กำแพงเมืองจีนมีความยาวเท่าไรกันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลานึกถึงกำแพงเมืองจีน หลายคนอาจเห็นภาพกำแพงอิฐทอดตัวไปตามสันเขา มีหอสังเกตการณ์ตั้งอยู่เป็นระยะ แล้วก็นึกต่อว่าถ้าเดินจากต้นกำแพงไปจนสุดทางจะต้องใช้เวลานานแค่ไหน

แต่พอลองค้นหาความยาว กลับเจอตัวเลขต่างกัน บางแหล่งบอกว่าราว 8,800 กิโลเมตร ขณะที่บางแห่งบอกว่ายาวเกิน 20,000 กิโลเมตร ทั้งคู่กำลังพูดถึงสถานที่เดียวกันจริงหรือ?

คำตอบคือ ตัวเลขประมาณ 13,171 ไมล์ หรือ 21,196 กิโลเมตร เป็นความยาวรวมของแนวกำแพงและคูป้องกันจากหลายยุคสมัยตามข้อมูลการสำรวจของจีน ส่วนตัวเลขราว 8,852 กิโลเมตรใช้กับแนวกำแพงสมัยราชวงศ์หมิง จึงเป็นการนับคนละขอบเขตกัน

ทำไมกำแพงเดียวถึงมีหลายตัวเลข?

ชื่อกำแพงเมืองจีนอาจทำให้เรานึกถึงสิ่งก่อสร้างเส้นเดียว แต่ในทางประวัติศาสตร์ แนวป้องกันเหล่านี้สร้าง ต่อเติม และซ่อมแซมกันในหลายยุค หลายพื้นที่ บางช่วงมีแนวแยกออกไปด้วย เมื่อสำรวจรวมร่องรอยจากหลายสมัย ระยะทางที่ได้จึงมากกว่าการนับเฉพาะยุคใดยุคหนึ่ง

ข้อมูลจากหน่วยงานมรดกของกรุงปักกิ่งซึ่งอ้างรายงานการอนุรักษ์ของจีน ระบุความยาวรวมของแนวกำแพงและคูที่สำรวจไว้ที่ 21,196.18 กิโลเมตร เมื่อแปลงหน่วยจะได้ประมาณ 13,170.7 ไมล์ หรือปัดเป็น 13,171 ไมล์ ตัวเลขนี้จึงใช้ได้เมื่อระบุชัดว่าเป็นความยาวรวมจากหลายยุค ไม่ใช่ระยะของกำแพงอิฐเส้นเดียวที่ยังเดินต่อถึงกันได้ทั้งหมด

ด้านยูเนสโกระบุว่ากำแพงเมืองจีนมีความยาวรวมมากกว่า 20,000 กิโลเมตร ซึ่งสอดคล้องกับภาพรวมของผลสำรวจจีน แม้จะไม่ได้ยกตัวเลขละเอียดเท่ารายงานดังกล่าว

แล้วตัวเลขสมัยหมิงนับอะไรบ้าง?

รายงานของทางการจีนที่ส่งถึงยูเนสโกระบุความยาวของระบบกำแพงสมัยราชวงศ์หมิงประมาณ 8,851.8 กิโลเมตร แนวหลักทอดจากบริเวณหูซานในมณฑลเหลียวหนิงทางตะวันออก ไปยังด่านเจียยวี่กวนในมณฑลกานซู่ทางตะวันตก และยังมีแนวแยกในบางพื้นที่

ระยะนี้ไม่ได้ประกอบด้วยกำแพงก่ออิฐหรือหินตลอดทาง งานวิจัยที่ใช้ข้อมูลการสำรวจระบุว่า มีส่วนที่เป็นตัวกำแพงประมาณ 6,259.6 กิโลเมตร คูป้องกันประมาณ 359.7 กิโลเมตร และแนวภูมิประเทศธรรมชาติที่ใช้ป้องกันประมาณ 2,232.5 กิโลเมตร ตัวเลข 8,851.8 กิโลเมตรจึงหมายถึงระบบป้องกันในขอบเขตการสำรวจ ไม่ใช่ความยาวของตัวกำแพงก่อสร้างล้วน ๆ

กำแพงไม่ได้หน้าตาเหมือนกันทุกช่วง

ส่วนที่ปรากฏในภาพท่องเที่ยวมักเป็นกำแพงอิฐและหินตามภูเขา แต่บริเวณอื่นอาจใช้วัสดุต่างออกไป ตามรายงานที่ส่งถึงยูเนสโก แนวสมัยหมิงทางตะวันออกส่วนใหญ่ใช้อิฐและหิน ส่วนทางตะวันตกมีการใช้ดินอัดเป็นหลัก ร่องรอยบางแห่งจึงดูคล้ายแนวดินเก่า มากกว่ากำแพงสูงที่เราคุ้นตา

กำแพงและสิ่งก่อสร้างที่เกี่ยวข้องเคยเป็นส่วนหนึ่งของระบบป้องกันทางทหาร มีทั้งหอเฝ้าระวัง ด่าน และป้อมปราการ การมองเฉพาะกำแพงช่วงสวย ๆ จึงอาจทำให้เราเห็นเรื่องราวเพียงส่วนเดียวของพื้นที่ประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่นี้

สภาพของแต่ละช่วงก็ไม่เหมือนกัน บางแห่งได้รับการดูแลและเปิดให้เข้าชม ขณะที่บางแห่งผุกร่อนไปตามเวลา การอนุรักษ์จึงต้องคำนึงถึงวัสดุและสภาพพื้นที่ของแต่ละแห่งด้วย

ครั้งหน้าถ้าเห็นข้อความว่ากำแพงเมืองจีนยาวประมาณ 13,171 ไมล์ ก็ถือว่าเป็นตัวเลขที่สอดคล้องกับผลสำรวจความยาวรวมจากหลายยุค ส่วน 8,851.8 กิโลเมตรเป็นตัวเลขของระบบกำแพงสมัยหมิง ทั้งสองตัวเลขช่วยตอบคำถามเดียวกันได้ เมื่อบอกด้วยว่ากำลังนับส่วนไหน