ทำไมเราถึงมักจะ ไอ ตามคนอื่นทันทีที่ได้ยินเสียงคนไอในที่สาธารณะ?

เวลาที่เราไปนั่งอยู่ในสถานที่สาธารณะที่เงียบสงบ เช่น ในโรงหนัง หอประชุม หรือบนรถโดยสารประจำทาง หากมีใครสักคนเผลอส่งเสียงไอออกมาเพียงครั้งเดียว สิ่งที่มักจะเกิดขึ้นตามมาแบบลูกโซ่คือ จะมีเสียงคนอื่นๆ เริ่มไอตามกันขึ้นมาทีละคนสองคน ราวกับมีสัญญาณลับส่งต่อกันไปเป็นทอดๆ ทั้งที่ก่อนหน้านั้นเราไม่ได้รู้สึกระคายคอหรืออยากไอเลยแม้แต่น้อย พฤติกรรมการไอตามกันนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ หรือเกิดจากเชื้อโรคแพร่กระจายใส่กันในเสี้ยววินาที แต่มีเบื้องหลังทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาที่เชื่อมโยงกับกลไกการทำงานของสมองอย่างน่าทึ่ง

เบื้องหลังพฤติกรรมการไอตามคนอื่น เกี่ยวข้องโดยตรงกับการทำงานของ "เซลล์ประสาทกระจกเงา" (Mirror Neurons) ในสมอง เซลล์กลุ่มนี้ทำหน้าที่เสมือนกระจกเงาที่คอยสะท้อนและจำลองการกระทำ ความรู้สึก หรืออาการของผู้อื่นที่เราพบเห็นหรือได้ยิน เมื่อสมองรับรู้เสียงไอ เสียงนั้นจะถูกส่งต่อไปยังศูนย์ควบคุมการเคลื่อนไหวและระบบประสาทอัตโนมัติ ทำให้สมองจำลองความรู้สึกระคายคอหรือการกระตุ้นทางเดินหายใจขึ้นมาโดยอัตโนมัติ ราวกับว่าตัวเราเองกำลังเผชิญกับสถานการณ์นั้นอยู่จริงๆ

นอกจากเรื่องของเซลล์ประสาทกระจกเงาแล้ว อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญคือ "พลังแห่งการชี้นำทางจิตใจ" (Power of Suggestion) สมองของมนุษย์มีความไวต่อสิ่งเร้าด้านการรับรู้สูงมาก เมื่อเราได้ยินเสียงไอ สมองจะเริ่มตั้งคำถามกับตัวเองโดยอัตโนมัติว่า "คอเราแห้งหรือเปล่า?" หรือ "เรากำลังจะป่วยด้วยไหม?" ความกังวลเล็กๆ น้อยๆ ที่เกิดขึ้นนี้ จะไปกระตุ้นปลายประสาทบริเวณลำคอให้ตอบสนอง ส่งผลให้เกิดความรู้สึกคันคอเล็กน้อย และนำไปสู่การไอเพื่อเคลียร์ลำคอตามสัญชาตญาณ

ยิ่งไปกว่านั้น ในมิติทางวิวัฒนาการ พฤติกรรมการตอบสนองหรือเลียนแบบอาการเจ็บป่วยของคนรอบข้าง ถือเป็นกลไกการเอาตัวรอดขั้นพื้นฐานของมนุษย์ สมองถูกฝึกให้มีความตื่นตัวเป็นพิเศษต่อสัญญาณความผิดปกติทางร่างกายของคนในกลุ่ม เพื่อเตรียมรับมือหรือป้องกันความเสี่ยงจากโรคระบาดที่อาจเกิดขึ้น แม้ว่าในยุคปัจจุบันเสียงไออาจไม่ได้มาจากโรคติดต่ออันตรายเสมอไป แต่สัญชาตญาณดิบนี้ก็ยังคงทำงานอยู่เบื้องหลังเงียบๆ

ปรากฏการณ์การไอตามกันในที่สาธารณะ จึงเป็นอีกหนึ่งหลักฐานที่พิสูจน์ให้เห็นว่า มนุษย์เรามีความเชื่อมโยงทางประสาทสัมผัสและจิตวิทยาต่อกันมากกว่าที่เราคิด เป็นความมหัศจรรย์ของสมองที่พร้อมจะสะท้อนทุกสิ่งรอบตัวให้ออกมาเป็นพฤติกรรมเดียวกันได้อย่างแนบเนียนครับ