กเวลี(Likweli)ลิงสายพันธุ์ใหม่จากป่าคองโกริมฝีปากสีส้มโดดเด่นที่ซ่อนตัวอยู่บนยอดไม้

🐒ลิกเวลี(Likweli)ลิงสายพันธุ์ใหม่จากป่าคองโกริมฝีปากสีส้มโดดเด่นที่ซ่อนตัวอยู่บนยอดไม้

ท่ามกลางผืนป่าดิบชื้นอันกว้างใหญ่ของแอฟริกากลาง นักวิทยาศาสตร์ได้ประกาศการค้นพบลิงสายพันธุ์ใหม่ของโลก ซึ่งมีรูปลักษณ์สะดุดตาด้วยขนสีดำทั่วลำตัวและบริเวณรอบปากสีส้มอมครีม ลิงชนิดนี้มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Colobus congoensis และมีชื่อเรียกตามภาษาท้องถิ่นว่า ลิกเวลี (Likweli) นับเป็นการค้นพบลิงแอฟริกาชนิดใหม่ที่ได้รับการยืนยันทางวิทยาศาสตร์เพียงชนิดที่ 5 ในรอบกว่า 75 ปี

การค้นพบครั้งนี้ไม่เพียงเพิ่มความหลากหลายให้กับข้อมูลทางชีววิทยาของสัตว์ตระกูลไพรเมตเท่านั้น แต่ยังแสดงให้เห็นว่า แม้ในยุคที่เทคโนโลยีการสำรวจธรรมชาติก้าวหน้าไปมากแล้ว ผืนป่าขนาดใหญ่ของโลกก็ยังคงซ่อนสิ่งมีชีวิตที่มนุษย์ไม่เคยรู้จักเอาไว้อีกมากมาย

ลิงสีดำผู้มีริมฝีปากสีส้มเป็นเอกลักษณ์

ลิกเวลีเป็นลิงในสกุลโคโลบัส (Colobus) มีขนสีดำเข้มปกคลุมร่างกาย หางยาว และมีลักษณะเด่นบริเวณใบหน้าคือแถบสีส้มอมครีมที่ล้อมรอบปากและทอดไปยังบริเวณจมูกบางส่วน เมื่อตัดกับใบหน้าสีดำจึงทำให้มองเห็นความแตกต่างได้อย่างชัดเจน

นอกจากนี้ยังมีแถบขนสีขาวบริเวณใต้หาง ซึ่งเป็นอีกหนึ่งลักษณะสำคัญที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์แยกแยะลิงชนิดนี้ออกจากลิงโคโลบัสชนิดอื่นได้

ลิกเวลีมีเสียงร้องทุ้มลึกที่เป็นเอกลักษณ์ นักวิจัยพบว่าเสียงร้องบางรูปแบบมีความคล้ายคลึงกับลิงโคโลบัสดำ (Black colobus) ซึ่งเป็นญาติใกล้ชิดของมัน แต่เมื่อเปรียบเทียบรายละเอียดของเสียงร้อง รวมถึงลักษณะทางกายภาพและพันธุกรรม ก็พบความแตกต่างที่สนับสนุนว่าลิกเวลีเป็นสัตว์คนละชนิดกัน

อาศัยอยู่บนยอดไม้ในป่าลึก จึงแทบไม่มีใครพบเห็น

ถิ่นอาศัยของลิกเวลีอยู่ในบริเวณป่าของอุทยานแห่งชาติโลมามิ (Lomami National Park) สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก โดยเฉพาะพื้นที่ป่าที่มีเรือนยอดไม้สูงและหนาทึบ รวมถึงบริเวณผืนป่าบนพื้นที่ดินเหนียวและเกาะป่าที่ไม่ถูกน้ำท่วมตามฤดูกาล

การใช้ชีวิตอยู่บนยอดไม้สูงทำให้ลิงชนิดนี้สังเกตเห็นได้ยาก แม้แต่ชุมชนท้องถิ่นที่อาศัยอยู่ใกล้พื้นที่ป่าก็มีเพียงบางส่วนที่รู้จักและสามารถบรรยายลักษณะของมันได้อย่างถูกต้อง

จากการสำรวจชุมชน 52 แห่งที่อยู่บริเวณใกล้ถิ่นอาศัยของลิงชนิดนี้ มีเพียง 8 ชุมชนเท่านั้นที่มีผู้คนสามารถระบุลักษณะของลิกเวลีได้อย่างถูกต้อง ชาวบ้านบางกลุ่มเรียกมันว่า Likweli ขณะที่ชุมชนอีกกลุ่มหนึ่งใช้ชื่อว่า Kasaba nkoni ซึ่งมีความหมายประมาณว่า “ผู้เขย่ากิ่งไม้”

นักวิจัยพบว่าลิกเวลีมักปรากฏตัวเป็นกลุ่มขนาดเล็ก โดยมีจำนวนเฉลี่ยประมาณ 6 ตัวต่อกลุ่ม และบางครั้งอาจพบอยู่ร่วมกับลิงชนิดอื่นในบริเวณเดียวกันด้วย

จากภาพถ่ายเมื่อปี 2008 สู่การยืนยันสายพันธุ์ใหม่ในปี 2026

เรื่องราวการค้นพบลิกเวลีเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 2008 เมื่อนักสำรวจจากมูลนิธิ Lukuru Wildlife Research Foundation พบและถ่ายภาพลิงที่มีรูปร่างผิดแปลกไปจากชนิดที่รู้จักในพื้นที่ แต่ภาพถ่ายในครั้งนั้นยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะใช้ยืนยันว่าเป็นสัตว์ชนิดใหม่

เวลาผ่านไปประมาณสิบปี กระทั่งเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2018 เจ้าหน้าที่ลาดตระเวนในพื้นที่อุทยานแห่งชาติโลมามิได้พบลิงสีดำที่มีเครื่องหมายสีอ่อนบริเวณรอบปากและใต้หาง พร้อมบันทึกภาพเอาไว้ได้อย่างชัดเจนมากขึ้น

จากนั้นทีมสำรวจได้ดำเนินการศึกษาต่อเนื่องระหว่างปี ค.ศ. 2018–2022 ทั้งการลาดตระเวน การค้นหา การถ่ายภาพ การบันทึกเสียงร้อง และการเก็บข้อมูลทางชีววิทยา

ตลอดช่วงเวลาดังกล่าว นักวิจัยบันทึกการพบเห็นลิงชนิดนี้ได้ทั้งหมด 114 ครั้ง ภายในพื้นที่กระจายพันธุ์ที่ประเมินไว้ประมาณ 1,700 ตารางกิโลเมตร

หลักฐานสำคัญอีกส่วนหนึ่งมาจากการตรวจสอบตัวอย่างทางกายวิภาคและพันธุกรรมของลิง ซึ่งช่วยให้สามารถเปรียบเทียบความแตกต่างกับลิงโคโลบัสชนิดอื่นได้อย่างละเอียด จนยืนยันได้ว่าลิงที่พบเป็นสายพันธุ์ใหม่จริง

ในที่สุด ผลงานวิจัยของทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติ นำโดย John A. Hart และคณะ ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ PLOS ONE เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 2026 ภายใต้ชื่อผลงาน Likweli: A remarkable new species of Colobus monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo

ญาติใกล้ชิดที่มีบรรพบุรุษร่วมกันเมื่อหลายล้านปีก่อน

ผลการวิเคราะห์พันธุกรรมพบว่า ลิกเวลีมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับลิงโคโลบัสดำ หรือ Colobus satanas ซึ่งเป็นลิงที่มีขนสีดำเช่นกัน แต่มีถิ่นกระจายพันธุ์อยู่ทางแอฟริกาตะวันตกและตอนกลางบางส่วน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ลิงทั้งสองชนิดมีพื้นที่อาศัยห่างกันมากกว่า 1,200 กิโลเมตร และผลการศึกษาทางพันธุกรรมประเมินว่าบรรพบุรุษร่วมกันของทั้งสองสายพันธุ์มีชีวิตอยู่เมื่อประมาณ 4.27–5.78 ล้านปีก่อน

ข้อมูลดังกล่าวช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจวิวัฒนาการของลิงสกุลโคโลบัสได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น เพราะแสดงให้เห็นถึงการแยกสายวิวัฒนาการที่เกิดขึ้นมาเป็นเวลายาวนาน และการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันของแต่ละพื้นที่

การค้นพบที่มาพร้อมความกังวลด้านการอนุรักษ์

แม้การค้นพบลิกเวลีจะเป็นข่าวดีสำหรับวงการวิทยาศาสตร์ แต่ข้อมูลเบื้องต้นกลับชี้ให้เห็นว่าสัตว์ชนิดนี้อาจกำลังเผชิญความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ เนื่องจากมีพื้นที่กระจายพันธุ์ค่อนข้างจำกัด และมีประชากรไม่มากนัก

นักวิจัยเสนอให้ประเมินสถานภาพของลิกเวลีในระดับใกล้สูญพันธุ์ (Endangered: EN) ตามเกณฑ์ของบัญชีแดง IUCN โดยพิจารณาจากขอบเขตถิ่นอาศัยที่จำกัด ความเสี่ยงจากการถูกล่า และการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่าเพื่อกิจกรรมของมนุษย์

แนวทางสำคัญในการอนุรักษ์จึงอยู่ที่การปกป้องอุทยานแห่งชาติโลมามิ การรักษาผืนป่าที่เป็นแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัย รวมถึงการสร้างความร่วมมือกับชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้ผู้คนที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่ป่ามีส่วนร่วมในการดูแลสัตว์ชนิดนี้

การค้นพบลิกเวลีเป็นเครื่องเตือนใจว่า ธรรมชาติยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่รอให้มนุษย์ค้นพบ ลิงตัวเล็กที่ซ่อนตัวอยู่บนยอดไม้ในป่าลึกแห่งคองโก อาจใช้เวลาหลายล้านปีในการวิวัฒนาการ และใช้เวลาอีกหลายสิบปีกว่าที่นักวิทยาศาสตร์จะสามารถยืนยันตัวตนของมันได้อย่างเป็นทางการ

แต่เมื่อมนุษย์ได้รู้จักมันแล้ว สิ่งสำคัญต่อจากนี้ไม่ใช่เพียงการบันทึกชื่อของมันไว้ในตำราวิทยาศาสตร์เท่านั้น หากยังต้องช่วยกันรักษาผืนป่าที่เป็นบ้านของมัน เพื่อให้ลิกเวลีมีโอกาสดำรงชีวิตอยู่ในธรรมชาติต่อไปอีกนานแสนนาน 🌳🐒