5 จังหวัดของไทยที่เคยมีการเปลี่ยนชื่อมาแล้วหลายครั้ง ชื่อเดิมบางแห่งแทบไม่คุ้นหูในปัจจุบัน

ชื่อจังหวัดที่เราเรียกกันอยู่ทุกวันนี้ หลายคนอาจคิดว่าเป็นชื่อที่ใช้มาตั้งแต่ก่อตั้งเมือง แต่ความจริงแล้วประเทศไทยมีหลายจังหวัดที่ผ่านการเปลี่ยนแปลงชื่อมาแล้วหลายยุคหลายสมัย บางแห่งเคยเป็นเมืองโบราณที่มีชื่อเรียกแตกต่างจากปัจจุบัน บางแห่งเคยย้ายศูนย์กลางการปกครองไปยังพื้นที่แห่งใหม่ จนทำให้ต้องเปลี่ยนชื่อเมืองตามไปด้วย

 

การเปลี่ยนชื่อเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยไม่มีเหตุผล แต่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ การปกครอง การอพยพของประชาชน และพระราชดำริในแต่ละยุคสมัย ลองย้อนดูประวัติศาสตร์ของ 5 จังหวัดในประเทศไทยที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับการเปลี่ยนชื่อเมืองอย่างน่าสนใจ ซึ่งบางชื่ออาจเป็นชื่อที่คนรุ่นปัจจุบันไม่เคยได้ยินมาก่อน

 

1. จังหวัดนครพนม จากเมืองศรีโคตรบูรณ์ สู่มรุกขนคร ก่อนกลายเป็นนครพนม

 

จังหวัดนครพนมเป็นพื้นที่ที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานเกี่ยวข้องกับอาณาจักรโบราณบริเวณลุ่มแม่น้ำโขง ในอดีตมีชื่อเมืองศรีโคตรบูรณ์ ซึ่งเป็นเมืองสำคัญที่มีศูนย์กลางอยู่บริเวณฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง หรือพื้นที่ประเทศลาวในปัจจุบัน

 

ต่อมาเมื่อมีการย้ายที่ตั้งเมืองในช่วง พ.ศ. 2297 เมืองศรีโคตรบูรณ์ได้เปลี่ยนชื่อเป็นเมืองมรุกขนคร โดยมีที่มาจากลักษณะพื้นที่ที่มีป่าไม้รวกขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก

 

หลังจากนั้นยังมีการเปลี่ยนแปลงที่ตั้งเมืองอีกหลายครั้ง จนกระทั่งมีการตั้งเมืองขึ้นบริเวณบ้านหนองจันทร์ และใช้ชื่อว่าเมืองนครบุรีราชธานี

 

ต่อมาใน พ.ศ. 2329 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองเป็นนครพนม ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

 

เรื่องราวของนครพนมจึงน่าสนใจตรงที่ชื่อเมืองไม่ได้เปลี่ยนเพียงครั้งเดียว แต่มีทั้งการย้ายที่ตั้งและการเปลี่ยนชื่อที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ของลุ่มแม่น้ำโขง

 

2. จังหวัดสกลนคร จากเมืองหนองหารหลวง สู่สกลทวาปี ก่อนเป็นสกลนคร

 

จังหวัดสกลนครมีประวัติความเป็นมาที่เกี่ยวข้องกับเมืองโบราณหนองหารหลวง ซึ่งเป็นชุมชนสำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

 

ตามประวัติที่เผยแพร่โดยที่ทำการปกครองจังหวัดสกลนคร เมืองหนองหารหลวงเคยเป็นเมืองที่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก แต่ภายหลังเกิดปัญหาภัยแล้งต่อเนื่องถึง 7 ปี ทำให้ประชาชนขาดแคลนอาหารและอพยพออกจากพื้นที่ จนเมืองกลายเป็นเมืองร้าง

 

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 1 มีการฟื้นฟูชุมชนบริเวณพระธาตุเชิงชุม และยกฐานะขึ้นเป็นเมืองสกลทวาปี โดยมีการแต่งตั้งเจ้าเมืองขึ้นมาปกครอง

 

อย่างไรก็ตาม ใน พ.ศ. 2369 เกิดเหตุการณ์กบฏเจ้าอนุวงศ์ ทำให้เมืองสกลทวาปีได้รับผลกระทบอย่างหนัก ก่อนจะมีการฟื้นฟูบ้านเมืองขึ้นใหม่ในเวลาต่อมา

 

กระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 3 มีการเปลี่ยนชื่อเมืองสกลทวาปีเป็นเมืองสกลนคร และใช้ชื่อนี้สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

 

ปัจจุบันสกลนครเป็นจังหวัดที่มีความสำคัญทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของภาคอีสาน โดยมีพระธาตุเชิงชุมและหนองหารเป็นสถานที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของเมืองในอดีต

 

3. จังหวัดศรีสะเกษ จากเมืองศรีสะเกศ สู่จังหวัดขุขันธ์ ก่อนเปลี่ยนเป็นศรีสะเกษ

 

จังหวัดศรีสะเกษเป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่มีประวัติการเปลี่ยนแปลงชื่อเมืองอย่างน่าสนใจ โดยในอดีตมีชื่อเมืองศรีสะเกศหรือศรีสระเกศ และมีเมืองขุขันธ์เป็นเมืองสำคัญในพื้นที่

 

ต่อมาเมื่อมีการปรับระบบการปกครองในสมัยรัชกาลที่ 5 ศูนย์กลางการปกครองของเมืองขุขันธ์ได้ย้ายมาตั้งบริเวณตัวเมืองศรีสะเกษในปัจจุบัน แต่ยังคงใช้ชื่อเมืองขุขันธ์อยู่

 

เมื่อมีการจัดระเบียบการปกครองในสมัยต่อมา เมืองขุขันธ์จึงเปลี่ยนสถานะเป็นจังหวัดขุขันธ์ใน พ.ศ. 2459

 

กระทั่งวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481 ได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนนามจังหวัดขุขันธ์เป็นจังหวัดศรีสะเกษ โดยมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481

 

สิ่งที่น่าสนใจคือชื่อขุขันธ์ไม่ได้หายไปจากประเทศไทย เพราะปัจจุบันยังคงเป็นชื่ออำเภอขุขันธ์ในจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับเมืองเก่าแห่งนี้โดยตรง

 

4. จังหวัดปทุมธานี จากเมืองสามโคก สู่เมืองประทุมธานี ก่อนเป็นปทุมธานี

 

จังหวัดปทุมธานีมีประวัติความเป็นมาที่เกี่ยวข้องกับชุมชนชาวมอญและเมืองสามโคก ซึ่งเป็นชุมชนเก่าแก่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา

 

ในอดีตบริเวณนี้เป็นที่รู้จักในชื่อบ้านสามโคก ก่อนที่จะได้รับการยกฐานะเป็นเมืองสามโคกในสมัยรัชกาลที่ 1

 

ต่อมาเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2358 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จประพาสเมืองสามโคก และมีประชาชนนำดอกบัวมาถวายเป็นจำนวนมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อเมืองสามโคกเป็นเมืองประทุมธานี

 

หลังจากนั้นใน พ.ศ. 2461 สมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีการเปลี่ยนคำเรียกจากเมืองเป็นจังหวัด พร้อมทั้งปรับการสะกดชื่อจากประทุมธานีเป็นปทุมธานี จึงกลายเป็นจังหวัดปทุมธานีที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

 

นอกจากนี้ ใน พ.ศ. 2475 ยังมีการยุบจังหวัดธัญบุรีเข้ามารวมกับจังหวัดปทุมธานี ทำให้พื้นที่การปกครองเปลี่ยนแปลงไปอีกด้วย

 

เรื่องราวของจังหวัดนี้จึงมีความน่าสนใจ เพราะชื่อสามโคกที่หลายคนคุ้นเคยในฐานะอำเภอ เคยเป็นชื่อเมืองสำคัญก่อนจะเปลี่ยนมาเป็นปทุมธานีในเวลาต่อมา

 

5. จังหวัดสุราษฎร์ธานี จากเมืองไชยา สู่เมืองบ้านดอน ก่อนเปลี่ยนเป็นสุราษฎร์ธานี

 

จังหวัดสุราษฎร์ธานีเป็นจังหวัดทางภาคใต้ที่มีประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับเมืองไชยาและชุมชนบริเวณบ้านดอน ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญริมแม่น้ำตาปี

 

ในอดีตเมืองไชยาเป็นเมืองเก่าแก่ที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ ต่อมาเมื่อมีการจัดระบบการปกครองและย้ายศูนย์กลางการบริหารมายังบริเวณบ้านดอน ทำให้เกิดความสับสนระหว่างเมืองไชยาเดิมกับเมืองไชยาที่ตั้งขึ้นใหม่

 

บ้านดอนจึงกลายเป็นพื้นที่สำคัญในการบริหารราชการของเมืองไชยาในช่วงเวลาหนึ่ง

 

กระทั่งใน พ.ศ. 2458 สมัยรัชกาลที่ 6 มีการปรับชื่อเมืองเพื่อแก้ปัญหาความสับสน โดยเมืองไชยาที่ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นเมืองสุราษฎร์ธานี ส่วนพื้นที่เมืองไชยาเดิมได้รับการจัดระเบียบชื่อใหม่เป็นอำเภอเมืองไชยาในเวลาต่อมา

 

ชื่อสุราษฎร์ธานีจึงกลายเป็นชื่อเมืองและจังหวัดที่ใช้สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

 

ปัจจุบันจังหวัดสุราษฎร์ธานีเป็นหนึ่งในจังหวัดสำคัญของภาคใต้ มีทั้งแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ เกาะสมุย เกาะพะงัน และแหล่งประวัติศาสตร์อย่างเมืองไชยา ซึ่งยังคงสะท้อนให้เห็นถึงความรุ่งเรืองของชุมชนในอดีต

 

สรุป 5 จังหวัดของไทยที่มีประวัติการเปลี่ยนชื่อเมือง

 

เมื่อย้อนดูประวัติของทั้ง 5 จังหวัด จะเห็นได้ว่าชื่อจังหวัดในปัจจุบันมีที่มาจากการเปลี่ยนแปลงทางประวัติศาสตร์หลายช่วงเวลา บางแห่งเคยเป็นเมืองโบราณ บางแห่งมีการย้ายศูนย์กลางการปกครอง และบางแห่งเปลี่ยนชื่อเพื่อให้สอดคล้องกับระบบการปกครองในยุคใหม่

 

สิ่งสำคัญที่ควรทำความเข้าใจคือ ชื่อบางชื่อเป็นชื่อเมืองโบราณหรือชื่อชุมชน ไม่ใช่ชื่อจังหวัดอย่างเป็นทางการทั้งหมด เพราะระบบจังหวัดของไทยมีการพัฒนามาจากระบบเมืองและมณฑลในอดีต

 

ทั้ง 5 จังหวัดจึงเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่าชื่อสถานที่ไม่ได้เป็นเพียงคำเรียกบนแผนที่ แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าเรื่องราวการตั้งถิ่นฐาน การเปลี่ยนแปลงบ้านเมือง และวิถีชีวิตของผู้คนที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน