ประเทศไหนมีอายุขัยเฉลี่ยสั้นที่สุดในโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้ามีเด็กสองคนเกิดในวันเดียวกัน คนหนึ่งเกิดในประเทศที่มีระบบสาธารณสุขเข้าถึงง่าย อีกคนเกิดในประเทศที่ยังมีเด็กเสียชีวิตจากโรคซึ่งป้องกันหรือรักษาได้ โอกาสที่ทั้งคู่จะมีชีวิตยืนยาวอาจต่างกันมาก

แล้วเมื่อเทียบข้อมูลของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ประเทศไหนมีอายุขัยเฉลี่ยต่ำที่สุด และตัวเลขนั้นบอกอะไรเกี่ยวกับชีวิตของคนที่นั่น?

คำตอบจากข้อมูลธนาคารโลกปี 2024 คือ ไนจีเรีย ประเทศในแอฟริกาตะวันตก โดยมีอายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดประมาณ 54.6 ปี ต่ำที่สุดในชุดข้อมูลเปรียบเทียบปีเดียวกัน รองลงมาคือชาดประมาณ 55.2 ปี และสาธารณรัฐแอฟริกากลางประมาณ 57.7 ปี

ตัวเลขนี้เรียกว่า อายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิด เป็นการประมาณว่าเด็กที่เกิดในปีนั้นจะมีอายุเฉลี่ยกี่ปี หากอัตราการเสียชีวิตของคนแต่ละช่วงอายุในปีนั้นคงเดิมตลอดชีวิตของเด็ก

จึงไม่ได้แปลว่าชาวไนจีเรียทุกคนจะเสียชีวิตเมื่ออายุประมาณ 55 ปี คนจำนวนมากมีชีวิตยืนยาวกว่านั้น ขณะเดียวกัน การเสียชีวิตของทารกและเด็กเล็กก็มีผลดึงค่าเฉลี่ยลง เพราะเป็นการสูญเสียชีวิตตั้งแต่อายุน้อยมาก

เพื่อให้เห็นระยะห่าง ธนาคารโลกรายงานว่าในปีเดียวกัน ไทยมีอายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดประมาณ 76.6 ปี สูงกว่าไนจีเรียราว 22 ปี ส่วนค่าเฉลี่ยของโลกอยู่ที่ประมาณ 73 ปี ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าประมาณของประชากรทั้งประเทศ ไม่ใช่คำทำนายอายุของแต่ละคน

ทำไมตัวเลขของไนจีเรียจึงต่ำ?

ไม่มีสาเหตุเดียวที่อธิบายชีวิตของผู้คนทั้งประเทศได้ องค์การอนามัยโลกระบุว่าไนจีเรียยังเผชิญการเสียชีวิตของมารดา ทารกแรกเกิด และเด็กในระดับสูง รวมถึงข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการสุขภาพที่มีคุณภาพ ขณะเดียวกัน โรคไม่ติดต่อก็เป็นภาระด้านสุขภาพที่เพิ่มขึ้น

มาลาเรียเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของโรคที่ส่งผลหนัก องค์การอนามัยโลกประเมินว่า ในปี 2024 ไนจีเรียมีผู้เสียชีวิตจากมาลาเรียคิดเป็นประมาณ 31.9% ของผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ในภูมิภาคแอฟริกาขององค์การอนามัยโลก โดยเด็กเล็กและหญิงตั้งครรภ์เป็นกลุ่มที่เสี่ยงป่วยรุนแรง

นั่นไม่ได้หมายความว่ามาลาเรียเพียงโรคเดียวทำให้อายุขัยเฉลี่ยของไนจีเรียต่ำที่สุด การเสียชีวิตจากหลายสาเหตุในแต่ละวัย รวมถึงโอกาสเข้าถึงการป้องกันและรักษา ล้วนมีส่วนต่อค่าที่ออกมา

ทำไมบางแหล่งจึงบอกชื่อประเทศต่างกัน?

อันดับอาจเปลี่ยนได้ตามปีที่นำมาเปรียบเทียบ แหล่งข้อมูล วิธีประมาณ และการปรับปรุงฐานข้อมูลในภายหลัง บางตารางยังรวมดินแดนที่ไม่ใช่ประเทศไว้ด้วย ดังนั้นเวลาเห็นคำว่า ‘ต่ำที่สุดในโลก’ ควรดูด้วยว่าใช้ข้อมูลปีไหนและวัดจากตัวเลขอะไร

สำหรับข้อมูลธนาคารโลกปี 2024 ที่เปรียบเทียบอายุคาดเฉลี่ยเมื่อแรกเกิดของทั้งหญิงและชายรวมกัน ไนจีเรียอยู่ต่ำสุดที่ประมาณ 54.6 ปี ตัวเลขนี้ชวนให้มองต่อไปถึงโอกาสที่เด็กจะเติบโตอย่างปลอดภัย และโอกาสที่คนทุกวัยจะได้รับการรักษาเมื่อเจ็บป่วย