ความน่ารุ้เกื่ยวกับ ซามูไร

คำถาม / น้าชาติคะ หนูเป็นคนหนึ่งที่ชอบดูซีรีส์ญี่ปุ่นค่ะ เพิ่งดูเรื่องคิโยโมริจบไป จึงอยากทราบประวัติของซามูไรในญี่ปุ่น เพราะซีรีส์เรื่องนี้บอกว่า คิโยโมริเป็นผู้ทำให้ซามูไรมีบทบาททางการเมืองสูงเทียบเท่าผู้นำ อยากรู้ว่าเป็นยุคใด มีจริงในประวัติศาสตร์ใช่หรือไม่

อ้อ อยากรู้ด้วยค่ะว่า ท่านผู้ตรวจการมินางาวะ ชินเอมอน ในการ์ตูนอิ๊กคิวซัง มีตัวจริงไหมคะ อยู่ยุคใดคะ

ซามูไร หมายถึงทหาร นักรบ ถ้าดูหนังหรือละครย้อนยุคของญี่ปุ่นหลายเรื่อง จะเห็นว่าซามูไรเป็นนักรบประจำตระกูลใหญ่ต่างๆ ปกติแล้วตรงกับคำภาษาญี่ปุ่นว่า บูชิ หรือบูเกะ หมายถึงทหารผู้รับใช้ประจำตระกูลขุนนาง ส่วนคำว่าซามูไร ปรากฏในหนังสือรวมบทกวีของโคกิน วากะชึ ปีค.ศ.905-914

จุดเริ่มต้นของซามูไรยุคใหม่ยังเป็นประเด็นถกเถียงทางประวัติศาสตร์ เชื่อกันว่า หลังยุคที่ญี่ปุ่นรบแพ้จีนในสมัยราชวงศ์ถังที่จีนผนึกกับอาณาจักรชิลลาของเกาหลี ปีค.ศ.663 ญี่ปุ่นเข้าสู่ยุคแห่งการปฏิรูปครั้งใหญ่ เริ่มนำเอาวัฒนธรรมการปฏิบัติและเทคนิคการบริหารต่างๆ ของจีนมาใช้ในราชการ

ในปีค.ศ.702 มีกฎหมายที่ให้ประชาชนมารายงานตัวเป็นประจำกับทางการเพื่อเก็บข้อมูลมาสร้างสำมะโนประชากร และนำไปสู่ระบบการเกณฑ์ทหาร ซึ่งชายที่ถูกเกณฑ์ต้องส่งมอบอาวุธของตนแก่ทางการ แต่จะได้รับการยกเว้นในการเสียภาษีและการรับหน้าที่ต่างๆ เป็นสิ่งตอบแทน

ยุคต่อมาเมื่อเกิดสงครามชิงอำนาจในญี่ปุ่น จึงเกิดระบบค้นหาและฝึกทหารให้แข็งแกร่งขึ้น กระทั่งในปลายศตวรรษที่ 12 ทหารเหล่านี้เลื่อนระดับในสังคมขึ้นมาและเกิดชนชั้นนักรบขึ้น มีกฎเกณฑ์ปฏิบัติสำหรับเหล่าซามูไร หรือบูชิ เรียกว่า บูชิโด

ความมีระดับชั้นทางสังคม ทำให้อำนาจของซามูไรเพิ่มขึ้นมากกว่าการเป็นนักรบของจักรพรรดิและตระกูลชั้นปกครอง ยิ่งเมื่อเข้าควบคุมเศรษฐกิจในพื้นที่ยิ่งทำให้อำนาจเพิ่มขึ้น และเป็นศูนย์กลางอำนาจใหม่ทางการเมือง

ละครญี่ปุ่นเรื่องคิโยโมริแห่งตระกูลไทระ ที่ถามมานั้น มีบันทึกจริงในประวัติศาสตร์ในยุคเฮอัง (ค.ศ.794-1185)

คิโยโมริมีบทบาททางการเมือง หลังผลงานปราบกบฏเฮจิ ในปีค.ศ.1160 โดยเป็นผู้กุมอำนาจสูงสุดในราชสำนัก และเป็นครั้งแรกที่ชนชั้นนักรบได้ขึ้นครองตำแหน่งชั้นสูงของญี่ปุ่น ช่วงเวลานั้นกลุ่มซามูไรควบคุมรัฐบาลได้อย่างเต็มตัว ส่วนองค์จักรพรรดิถูกลดทอนอำนาจให้มีสถานะเป็นเพียงประมุขโดยตำแหน่งเท่านั้น

แม้ต่อมาตระกูลไทระแพ้ตระกูลมินาโมโตะ ในสงครามเก็มเปค.ศ.1180-1185 แต่ก็ทำให้กลุ่มซามูไรมีอำนาจเหนือกว่ากลุ่มชนชั้นสูงมากขึ้นไปอีก เนื่องจากตระกูลมินาโมโตะไม่ได้อาศัยสายสัมพันธ์กับจักรพรรดิเหมือนตระกูลไทระ จึงไม่ต้องเกรงใจอีก โยริโทโมะแห่งตระกูลมินาโมโตะ ยึดอำนาจการปกครอง ก่อตั้งรัฐบาลโชกุนคะมะกุระ และดำรงตำแหน่งโชกุนตั้งแต่ปี ค.ศ.1192-1199 มีฐานกำลังอยู่ที่เมืองคะมะกุระ

ในยุคมุโรมาชิ ตรงกับค.ศ.1336-ค.ศ.1568 ครึ่งหลังของศตวรรษที่ 14 โชกุนอะชิคะงะ โยชิมิสึ ปราบปรามชนชั้นปกครองลงอย่างราบคาบ และตั้งรัฐบาลโชกุนขึ้นอีกครั้งที่เกียวโต

โชกุนท่านนี้เป็นตัวละครในการ์ตูนอิ๊กคิวซังที่ถามมา แต่ซามูไรชินเอมอน ที่เป็นเพื่อนซี้ของอิ๊กคิวซังนั้นเป็นตัวละคร ที่แต่งเติมขึ้นมา

ส่วนซามูไรนั้นค่อยๆ หายไปจากสังคมญี่ปุ่น เมื่อการปฏิรูปสมัยเมจิเกิดขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 เมื่อมีกองทัพประจำชาติแบบตะวันตกเกิดขึ้นแทน

โดย รู้ไปโม้ด โดย...น้าชาติ ประชาชื่น nachart@yahoo.com