัก แช่ผักในน้ำ หรือใส่พวกน้ำยาล้างผัก ด่างทับทิม โซเดียมไบคาร์บอเนต (สำหรับล้างผัก) ซึ่งต้องทำเองในครัว

ถ้าสังเกตดู อาหารจานเดียว อาหารนอกบ้าน ราคาปรับขึ้นแล้วไม่มีลดนะครับ เดือนนี้ราคาน้ำมันลดลงหลายครั้ง และลดลงอย่างเห็นได้ชัด แต่ราคาอาหารจานเดียว ไม่ลดเลยแม้แต่น้อย ซึ่งเราก็โทษคนขายไม่ได้ เพราะนี่คือ ระบบเศรษฐศาสตร์ที่เกี่ยวโยงกันไปหลายๆสิ่ง โดยสรุปแล้ว ค่าครองชีพ จะมหาโหดขึ้นเรื่อยๆ อย่าไปหวังว่าได้รัฐบาลใหม่แล้วจะลด หรือผู้บริหารบ้านเมืองคนไหนจะทำให้ลดลงได้อย่างทันตาเห็น ที่ทำได้คือ ทำให้เสถียรและให้ทุกคนสามารถซื้อได้นั่นและครับ โดยอาจจะมีกลไกการควบคุมราคาสินค้าจำเป็นอยู่บ้าง

การทำอาหาร หุงข้าว ทานเอง สำหรับครอบครัวที่มีสมาชิก 3-5 คน จะประหยัดค่าใช้จ่ายรายเดือนมาก แต่สำหรับคนที่อยู่กันสองคนหรืออยู่คนเดียว การบริหารจัดการครัวที่ดี ก็ทำให้ได้อาหารที่มีคุณภาพในราคาที่ถูกลงทานทุกมื้อ

ภาพอาหารที่ผมนำมาแสดงในเอนทรี่นี้ เป็นการทำอาหารจาก วัตถุดิบที่เหลือบ้าง ใกล้หมดอายุบ้าง ก็เอามาผสมผสานทำอาหาร เป็นการใช้วัตถุดิบให้คุ้มค่า กินให้หมด

ประโยชน์ของการทำอาหารกินเอง

ประโยชน์ทางตรง
1.คุมงบประมาณได้
2.เลือกวัตถุดับได้
3.เน้นอาหารเพื่อสุขภาพได้ตามต้องการ
4.เลือกวิธีการปรุงได้

1. ควบคุมงบประมาณได้ โดยจะมีอาหารกินอิ่มและครบตามความต้องการของร่างกาย ถ้ามีงบมาก ก็ซื้อของดี คุณภาพสูง ถ้ามีน้อยก็เลือกกินอาหารที่เหมาะสมกับงบ ผมยึดข้อนี้เป็นหลัก

ภาพ เตรียมวัตถุดิบ สำหรับผัดผักรวมมิตร ผักเก่าบ้าง ใหม่บ้าง อย่างละนิดล่ะหน่อย เอามาผัดรวมกัน ใส่หมู ผัดแบบใช้น้ำมันน้อยๆ

แต่การทำกับข้าวเอง ไม่ได้หมายความว่า ซื้อทุกอย่างในคราวเดียว อาหารสด อายุการเก็บไม่นาน อาจจะซื้อทุก 3-5 วัน ส่วนอาหารแห้ง ซื้อตอนลดราคา ซื้อขนาดที่ใช้หมดก่อนหมดอายุ

การบริหารงบประมาณของการทำอาหารที่บ้าน ต้องมีความละเอียด ซื้อมาก กินไม่หมด เสีย ซื้อของแห้งขนาดเล็กๆ ราคาเฉลี่ยต่อลิตร ต่อซีซี ต่อกรัม แพงกว่าซื้อแบบแพ็คใหญ่

ศิลปะของการทำอาหารกินเองคือ ทำอย่างไรให้ควบคุมต้นทุน และใช้ให้คุ้มค่าที่สุด เป็นทักษะที่ต้องฝึกฝนและเรียนรู้เฉพาะตัวหรือครอบครัว

2. เลือกวัตถุดิบได้ เช่น อยากได้ เนื้อสัตว์อะไร เนื้อส่วนไหน คุณภาพแบบไหน เช่น หมูเนื้อแดง จะเอา สะโพก สันใน สันนอก จะเอาหมูอนามัย หรือเนื้อหมูดำคูโรบูตะ หรือเนื้อเกรดนำเข้าอื่นๆ แล้วแต่งบประมาณ จะเลือกจากตลาดสด หรือเลือกจากห้างซุปเปอร์มาร์เก็ต ส่วนผักก็เลือกได้อีกว่า จะเลือกผักตลาดทั่วๆไป หรือผักที่มีคุณภาพมากขึ้น ผักสดๆ หรือผักเหี่ยวๆ ผักก็มีหลายเกรดครับ

ภาพ ผักสดๆ อันนี้ปลูกเองครับ ถั่วฝักยาว มะเขือ และกวางตุ้ง เอามาจัดใส่จานแล้วทานสดๆเลย

จากประสบการณ์ของผม ถ้าผักสด ตลาดนัด หรือตลาดสด มีของสดให้เลือกมากกว่า ทั้งผักจากฟาร์มและผักจากธรรมชาติ ส่วนเนื้อสัตว์ เขียงหมู เขียงเนื้อ เขียงไก่ ในตลาดสด ได้ของดีมีคุณภาพ ราคาอิงตามตลาด แต่ถ้าหากในห้าง จะได้ของที่มีการควบคุมคุณภาพในการชำแหละสูงกว่า ราคาอาจจะสูงกว่าตลาดสดบ้าง

ตลาดนัด ทั้งเนื้อ ทั้งปลา บางแห่ง ได้ราคาถูก แต่คุณภาพก็ถูกตามไปด้วย แต่บางแห่งได้ของดี ราคาถูก คุณภาพเหมาะสมกับราคาที่เราจ่าย ต้องเลือกเป็นจริงๆสำหรับตลาดสด เพราะแม่ค้า พ่อค้าหลายแห่งก็อยากได้กำไร และวางใจตาชั่งไม่ค่อยได้ พูดง่ายๆ โกงตาชั่ง ก็พบได้บ่อยๆ

ภาพ ผักอย่างละนิดละหน่อย ของสดบ้าง (มันเทศ ผักกาดขาว) ของค้างตู้เย็นบ้าง (แครอท พริกเม็ดใหญ่) เอามาผัดกินกับหมูหมักทอด (แบบ สเต็ก)

3. เน้นอาหารเพื่อสุขภาพได้ตามต้องการ เพราะสามารถหาวัตถุดิบที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ และปรุงอาหารเพื่อสุขภาพ ซึ่งเป็นอาหารที่หาซื้อไม่ได้ง่ายๆ เป็นกระบวนการเรียนรู้ ซึ่งต้องมีควบคู่กับการค้นหาข้อมูลด้วย เช่น การเลือกน้ำมันปรุงอาหาร คละชนิดกัน มาปรุงอาหาร เพื่อลดไขมันอิ่มตัว ลดเกลือหรือน้ำปลามาใช้ซีอิ้วขาวแทนเพื่อลดโซเดียม การลดปริมาณการกินเนื้อสัตว์ให้น้อยลง การเลือกกินข้าวกล้องแทนข้าวขาว การเลือกผักสดที่มีคุณค่าทางอาหารมากขึ้น รวมไปถึง การเลือกอาหารแปรรูปหลายๆชนิด เช่น เนื้อสัตว์แปรรูป ลูกชิ้น เนื้อบด จะเห็นได้ว่า อาหารทั้งสดทั้งแห้ง มีหลายเกรด หลายชั้นคุณภาพจริงๆ ยกตัวอย่าง เช่น น้ำมันพืช ในห้าง มีน้ำมันหลักๆ คือ น้ำมันมะกอก ดอกทานตะวัน ถั่วเหลือง ปาล์ม รำข้าว แบบ-บรรจุขวดขาย แต่ถ้าหากไปดูตลาดนัด หรือตลาดสด จะมีน้ำมันใส่ถุงขาย และยี่ห้อแปลกๆ ชนิดที่ไม่เคยเห็นมาก่อนเลย ขึ้นอยู่กับงบประมาณของคนซื้อ จะเน้นถูกเข้าว่า หรือจะเน้นเพื่อสุขภาพ ซีอิ้วขาว ก็มีหลายยี่ห้อ หลายเกรด ห้างแต่ละห้างก็มีจุดเด่นของวัตถุดิบต่างกัน บางห้างขายของเกรดเยี่ยมเท่านั้นในราคาที่เหมาะสำหรับคนมีฐานะ บางห้างก็มีแต่ของทั่วไป การลดราคาบ้างครั้งก็จะได้ของราคาถูก

อาหารเพื่อสุขภาพ เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่เราเลือกได้เพิ่มเติม เช่น บางคนอาจจะเลือก แครอท ฟักทอง ซึ่งมีสีเหลือง วิตามินเอ แคโรทีน บางคนเลือก ลูกกระเจี๊ยบ (แดง) มันเทศม่วง หรือกระหล่ำปลีม่วง ซึ่งมีสาระเพราะมีสาร แอนโทไซยานิน ทีมีประโยชน์ พืชผักใบเขียว ทุกชนิดมีวิตามินซี แต่ก็ต้องระวังพิษจากเคมีที่ปลูกพืช ยาฆ่าแมลงด้วย

4. เลือกวิธีการปรุงได้ ร้านอาหารตามสั่ง หรือร้านแกงถุง โดยมากจะมีแต่เมนูซ้ำๆกัน เช่น ผัดบวบใส่ไข่ ผัดฟักทองใส่ไข่ แกงไก่มะเขือ แกงส้มมะละกอ ปลาทูทอด ไข่ทอดชะอม ผัดผักบุ้งหมูสับ แกงเขียวหวานลูกชิ้น มะเขือยาวผัด ต้มยำเห็ดใส่ไก่เป็นชิ้น ต้มกะทิสายบัว-เห็ด-ไก่ ผัดกระเพราหมูสับ ไข่ดาว ฉู่ฉี่ปลาทู แต่การทำกับข้าวเอง เราเลือกวิธีการปรุงได้ เช่น เลือกผัดผักใส่น้ำมันน้อย หรือต้มจืดๆแทน เลือกจะแกงแบบเน้นผักมากกว่าเนื้อ เลือกทอดปลาแบบใช้น้ำมันน้อย

ภาพ ข้าวเหนียวเหลือ ลองทำแบบผัดข้าวเหนียว ใส่มันเทศ ผลลัพธ์ ไม่ค่อยอร่อยครับ ฝีมือไม่ถึง แต่ก็ทานได้

ประสบการณ์ของผม การจะเลือกวิธีการปรุง ว่าต้องปรุงแบบไหน ได้ ขึ้นอยู่กับเครื่องครัว ภาชนะ และเชื้อเพลิงในการปรุงอาหารด้วย เมนูนึ่ง สามารถใช้ กระทะ หม้อ ซึ้ง หรือหม้อหุงข้าวแบบมีที่นึ่งอาหาร ก็ได้

ภาพ ข้าวเย็น ปลาทูทอด น้ำพริก เหลือข้ามมือ กินไม่อร่อย ทำข้าวคลุกกะปิกินก็ได้

แก้สหุงต้ม กับไฟฟ้า ก็มีความสามารถในการทำอาหารได้ไม่เหมือนกัน ต้มยำ แกง ผัด ตุ๋น นึ่ง ทำด้วยเตาแก้สได้ แต่ถ้าหากใช้ไมโครเวฟ อาจจะต้องเลือกเฉพาะบางเมนู ไมโครเวฟมีข้อจำกัดแต่ก็ไม่ได้หมายความว่า นำมาปรุงอาหารไม่ได้ สำหรับคอนโด หรืออพาร์ทเม้นต์บางแห่ง ที่ห้ามสั่งแก้สไปใช้โดยเด็ดขาด อาจจะเลือกใช้ไมโครเวฟ และกระทะไฟฟ้าในการปรุงอาหาร แต่อาจจะสุกไม่ทันใจ ต้องงดพวกเมนูผัดผัก หรือผัดกระเพราะที่ต้องการไฟแรงๆ

ภาพ ข้าวผัดน้ำพริก ปลาทู อร่อยดีเหมือนกัน

ประโยชน์ทางอ้อม

1. ได้เรียนรู้การเลือกวัตถุดิบมาปรุงอาหาร
2. ได้ฝึกทักษะการปรุงอาหาร กินให้หมด ก่อนของเสีย
3. เข้าใจอาหารตามสั่งหรืออาหารรถเข็นมากขึ้น
4. สนุก เพลิดเพลินกับการรังสรรค์เมนูแปลก

1. เรียนรู้ในการเลือกวัตถุดิบมาทำอาหาร ยิ่งถ้าเป็นคนชอบเดินตลาด จะเพลิดเพลินและพบว่ามีอะไรให้เรียนรู้ใหม่ๆตลอด การเลือกอาหารสด อาหารแห้ง เป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ ที่หนังสือเล่มไหนก็สอนได้ไม่ครบ ต้องไปเดินตลาด ไปสัมผัสกับบรรยากาศ เปรียบเทียบราคา ปริมาณ คุณภาพ ซึ่งจะทำให้เราสามารถเลือกของที่มีคุณภาพเหมาะกับเงินในกระเป๋าได้ไม่ยาก เลือกของแทนได้ในวันที่งบประมาณมีจำกัด เลือกของมีคุณภาพดี ราคาสูงในวันที่นึกอยากจะลิ้มอาหารรสชาติดี และถ้าหากเรามีฝีมือในการปรุงอาหาร เราจะพบว่า ของอร่อยทำที่บ้าน ได้คุณภาพและความอร่อยในราคาที่ถูกกว่า

ไปเดินตลาดสดเรา จะเห็นทางเลือกในการซื้ออาหารสด วิถีชีวิตชาวบ้าน อะไรหลายๆอย่าง และเมื่อมีประสบการณ์เพียงพอ เราจะได้ของดีๆมาทำอาหารในราคาที่ไม่แพง

2. ได้ฝึกทักษะในการปรุงอาหาร และได้เรียนรู้วิธีการถนอมอาหาร กินให้คุ้มค่า กินให้หมดก่อนของจะเสีย การซื้อมาแล้วกินไม่ทัน กินไม่หมด คือ ความเสียหายที่คิดเป็นมูลค่าไม่น้อย การต้องทิ้งอาหารพวกนี้ ยังทำให้เกิดมลภาะต่อสิ่งแวดล้อม เพราะเนื้อสัตว์ ผัก ถ้าเน่าแล้วก็จะส่งกลิ่นเหม็นตลบอบอวลทีเดียว

การจะกินอาหารสดให้หมดก่อนหมดอายุ ต้องการทักษะ วิธีการปรุง และมีหลายวิธีมากทีเดียว บางทีต้องทนกินเมนูซ้ำๆกัน บางทีต้องดัดแปลงอาหาร บางทีต้องซื้อวัสดุห่อหุ้มที่ช่วยยืดอายุของสด หรือหาเทคนิคการเก็บอาหารสดให้มีอายุยาวขึ้น ซึ่งขึ้นอยู่กับอาหารแต่ละชนิด และภูมิปัญญาของคนรุ่นเก่าที่ถ่ายทอดกันมา เช่น มะนาวฝังทราย ผักบุ้ง ผักชี แช่น้ำไว้ในกะละมัง เดี๋ยวนี้เรามีตู้เย็น ช่วยยืดอายุได้นานขึ้น แต่ก็ไม่ควรเก็บไว้นานเกินไป พวกเนื้อสัตว์ เก็บไว้นาน ความหวานของเนื้อก็หมดไป พวกพืชผัก ถ้าเก็บไว้ โดยไม่วางในชั้นที่เหมาะสมก็ทำให้เกิดอาการ ตายนึ่ง หรือสะท้านหนาว เสียสภาพ กินไม่ได้ ทั้งเนื้อสัตว์และพืชแต่ละชนิด มีอายุการจัดเก็บและเทคนิคการจัดเก็บไม่เหมือนกัน ดังนั้น ควรชั่งใจ ระหว่าง การต้องออกไปซื้อบ่อยครั้งขึ้น กับการต้องเสียเวลาตรวจสอบ แพ็คของสดในตู้เย็น แบบไหนจะเสียเวลาน้อยกว่ากัน หรือสะดวกกว่ากัน

3. เข้าใจอาหารตามสั่ง อาหารรถเข็นมากขึ้น รู้จักสังเกตมากขึ้น ถ้าหากเป็นคนคิดมาก พอทำกับข้าวเองแล้ว จะมีทัศนะต่ออาหารตามสั่งหรืออาหารรถเข็นประมาณว่า ถ้าหากไม่จำเป็นจริงๆ เราคงไม่กิน ไม่ซื้ออาหารรถเข็น เพราะจากประสบการณ์ จะเห็นรายละเอียด ในการปรุง วัตถุดิบที่ใช้ และอันตรายที่แฝงมากับอาหารรถเข็น

4. สนุก เพลิดเพลินกับการรังสรรค์เมนูแปลกลิ้น แรงขับต้นของทำอาหาร คือ ความหิว ทำให้คนเราลุกขึ้นไปติดไฟ หุงข้าว ผัด ต้มยำ แกง แต่พอทำอาหารเอง จะมีหลายครั้งที่มีวัตถุดิบ แต่ไม่รู้จะทำอะไรดี หรืออ่านตำราอาหาร ดู Facebook ดู blog ของคนอื่นแล้ว เกิดแรงบันดาลใจ เรานึกอยากทำบ้าง เป็นเวลาที่เราได้พักผ่อน โดยการลองทำเมนูแปลกๆ เป็น Culinary therapy ,cooking therapy หรือ kitchen therapy ก็แล้วแต่จะเรียก แต่จะถึงขั้นนี้ได้ ต้องไม่ขี้เกียจนะครับ บางคนพอกินอิ่มแล้วก็ชักจะขี้เกียจ ไม่อยากทำอะไรต่อ

หวังว่าเอนทรี่นี้ คงช่วยสนับสนุน การตัดสินใจสำหรับคนที่อยากลองทำอาหารกินเองที่บ้านนะครับ ลองวางแผนดีๆ แล้วจะพบว่า ได้อะไรมากกว่าที่คิดครับ