โรงเรียนที่เปิดสอนมายาวนานที่สุดในแต่ละภูมิภาคของประเทศไทย มีที่ไหนบ้าง? เปิดประวัติโรงเรียนเก่าแก่กว่า 100 ปี

ประเทศไทยมีโรงเรียนเก่าแก่จำนวนมากที่เปิดสอนมายาวนานกว่าหนึ่งศตวรรษ บางแห่งก่อตั้งขึ้นตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 ในยุคที่การศึกษาแบบสมัยใหม่เริ่มขยายจากกรุงเทพมหานครไปยังหัวเมืองต่าง ๆ โรงเรียนเหล่านี้ผ่านการเปลี่ยนแปลงมาหลายยุคสมัย แต่ยังคงทำหน้าที่เป็นสถานศึกษาสำคัญของชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน

หลายคนอาจสงสัยว่า หากแบ่งประเทศไทยออกเป็น 6 ภูมิภาค ได้แก่ ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก และภาคใต้ โรงเรียนแห่งใดมีประวัติการก่อตั้งเก่าแก่ที่สุด และเริ่มเปิดสอนตั้งแต่ปี พ.ศ. ใด

บทความนี้จะพาไปทำความรู้จักกับโรงเรียนเก่าแก่ที่มีหลักฐานประวัติการก่อตั้งชัดเจนในแต่ละภูมิภาค โดยพิจารณาปีเริ่มต้นของสถานศึกษาที่สืบทอดมาถึงโรงเรียนในปัจจุบัน ไม่ใช่ปีที่สร้างอาคารเรียนหลังปัจจุบัน

1. ภาคกลาง โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย ก่อตั้ง พ.ศ. 2395

โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย ตั้งอยู่บนถนนประมวญ เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร เป็นโรงเรียนเอกชนชายล้วนที่มีประวัติยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย

โรงเรียนก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2395 ในสมัยรัชกาลที่ 4 โดยคณะมิชชันนารีอเมริกันเพรสไบทีเรียน ซึ่งเป็นกลุ่มมิชชันนารีที่เข้ามาเผยแพร่ศาสนาและส่งเสริมการศึกษาในประเทศไทย

ในช่วงแรกโรงเรียนเริ่มต้นจัดการเรียนการสอนบริเวณตำบลกุฎีจีน ก่อนจะย้ายไปยังตำบลสำเหร่ในปี พ.ศ. 2405 และต่อมาได้ย้ายมายังถนนประมวญในเขตบางรัก ซึ่งเป็นที่ตั้งของโรงเรียนในปัจจุบัน

โรงเรียนมีพัฒนาการด้านการศึกษาอย่างต่อเนื่อง ทั้งการเรียนภาษาอังกฤษ วิชาสามัญ กีฬา และกิจกรรมเสริมความรู้ จนกลายเป็นหนึ่งในสถาบันการศึกษาที่มีชื่อเสียงของประเทศ

หากนับจากปีเริ่มก่อตั้ง พ.ศ. 2395 จนถึง พ.ศ. 2569 โรงเรียนแห่งนี้มีประวัติยาวนานประมาณ 174 ปี

2. ภาคเหนือ โรงเรียนดาราวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่ ก่อตั้ง พ.ศ. 2421

โรงเรียนดาราวิทยาลัย ตั้งอยู่ในจังหวัดเชียงใหม่ เป็นโรงเรียนสตรีเก่าแก่ที่มีบทบาทสำคัญต่อประวัติศาสตร์การศึกษาของภาคเหนือ

จุดเริ่มต้นของโรงเรียนเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2421 จากการดำเนินงานของคณะมิชชันนารีชาวอเมริกัน โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อเปิดโอกาสให้เด็กหญิงในจังหวัดเชียงใหม่ได้รับการศึกษา ซึ่งในอดีตผู้หญิงยังมีโอกาสเข้าถึงการเรียนน้อยกว่าผู้ชาย

โรงเรียนเริ่มจากการจัดการเรียนการสอนให้เด็กหญิงในชุมชน ก่อนจะพัฒนาเป็นสถานศึกษาที่มีระบบและมีนักเรียนเพิ่มขึ้น

ในปี พ.ศ. 2452 โรงเรียนได้รับพระราชทานนามว่าโรงเรียนพระราชชายา ตามพระนามของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี ต่อมาจึงเปลี่ยนมาใช้ชื่อโรงเรียนดาราวิทยาลัย

ปัจจุบันโรงเรียนยังคงเปิดสอนและเป็นหนึ่งในสถานศึกษาที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานของจังหวัดเชียงใหม่

เมื่อนับจากปี พ.ศ. 2421 ถึง พ.ศ. 2569 โรงเรียนมีประวัติการก่อตั้งประมาณ 148 ปี

3. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โรงเรียนอุบลวิทยาคม จังหวัดอุบลราชธานี เริ่มต้น พ.ศ. 2440

โรงเรียนอุบลวิทยาคม จังหวัดอุบลราชธานี เป็นสถานศึกษาที่มีประวัติความเป็นมาเก่าแก่และเกี่ยวข้องกับการวางรากฐานการศึกษาสมัยใหม่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

โรงเรียนเริ่มต้นเมื่อปี พ.ศ. 2440 ณ วัดสุปัฏนารามวรวิหาร โดยมีพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ หรือพระครูวิจิตรธรรมภาณี เป็นผู้ริเริ่มจัดการศึกษาในพื้นที่

การก่อตั้งโรงเรียนได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งพระราชทานพระราชทรัพย์จำนวน 10 ชั่ง เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานด้านการศึกษา

ในช่วงแรกมีการจัดการเรียนการสอนทั้งภาษาไทยและภาษาบาลี โดยมีพระสงฆ์เป็นผู้สอน ก่อนที่โรงเรียนจะพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษาและมีการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2458 มีการจัดตั้งโรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลขึ้นอีกแห่งหนึ่ง ซึ่งได้รับพระราชทานนามว่าเบ็ญจะมะมหาราช เป็นอีกสถานศึกษาสำคัญของจังหวัดอุบลราชธานี

ประวัติของโรงเรียนอุบลวิทยาคมจึงสะท้อนให้เห็นถึงจุดเริ่มต้นของการศึกษาที่มีบทบาทสำคัญในภาคอีสาน โดยมีอายุประวัติการก่อตั้งประมาณ 129 ปี เมื่อถึงปี พ.ศ. 2569

4. ภาคตะวันออก โรงเรียนชลราษฎรอำรุง จังหวัดชลบุรี เริ่มต้น พ.ศ. 2441

โรงเรียนชลราษฎรอำรุง จังหวัดชลบุรี เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาเก่าแก่ที่มีประวัติสืบเนื่องจากโรงเรียนบุรพการ ซึ่งเริ่มก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2441

ในช่วงแรก หลวงวรพินิจบุรพการได้อุทิศเรือนหลังหนึ่งบริเวณวัดต้นสน เพื่อใช้เป็นสถานที่จัดการเรียนการสอน โดยใช้ชื่อว่าโรงเรียนบุรพการ

ต่อมาในปี พ.ศ. 2443 โรงเรียนได้รับการยกฐานะเป็นโรงเรียนประจำจังหวัดชลบุรี และมีการพัฒนาการจัดการศึกษามาอย่างต่อเนื่อง

ในปี พ.ศ. 2457 โรงเรียนประจำจังหวัดชลบุรีและโรงเรียนอุดมพิทยากรได้รวมกิจการเข้าด้วยกัน ก่อนจะมีการย้ายสถานที่และปรับเปลี่ยนรูปแบบการจัดการศึกษาในเวลาต่อมา

วันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2484 เป็นวันที่โรงเรียนย้ายมายังสถานที่แห่งใหม่บริเวณถนนสุขุมวิท และเปลี่ยนชื่อเป็นโรงเรียนชลราษฎรอำรุง ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน

หากนับประวัติสืบเนื่องจากโรงเรียนบุรพการ โรงเรียนแห่งนี้มีอายุประมาณ 128 ปีใน พ.ศ. 2569

5. ภาคตะวันตก โรงเรียนวิสุทธรังษี จังหวัดกาญจนบุรี ก่อตั้ง พ.ศ. 2447

โรงเรียนวิสุทธรังษี จังหวัดกาญจนบุรี เป็นโรงเรียนเก่าแก่ที่มีประวัติการจัดการศึกษายาวนาน โดยเริ่มก่อตั้งเมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2447

ในช่วงแรกโรงเรียนตั้งอยู่ภายในวัดไชยชุมพลชนะสงคราม หรือวัดใต้ โดยใช้ศาลาการเปรียญเป็นสถานที่เรียนหนังสือ

ปีแรกมีนักเรียนทั้งหมด 54 คน และมีครูผู้สอนเพียง 1 คน คือพระภิกษุเจียม สิทธิสร ซึ่งทำหน้าที่เป็นทั้งครูใหญ่และครูผู้สอน

ต่อมาโรงเรียนได้รับการพัฒนาและขยายการเรียนการสอนให้รองรับนักเรียนในจังหวัดกาญจนบุรีและพื้นที่ใกล้เคียงมากขึ้น

จากโรงเรียนขนาดเล็กที่เริ่มต้นภายในวัด ปัจจุบันโรงเรียนวิสุทธรังษีได้กลายเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่ที่มีชื่อเสียงของจังหวัด

หากนับจากปี พ.ศ. 2447 ถึง พ.ศ. 2569 โรงเรียนมีอายุประมาณ 122 ปี

6. ภาคใต้ โรงเรียนศรียาภัย จังหวัดชุมพร เริ่มเปิดสอน พ.ศ. 2440

โรงเรียนศรียาภัย จังหวัดชุมพร เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาเก่าแก่แห่งหนึ่งของภาคใต้ มีประวัติการจัดการศึกษาสืบเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2440

จุดเริ่มต้นของโรงเรียนอยู่ที่วัดสุบรรณนิมิตร โดยในช่วงแรกเด็ก ๆ ใช้กุฏิพระและบริเวณใต้ต้นจันทน์เป็นสถานที่เรียนหนังสือ

ต่อมาพระครูจุฬามุนี เจ้าอาวาสวัดในขณะนั้น เห็นถึงความลำบากของเด็กนักเรียน จึงได้สร้างอาคารเรียนขึ้นเพื่อใช้เป็นสถานที่ศึกษา และเรียกชื่อว่าโรงเรียนวัดสุบรรณนิมิตร

ในเวลาต่อมาโรงเรียนได้รับการจัดตั้งให้เป็นโรงเรียนตัวอย่างประจำมณฑลชุมพร และพัฒนาการเรียนการสอนมาอย่างต่อเนื่อง จนกลายเป็นโรงเรียนศรียาภัยในปัจจุบัน

โรงเรียนแห่งนี้มีความสำคัญต่อการศึกษาของจังหวัดชุมพรและพื้นที่ใกล้เคียง โดยมีนักเรียนจากหลายอำเภอเข้ามาศึกษาเล่าเรียน

หากนับจากปี พ.ศ. 2440 จนถึง พ.ศ. 2569 โรงเรียนมีประวัติการจัดการศึกษาประมาณ 129 ปี

ตารางสรุปโรงเรียนเก่าแก่ในแต่ละภูมิภาค

ภูมิภาค| โรงเรียน| จังหวัด| ปีเริ่มต้น| อายุในปี 2569 โดยประมาณ

ภาคกลาง| กรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย| กรุงเทพมหานคร| 2395| 174 ปี

ภาคเหนือ| ดาราวิทยาลัย| เชียงใหม่| 2421| 148 ปี

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ| อุบลวิทยาคม| อุบลราชธานี| 2440| 129 ปี

ภาคตะวันออก| ชลราษฎรอำรุง| ชลบุรี| 2441| 128 ปี

ภาคตะวันตก| วิสุทธรังษี| กาญจนบุรี| 2447| 122 ปี

ภาคใต้| ศรียาภัย| ชุมพร| 2440| 129 ปี

โรงเรียนเก่าแก่เหล่านี้มีความสำคัญอย่างไร?

โรงเรียนที่เปิดสอนมายาวนานไม่ได้มีคุณค่าเพียงแค่ตัวเลขอายุของสถานศึกษา แต่ยังเป็นหลักฐานที่สะท้อนให้เห็นถึงพัฒนาการของระบบการศึกษาไทย

ในอดีตการเดินทางไปเรียนหนังสือเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะเด็กที่อาศัยอยู่ในต่างจังหวัด การมีโรงเรียนประจำจังหวัดหรือโรงเรียนที่จัดตั้งขึ้นในชุมชนจึงช่วยเพิ่มโอกาสทางการศึกษาให้กับประชาชน

โรงเรียนหลายแห่งยังมีบทบาทในการผลิตบุคลากรให้กับประเทศ ทั้งข้าราชการ ครู นักวิชาการ นักธุรกิจ และบุคคลที่มีชื่อเสียงในสาขาอาชีพต่าง ๆ

นอกจากนี้ อาคารเรียนเก่า เอกสารประวัติศาสตร์ และเรื่องราวของครูรุ่นแรกยังเป็นมรดกทางการศึกษาที่ควรได้รับการอนุรักษ์เอาไว้

สรุป

โรงเรียนเก่าแก่ในแต่ละภูมิภาคของประเทศไทยมีประวัติความเป็นมาที่น่าสนใจ ตั้งแต่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัยที่เริ่มต้นในปี พ.ศ. 2395 โรงเรียนดาราวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2421 ไปจนถึงโรงเรียนวิสุทธรังษีที่เริ่มก่อตั้งในปี พ.ศ. 2447

สถานศึกษาเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการศึกษาของประเทศไทยมีพัฒนาการมาอย่างยาวนาน และโรงเรียนในต่างจังหวัดก็มีส่วนสำคัญในการวางรากฐานความรู้ให้กับประชาชนไม่แพ้โรงเรียนในเมืองหลวง

อย่างไรก็ตาม รายชื่อในบทความนี้เป็นตัวอย่างโรงเรียนเก่าแก่ที่มีหลักฐานประวัติการก่อตั้ง ไม่ใช่การยืนยันอันดับหนึ่งของทุกภูมิภาคอย่างเด็ดขาด เพราะยังมีโรงเรียนอื่นที่อาจมีประวัติการจัดการศึกษาสืบเนื่องมายาวนานกว่า และบางแห่งมีการเปลี่ยนชื่อหรือรวมกิจการในภายหลัง