ปลาแสงอาทิตย์เกิดมาทำไม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ปลาตัวกลมแบน หน้าตาคล้ายปลาที่มีแต่หัว กำลังนอนตะแคงอยู่บนผิวน้ำ ใครเห็นครั้งแรกอาจสงสัยว่ามันกำลังป่วยหรือเปล่า บางคนถึงกับถามติดตลกว่า ปลาหน้าตาแบบนี้เกิดมาทำไม

ปลาตัวนี้คือปลาแสงอาทิตย์ หรือปลาโมลาโมลา มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Mola mola แม้ท่าทางขณะลอยน้ำจะดูเฉื่อยชา แต่ชีวิตของมันไม่ได้มีแค่นอนอาบแดด

ปลาแสงอาทิตย์ไม่ได้เกิดมาเพื่อทำหน้าที่เฉพาะอย่างใดอย่างหนึ่ง มันเป็นสัตว์ที่มีบรรพบุรุษและวิวัฒนาการสืบต่อกันมา เช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ส่วนในทะเล มันเป็นทั้งผู้กินสัตว์ขนาดเล็กและเป็นเหยื่อของสัตว์ที่ใหญ่กว่า จึงเชื่อมโยงอยู่ในห่วงโซ่อาหาร

ตัวใหญ่ แต่กินสัตว์ตัวเล็ก

อาหารของปลาแสงอาทิตย์มีทั้งแมงกะพรุน สัตว์แพลงก์ตอนที่มีลำตัวคล้ายวุ้น สัตว์จำพวกครัสเตเชียน หอย และปลาขนาดเล็ก อาหารที่กินอาจต่างกันตามขนาดตัวและพื้นที่ที่อาศัย

งานวิจัยในทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตะวันตกซึ่งตรวจทั้งอาหารในกระเพาะ ดีเอ็นเอจากมูล และสารเคมีในเนื้อปลา พบว่าอาหารส่วนใหญ่เป็นแพลงก์ตอนสัตว์เนื้อวุ้น แต่ก็พบเหยื่อกลุ่มอื่นด้วย ขณะที่งานวิจัยปลาขนาดเล็กอีกชิ้นพบว่ามันกินอาหารหลากหลายกว่าที่เคยเข้าใจ จึงไม่ควรมองว่าปลาชนิดนี้กินแต่แมงกะพรุน

การกินสัตว์เหล่านี้อาจมีส่วนช่วยควบคุมจำนวนประชากรของเหยื่อบางชนิด และเมื่อปลาแสงอาทิตย์ถูกสัตว์อื่นกิน พลังงานก็ส่งต่อไปตามห่วงโซ่อาหาร อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังไม่สามารถบอกได้แน่ชัดว่ามันควบคุมจำนวนแมงกะพรุนได้มากเพียงใด

แล้วทำไมชอบลอยตะแคง?

ชื่อภาษาอังกฤษของมันคือ ocean sunfish เพราะมักมีคนเห็นมันลอยตะแคงใกล้ผิวน้ำเหมือนกำลังอาบแดด แต่ภาพที่เห็นเป็นเพียงช่วงหนึ่งของชีวิต ปลาแสงอาทิตย์ใช้ครีบหลังและครีบท้องขนาดใหญ่ช่วยว่ายน้ำ และสามารถดำลงไปหาอาหารในน้ำลึกได้

นักวิจัยที่ติดเครื่องบันทึกข้อมูลกับปลาแสงอาทิตย์ใกล้ประเทศญี่ปุ่นพบหลักฐานว่า หลังจากดำลงไปหาอาหารในน้ำลึกที่เย็นกว่า ปลาอาจขึ้นมาอยู่ใกล้ผิวน้ำเพื่อให้อุณหภูมิร่างกายกลับสูงขึ้น การขึ้นผิวน้ำจึงอาจช่วยให้มันพร้อมออกหาอาหารอีกครั้ง

ปลาแสงอาทิตย์ยังมีปรสิตอาศัยอยู่ตามผิวหนังและภายในร่างกาย และมีรายงานการสังเกตนกทะเลจิกกินปรสิตจากตัวมันด้วย ส่วนตัวปลาเอง แม้จะมีขนาดใหญ่ ก็ยังอาจตกเป็นเหยื่อของฉลาม วาฬเพชฌฆาต และสิงโตทะเล

ตัวใหญ่ก็ยังเจอภัยจากมนุษย์

สถาบันสมิธโซเนียนระบุว่า ปลาแสงอาทิตย์อาจติดเครื่องมือประมงโดยไม่ได้ตั้งใจ อวนสามารถทำให้ผิวหนังและเมือกที่ช่วยปกป้องตัวปลาบาดเจ็บได้ อีกปัญหาคือขยะพลาสติกที่ลอยอยู่ในทะเล ซึ่งปลาอาจกินเข้าไปและเป็นอันตรายต่อระบบย่อยอาหาร

เมื่อเห็นมันลอยนิ่ง ๆ บนผิวน้ำ เราจึงกำลังเห็นปลาเพียงชั่วขณะหนึ่งเท่านั้น ใต้ผิวน้ำ ปลาแสงอาทิตย์ยังว่ายหาอาหาร มีผู้ล่า และเกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิตอีกหลายชนิด แม้รูปร่างจะไม่เหมือนปลาที่เราคุ้นตา แต่มันก็ใช้ชีวิตในทะเลด้วยวิธีของมันเอง