เครื่องโทรเลขเลิกใช้ปี พ.ศ.อะไร

  ตามรอยของเก่าเพื่อความคิดถึงกันครับใครทันโทรเลขบ้างครับ

เครื่องโทรเลขเป็นหนึ่งในสิ่งประดิษฐ์สำคัญที่เปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของผู้คนทั่วโลก เพราะทำให้มนุษย์สามารถส่งข่าวสารไปยังสถานที่ห่างไกลได้รวดเร็วกว่าการเดินทางด้วยม้า เรือ หรือการส่งจดหมายแบบดั้งเดิม ในอดีต หากครอบครัวหนึ่งต้องการส่งข่าวไปยังญาติที่อยู่ต่างเมือง อาจต้องใช้เวลาหลายวันหรือหลายสัปดาห์กว่าข่าวสารจะไปถึงผู้รับ แต่เมื่อมีโทรเลข การส่งข้อความสำคัญก็สามารถทำได้ภายในเวลาไม่นาน

สำหรับประเทศไทย กิจการโทรเลขเริ่มต้นขึ้นใน พ.ศ. 2418 ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โดยรัฐบาลมอบหมายให้กระทรวงกลาโหมดำเนินการสร้างสายโทรเลขระหว่างกรุงเทพมหานครกับจังหวัดสมุทรปราการ ระยะทางประมาณ 45 กิโลเมตร เพื่อใช้ในการติดต่อข่าวสารเกี่ยวกับเรือที่เดินทางเข้าออกปากแม่น้ำเจ้าพระยา ต่อมาใน พ.ศ. 2426 จึงมีการจัดตั้งกรมโทรเลขขึ้นเพื่อรับผิดชอบกิจการด้านนี้อย่างเป็นระบบ

เรื่องราวของเครื่องโทรเลขจึงไม่ใช่เพียงประวัติของเครื่องมือสื่อสารเก่าแก่ แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงความพยายามของมนุษย์ในการเอาชนะข้อจำกัดด้านระยะทาง และเป็นรากฐานสำคัญของระบบสื่อสารสมัยใหม่ที่พัฒนาต่อเนื่องมาจนถึงโทรศัพท์มือถือและอินเทอร์เน็ตในปัจจุบัน

ภาพเครื่องโทรเลขในอดีต

เครื่องโทรเลขคืออะไร และทำงานอย่างไร

เครื่องโทรเลขเป็นอุปกรณ์สื่อสารที่ใช้สัญญาณไฟฟ้าส่งข้อความจากสถานที่หนึ่งไปยังอีกสถานที่หนึ่งผ่านสายตัวนำไฟฟ้า โดยอาศัยหลักการเปลี่ยนข้อความให้เป็นรหัสสัญญาณที่ผู้รับสามารถถอดความหมายได้ ระบบที่มีชื่อเสียงและได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายคือระบบรหัสมอร์ส ซึ่งใช้สัญญาณสั้นและสัญญาณยาวแทนตัวอักษร ตัวเลข และเครื่องหมายต่าง ๆ

ผู้ส่งข้อความจะใช้แป้นเคาะโทรเลขกดส่งสัญญาณไฟฟ้าไปตามสาย เมื่อสัญญาณเดินทางถึงสถานีปลายทาง เครื่องรับจะตอบสนองต่อกระแสไฟฟ้า ทำให้ผู้รับสามารถฟังเสียงหรืออ่านร่องรอยสัญญาณที่เครื่องบันทึกไว้ แล้วแปลออกมาเป็นข้อความตามรหัสที่กำหนด

ในยุคแรก เครื่องโทรเลขยังไม่ได้มีหน้าจอแสดงข้อความเหมือนโทรศัพท์หรือคอมพิวเตอร์ในปัจจุบัน ผู้ปฏิบัติงานต้องผ่านการฝึกฝนให้รู้จักรหัสมอร์สเป็นอย่างดี การส่งข้อความแต่ละครั้งจึงต้องอาศัยทั้งความชำนาญ ความแม่นยำ และความเข้าใจในระบบสัญญาณ

เครื่องโทรเลขมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อกิจการทหาร การเดินเรือ การค้าขาย และการบริหารราชการ เพราะข่าวสารสำคัญสามารถเดินทางไปถึงผู้รับได้รวดเร็วขึ้นอย่างมาก

จุดเริ่มต้นของโทรเลขในประเทศไทย

ก่อนที่ประเทศไทยจะมีโทรเลข การติดต่อระหว่างเมืองอาศัยการส่งหนังสือและผู้ถือสารเป็นหลัก หากเป็นเรื่องราชการสำคัญ อาจใช้ใบบอก หนังสือราชการ หรือพระราชสาส์นส่งไปยังหัวเมืองต่าง ๆ การเดินทางในอดีตมีข้อจำกัดด้านระยะทาง สภาพอากาศ และความปลอดภัย ทำให้ข่าวสารบางเรื่องต้องใช้เวลานานกว่าจะถึงปลายทาง

เมื่อเทคโนโลยีโทรเลขจากต่างประเทศเริ่มแพร่หลาย รัฐบาลสยามจึงเล็งเห็นประโยชน์ในการนำมาใช้พัฒนาการสื่อสารของประเทศ โดยเฉพาะการติดต่อเกี่ยวกับการเดินเรือและความมั่นคง

ใน พ.ศ. 2418 รัฐบาลไทยได้ดำเนินการสร้างสายโทรเลขสายแรกระหว่างกรุงเทพมหานครกับจังหวัดสมุทรปราการ ระยะทางประมาณ 45 กิโลเมตร โดยกระทรวงกลาโหมเป็นหน่วยงานรับผิดชอบ และมีการเชื่อมต่อสายเคเบิลใต้น้ำไปยังบริเวณประภาคารใกล้ปากแม่น้ำเจ้าพระยา

เป้าหมายสำคัญคือการส่งข่าวเกี่ยวกับเรือที่เดินทางผ่านสันดอนปากแม่น้ำเข้าออกกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการเดินเรือและการบริหารราชการในยุคนั้น

ดังนั้น หากถามว่าโทรเลขเริ่มใช้ในประเทศไทยเมื่อใด คำตอบคือ พ.ศ. 2418 เป็นปีที่เริ่มสร้างและดำเนินกิจการโทรเลขสายแรกของไทย แต่ต้องแยกจาก พ.ศ. 2426 ซึ่งเป็นปีสำคัญของการเปิดบริการโทรเลขระหว่างประเทศและการจัดตั้งหน่วยงานราชการด้านโทรเลขอย่างเป็นระบบ

ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ดังกล่าวมีบันทึกไว้ในเว็บไซต์กรมสื่อสารและเทคโนโลยีสารสนเทศทหารเรือ (อ่านประวัติโทรเลขไทย)

การขยายเส้นทางโทรเลขในสมัยรัชกาลที่ 5

หลังจากสร้างสายโทรเลขระหว่างกรุงเทพฯ กับสมุทรปราการแล้ว รัฐบาลได้ขยายระบบโทรเลขไปยังพื้นที่อื่นตามความจำเป็น

ใน พ.ศ. 2421 มีการสร้างสายโทรเลขจากกรุงเทพฯ ไปยังพระราชวังบางปะอิน และขยายเส้นทางต่อไปยังพระนครศรีอยุธยา เพื่อช่วยให้การติดต่อระหว่างเมืองหลวงกับพื้นที่สำคัญทำได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

ต่อมาใน พ.ศ. 2426 มีการพัฒนาสายโทรเลขที่เชื่อมต่อจากกรุงเทพฯ ผ่านพื้นที่ทางภาคตะวันออกไปยังดินแดนอินโดจีน และเชื่อมต่อไปถึงไซ่ง่อน ซึ่งปัจจุบันคือเมืองโฮจิมินห์ ประเทศเวียดนาม ทำให้ประเทศไทยสามารถติดต่อกับต่างประเทศผ่านเครือข่ายโทรเลขได้

การพัฒนานี้เป็นก้าวสำคัญ เพราะไม่ได้ช่วยเฉพาะการติดต่อภายในประเทศเท่านั้น แต่ยังเอื้อประโยชน์ต่อการค้าระหว่างประเทศ การติดต่อทางการทูต และการรับส่งข่าวสารที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคง

เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ. 2426 มีการสถาปนากรมโทรเลขและกรมไปรษณีย์ขึ้น นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบบสื่อสารไทย เพราะทำให้กิจการโทรเลขมีหน่วยงานราชการรับผิดชอบโดยตรง

เครื่องโทรเลขช่วยเปลี่ยนชีวิตผู้คนอย่างไร

ในช่วงที่โทรเลขได้รับความนิยม การส่งข่าวสารสำคัญสามารถทำได้รวดเร็วขึ้นอย่างมาก ผู้คนไม่จำเป็นต้องรอให้ผู้ถือสารเดินทางไปถึงปลายทางเหมือนในอดีต

ตัวอย่างเช่น หากเกิดเหตุการณ์ฉุกเฉินในต่างจังหวัด เจ้าหน้าที่สามารถส่งข่าวไปยังหน่วยงานในกรุงเทพฯ เพื่อขอคำสั่งหรือรายงานสถานการณ์ได้รวดเร็วขึ้น ในกิจการเดินเรือ โทรเลขช่วยแจ้งข้อมูลเกี่ยวกับเรือที่เข้าออกท่า ส่วนในภาคธุรกิจ โทรเลขช่วยให้พ่อค้าแจ้งราคา สั่งสินค้า และติดต่อคู่ค้าได้ทันต่อสถานการณ์

โทรเลขยังมีความสำคัญต่อครอบครัวด้วย โดยเฉพาะเมื่อมีเหตุการณ์เร่งด่วน เช่น การเจ็บป่วย การเสียชีวิต หรือข่าวสำคัญที่ต้องแจ้งให้ญาติทราบโดยเร็ว

อย่างไรก็ตาม โทรเลขในยุคนั้นไม่ได้มีรูปแบบเหมือนการส่งข้อความผ่านโทรศัพท์มือถือ ผู้ใช้ต้องเขียนข้อความให้กระชับ เพราะโดยทั่วไปการคิดค่าบริการเกี่ยวข้องกับจำนวนคำและระยะทาง การเขียนโทรเลขจึงนิยมใช้เฉพาะข้อความสำคัญ ไม่ใช้ถ้อยคำยืดยาวเหมือนจดหมายทั่วไป

กรมไปรษณีย์โทรเลขกับการพัฒนาระบบสื่อสาร

เมื่อกิจการไปรษณีย์และโทรเลขเติบโตขึ้น รัฐบาลได้พัฒนาหน่วยงานเพื่อให้บริการมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ใน พ.ศ. 2441 กรมไปรษณีย์และกรมโทรเลขถูกรวมเข้าด้วยกันเป็นกรมไปรษณีย์โทรเลข ทำหน้าที่ดูแลกิจการไปรษณีย์ โทรเลข และงานสื่อสารที่เกี่ยวข้อง

หน่วยงานดังกล่าวมีบทบาทสำคัญในการขยายเครือข่ายการสื่อสารไปยังหัวเมืองต่าง ๆ รวมถึงการพัฒนามาตรฐานการรับส่งข้อความและการเชื่อมต่อกับเครือข่ายระหว่างประเทศ

เมื่อเวลาผ่านไป เทคโนโลยีโทรศัพท์และวิทยุเริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ทำให้ประชาชนมีทางเลือกในการสื่อสารหลากหลายกว่าเดิม แต่โทรเลขก็ยังคงมีความสำคัญอยู่เป็นเวลานาน เนื่องจากเป็นระบบที่ช่วยส่งข้อความทางไกลได้โดยไม่จำเป็นต้องมีโทรศัพท์อยู่ที่ปลายทาง

ข้อมูลเกี่ยวกับพัฒนาการของกรมไปรษณีย์โทรเลขสามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากเว็บไซต์กรมศุลกากร ซึ่งรวบรวมประวัติการไปรษณีย์ไทยไว้ (อ่านประวัติไปรษณีย์ไทย)

เหตุใดเครื่องโทรเลขจึงค่อย ๆ หายไป

เมื่อโทรศัพท์ได้รับการพัฒนาให้ใช้งานง่ายขึ้น ผู้คนก็สามารถพูดคุยกันได้โดยตรง ไม่ต้องส่งข้อความผ่านรหัสมอร์สเหมือนในอดีต ต่อมาเครื่องโทรพิมพ์ ระบบสื่อสารผ่านดาวเทียม โทรศัพท์มือถือ และอินเทอร์เน็ตก็เข้ามาเปลี่ยนวิถีการสื่อสารของสังคม

ระบบใหม่มีความสะดวกและรวดเร็วกว่า สามารถส่งทั้งข้อความ เสียง ภาพ และข้อมูลจำนวนมากได้ในเวลาอันสั้น ทำให้การใช้โทรเลขลดลงตามลำดับ

ประเทศไทยยุติการให้บริการโทรเลขแก่ประชาชนเมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2551 หลังจากให้บริการมาเป็นเวลายาวนานกว่า 130 ปี การยุติบริการครั้งนั้นถือเป็นการสิ้นสุดยุคหนึ่งของประวัติศาสตร์การสื่อสารไทย แต่ความสำคัญของโทรเลขยังคงอยู่ในฐานะเทคโนโลยีที่วางรากฐานให้ระบบสื่อสารทางไกลพัฒนาต่อมา

ข้อมูลเรื่องการพัฒนากิจการไปรษณีย์โทรเลขไทยสามารถศึกษาเพิ่มเติมได้จากรายการสารคดีของไทยพีบีเอส เรื่องการไปรษณีย์โทรเลข ซึ่งกล่าวถึงการเปลี่ยนผ่านจากการสื่อสารในอดีตสู่ยุคดิจิทัล (อ่านข้อมูลจากไทยพีบีเอส)

บทสรุป

เครื่องโทรเลขเป็นเทคโนโลยีที่มีบทบาทสำคัญต่อการเปลี่ยนแปลงระบบสื่อสารของโลก และประเทศไทยเริ่มสร้างสายโทรเลขสายแรกใน พ.ศ. 2418 ในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเริ่มจากเส้นทางกรุงเทพฯ ถึงสมุทรปราการ เพื่อสนับสนุนการเดินเรือและการบริหารราชการ

ต่อมาเครือข่ายโทรเลขขยายไปยังหัวเมืองและต่างประเทศ พร้อมกับการจัดตั้งหน่วยงานราชการเพื่อดูแลกิจการอย่างเป็นระบบ เทคโนโลยีนี้จึงกลายเป็นเครื่องมือสำคัญของการค้าขาย การทหาร การปกครอง และการติดต่อระหว่างประชาชน

แม้ปัจจุบันเครื่องโทรเลขจะเลิกใช้งานไปแล้ว แต่เรื่องราวของมันเตือนให้เห็นว่า เทคโนโลยีที่ดูเรียบง่ายในอดีตสามารถเปลี่ยนแปลงสังคมได้อย่างมหาศาล และเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางพัฒนาการสื่อสารที่นำมาสู่โลกดิจิทัลในทุกวันนี้