ดวงจันทร์สองดวงของดาวอังคารมาจากไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าเงยหน้ามองท้องฟ้าจากดาวอังคาร เราจะไม่ได้เห็นดวงจันทร์กลมโตแบบที่คุ้นตาจากโลก แต่จะมีวัตถุเล็ก ๆ รูปร่างไม่สม่ำเสมอสองดวงโคจรอยู่เหนือพื้นผิวสีแดง ดวงหนึ่งอยู่ใกล้และเคลื่อนผ่านท้องฟ้าอย่างรวดเร็ว ส่วนอีกดวงอยู่ไกลออกไป

ทั้งสองมีชื่อว่า โฟบอสและดีมอส แม้จะเป็นดวงจันทร์ของดาวอังคารเหมือนกัน แต่รูปร่างและพื้นผิวของมันชวนให้นักวิทยาศาสตร์ตั้งคำถามมานานว่า ทั้งคู่ถือกำเนิดขึ้นบริเวณดาวอังคาร หรือเดินทางมาจากที่อื่นกันแน่

คำตอบที่มีหลักฐานรองรับในตอนนี้คือ ดาวอังคารมีดวงจันทร์สองดวงจริง และทั้งคู่อาจเป็นดาวเคราะห์น้อยที่ถูกแรงโน้มถ่วงของดาวอังคารจับไว้ แต่อีกแนวคิดเสนอว่ามันก่อตัวจากเศษวัสดุหลังการชนครั้งใหญ่บนดาวอังคาร ยังไม่มีข้อสรุปแน่ชัดว่าคำอธิบายใดถูกต้อง

โฟบอส ดวงจันทร์ที่อยู่ใกล้กว่า

โฟบอสเป็นดวงที่ใหญ่กว่าและอยู่ใกล้ดาวอังคารมากกว่า พื้นผิวเต็มไปด้วยหลุมจากการชนและมีร่องยาวหลายแห่ง จุดเด่นที่เห็นได้ชัดคือหลุมขนาดใหญ่ชื่อสติกนีย์ เมื่อเทียบกับดวงจันทร์ของโลกแล้ว โฟบอสมีขนาดเล็กมากและมีรูปร่างคล้ายก้อนหินขรุขระ

การอยู่ใกล้ดาวอังคารทำให้โฟบอสโคจรครบรอบได้เร็วกว่าการหมุนรอบตัวเองของดาวอังคาร ผู้สังเกตบนพื้นผิวในบริเวณที่มองเห็นจึงจะเห็นมันขึ้นทางทิศตะวันตกและเคลื่อนไปทางทิศตะวันออก ซึ่งต่างจากภาพที่เราคุ้นเคยเมื่อมองดวงจันทร์จากโลก

ดีมอส ดวงเล็กที่อยู่ไกลออกไป

ดีมอสมีขนาดเล็กกว่าและโคจรห่างจากดาวอังคารมากกว่า แม้จะมีหลุมจากการชนเช่นกัน แต่พื้นผิวโดยรวมดูเรียบกว่าโฟบอส ส่วนหนึ่งเป็นเพราะมีฝุ่นและเศษวัสดุปกคลุมอยู่ ทั้งสองดวงหันด้านเดิมเข้าหาดาวอังคารเสมอ คล้ายกับที่ดวงจันทร์หันด้านเดิมเข้าหาโลก

รูปร่างที่ไม่กลมและลักษณะผิวสีเข้มทำให้ทั้งคู่ดูคล้ายดาวเคราะห์น้อยบางชนิด นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์เสนอว่า วัตถุทั้งสองอาจเคยโคจรรอบดวงอาทิตย์ ก่อนจะถูกแรงโน้มถ่วงของดาวอังคารดึงให้เข้ามาเป็นบริวาร

อย่างไรก็ตาม ความคล้ายกันของรูปร่างและพื้นผิวเพียงอย่างเดียวไม่ได้พิสูจน์ว่ามันเป็นดาวเคราะห์น้อยที่ถูกจับไว้ เพราะวัสดุที่เกิดหรือเปลี่ยนแปลงภายหลังในบริเวณดาวอังคารก็อาจมีลักษณะบางอย่างคล้ายกันได้ ขณะที่การอธิบายให้วัตถุซึ่งผ่านเข้ามาถูกจับและลงเอยในวงโคจรปัจจุบันก็มีโจทย์ที่ต้องตรวจสอบ

อีกแนวคิดหนึ่งจึงมองย้อนไปถึงดาวอังคารยุคแรก เมื่อวัตถุขนาดใหญ่พุ่งชนดาวเคราะห์ เศษวัสดุอาจกระเด็นขึ้นไปโคจร แล้วค่อย ๆ รวมตัวเป็นดวงจันทร์ การศึกษาลักษณะผิว องค์ประกอบ และวงโคจรช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เปรียบเทียบความเป็นไปได้ของทั้งสองแนวคิด

วิธีหนึ่งที่จะช่วยแยกคำอธิบายเหล่านี้ได้คือการตรวจตัวอย่างโดยละเอียด ภารกิจ MMX ขององค์การสำรวจอวกาศญี่ปุ่นมีเป้าหมายสำรวจดวงจันทร์ของดาวอังคารและนำตัวอย่างจากโฟบอสกลับมายังโลก เพื่อให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาองค์ประกอบและประวัติของมันใกล้ชิดยิ่งขึ้น

ถึงวันนี้ เราจึงเรียกโฟบอสและดีมอสว่าเป็นดวงจันทร์ของดาวอังคารได้อย่างมั่นใจ ส่วนคำว่า “ดาวเคราะห์น้อยที่ถูกจับไว้” ยังเป็นสมมติฐานหนึ่งที่กำลังทดสอบ คำตอบในอนาคตอาจช่วยเล่าได้ด้วยว่า ดาวอังคารและวัตถุรอบตัวมันผ่านเหตุการณ์แบบใดมาในอดีตอันไกลโพ้น