ซอมบี้จักจั่น! เชื้อราปรสิต Massospora ควบคุมพฤติกรรมแมลงให้แพร่เชื้อ แม้ร่างกายจะถูกทำลายไปแล้ว

ซอมบี้จักจั่น! เชื้อราปรสิต Massospora ควบคุมพฤติกรรมแมลงให้แพร่เชื้อ แม้ร่างกายจะถูกทำลายไปแล้ว

ในโลกธรรมชาติ มีปรากฏการณ์แปลกประหลาดที่ดูราวกับหลุดออกมาจากภาพยนตร์สยองขวัญ เมื่อเชื้อราปรสิตชนิดหนึ่งที่มีชื่อว่า Massospora สามารถเข้าควบคุมพฤติกรรมของจักจั่น ทำให้แมลงที่ติดเชื้อยังคงเคลื่อนไหวและพยายามผสมพันธุ์ต่อไป แม้ว่าส่วนท้ายของร่างกายจะถูกเชื้อราทำลายและแทนที่ด้วยกลุ่มสปอร์ไปแล้วก็ตาม พฤติกรรมดังกล่าวทำให้จักจั่นที่ติดเชื้อได้รับฉายาว่าเป็นซอมบี้แห่งโลกแมลง

เรื่องราวนี้ได้รับความสนใจจากนักวิจัยมหาวิทยาลัยเวสต์เวอร์จิเนีย (West Virginia University) และทีมวิจัยที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างเชื้อราปรสิตกับแมลง โดยพบว่าเชื้อราในสกุล Massospora มีความสามารถในการสร้างสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่ส่งผลต่อระบบประสาทและพฤติกรรมของแมลงที่เป็นเจ้าบ้าน

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Nature Communications เมื่อปี ค.ศ. 2019 รายงานการค้นพบสารเคมีสำคัญสองชนิด ได้แก่ Cathinone ซึ่งพบในเชื้อรา Massospora cicadina ที่ติดเชื้อในจักจั่นบางชนิด และ Psilocybin ซึ่งตรวจพบในเชื้อรา Massospora ที่ติดเชื้อในจักจั่นอีกกลุ่มหนึ่ง การค้นพบนี้ถือเป็นหลักฐานที่น่าสนใจเกี่ยวกับความสามารถของเชื้อราในการสร้างสารที่อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของแมลง

เมื่อเชื้อราเข้าสู่ร่างกายจักจั่น มันจะค่อย ๆ เจริญเติบโตและเข้าครอบครองพื้นที่บริเวณส่วนท้ายของช่องท้อง ส่งผลให้อวัยวะสืบพันธุ์และเนื้อเยื่อบางส่วนถูกแทนที่ด้วยมวลของเชื้อราและสปอร์ อย่างไรก็ตาม จักจั่นที่ติดเชื้อไม่ได้หยุดเคลื่อนไหวในทันที แต่ยังสามารถบินและใช้ชีวิตต่อได้ในช่วงเวลาหนึ่ง

สิ่งที่น่าทึ่งยิ่งกว่านั้นคือ เชื้อราสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการสืบพันธุ์ของจักจั่นตัวผู้ โดยทำให้มันแสดงสัญญาณกระพือปีกคล้ายกับจักจั่นตัวเมีย ซึ่งตามธรรมชาติแล้วเป็นสัญญาณที่ใช้ดึงดูดตัวผู้ตัวอื่นให้เข้ามาผสมพันธุ์ เมื่อจักจั่นตัวผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อเข้ามาตอบสนอง ก็มีโอกาสสัมผัสกับสปอร์และได้รับเชื้อไปด้วย

กลยุทธ์ดังกล่าวทำให้จักจั่นที่ติดเชื้อกลายเป็นพาหะกระจายเชื้อราไปยังแมลงตัวอื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเชื้อราจะอาศัยร่างกายของเจ้าบ้านเป็นแหล่งผลิตและกระจายสปอร์ ขณะที่ตัวจักจั่นยังคงทำกิจกรรมต่าง ๆ ต่อไปในช่วงที่เชื้อรากำลังแพร่พันธุ์

นักวิทยาศาสตร์เรียกปรากฏการณ์ลักษณะนี้ว่า การควบคุมพฤติกรรมของเจ้าบ้านโดยปรสิต (Parasite-induced behavioral manipulation) ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่พบได้ในสิ่งมีชีวิตปรสิตหลายกลุ่ม โดยปรสิตจะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของสิ่งมีชีวิตที่มันอาศัยอยู่ เพื่อเพิ่มโอกาสในการแพร่กระจายและขยายพันธุ์ของตัวเอง

ปัจจุบันนักวิจัยยังคงศึกษากลไกทางพันธุกรรมและกระบวนการทางชีวเคมีของเชื้อรา Massospora เพื่อทำความเข้าใจว่าเชื้อราสามารถสร้างสารออกฤทธิ์และควบคุมพฤติกรรมของจักจั่นได้อย่างไร รวมถึงศึกษาว่าปัจจัยทางพันธุกรรมและสภาพแวดล้อมมีส่วนเกี่ยวข้องกับกระบวนการติดเชื้อมากน้อยเพียงใด

ปรากฏการณ์นี้จึงเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า ธรรมชาติมีกลยุทธ์การดำรงชีวิตที่ซับซ้อนและน่าทึ่งเพียงใด สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอย่างเชื้อราสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของแมลงได้อย่างไม่น่าเชื่อ และทำให้เราเห็นว่าในระบบนิเวศนั้น การเอาชีวิตรอดและการขยายพันธุ์อาจมีรูปแบบที่เหนือความคาดหมายของมนุษย์อยู่เสมอ