ทำไมเราถึงจำ "เพลงติดหู" (Earworm) ที่วนลูปอยู่ในหัวไม่ได้สักที?

ทำไมเราถึงจำ "เพลงติดหู" (Earworm) ที่วนลูปอยู่ในหัวไม่ได้สักที?

คงเคยมีประสบการณ์ชวนหงุดหงิดใจกันมาบ้าง เมื่อจู่ๆ ท่อนเพลงสั้นๆ ท่อนหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นทริกเกอร์จากโฆษณา เพลงฮิตในโซเชียลมีเดีย หรือเพลงที่เราบังเอิญได้ยินแค่ผ่านๆ ดันผุดขึ้นมาในหัว และวนลูปเล่นซ้ำไปซ้ำมาไม่ยอมหยุด ราวกับแผ่นเสียงตกร่องที่เล่นเพลงเดิมวนไปเรื่อยๆ ทั้งวัน พยายามจะนึกชื่อเพลงหรือศิลปินเท่าไหร่ก็นึกไม่ออก ยิ่งพยายามสลัดเท่าไหร่ท่อนเพลงนั้นก็ยิ่งฝังแน่นอยู่ในหัวมากขึ้นไปอีก ปรากฏการณ์นี้มีชื่อเรียกทางวิทยาศาสตร์ว่า "อาการเพลงติดหู" (Earworm หรือ Involuntary Musical Imagery) ซึ่งเป็นกลไกการทำงานของสมองที่นักวิทยาศาสตร์ยังคงให้ความสนใจในการศึกษา

เบื้องหลังการเกิดอาการเพลงติดหู เกี่ยวข้องโดยตรงกับการทำงานของสมองส่วนที่เรียกว่า "คอร์เทกซ์การได้ยิน" (Auditory Cortex) เมื่อเราได้ยินเพลงที่มีจังหวะติดหูหรือมีความเรียบง่าย สมองส่วนนี้จะทำการบันทึกและพยายาม "เล่นซ้ำ" ข้อมูลนั้นโดยอัตโนมัติเปรียบเสมือนการซ้อมในใจ สมองมีแนวโน้มที่จะชอบท่อนเพลงที่จบไม่ลง หรือท่อนฮุกที่มีท่วงทำนองวนลูป เพราะมันเป็นรูปแบบที่สมองจดจำได้ง่ายและไม่ต้องใช้พลังงานมากในการประมวลผล

นอกจากนี้ สาเหตุที่เรามักจะนึกชื่อเพลงหรือเนื้อร้องส่วนที่เหลือไม่ออก เป็นเพราะสมองไม่ได้บันทึกเพลงนั้นไว้ทั้งเพลง แต่เลือกจำเพียงแค่ "เศษเสี้ยวความทรงจำ" (Cognitive Itch) ท่อนสั้นๆ เท่านั้น เมื่อสมองจำได้ไม่ครบถ้วน วงจรสติปัญญาจึงพยายามทำหน้าที่เติมเต็มช่องว่างที่ขาดหายไปโดยการเล่นท่อนที่มีอยู่ซ้ำไปซ้ำมาไม่รู้จบ เปรียบเสมือนอาการคันทางความคิดที่สมองพยายามเกาให้หายคันด้วยการวนลูปเสียงเพลงนั้นอยู่ในหัวตลอดเวลา

ยิ่งไปกว่านั้น ภาวะความเครียด ความเหนื่อยล้า หรือช่วงเวลาที่สมองกำลังอยู่ในโหมดพักผ่อน (Default Mode Network) ก็เป็นตัวกระตุ้นชั้นดีที่ทำให้เพลงติดหูเหล่านี้มีโอกาสแสดงตัวได้บ่อยขึ้น เนื่องจากสมองไม่ได้ถูกรบกวนด้วยงานที่ต้องใช้ความคิดซับซ้อน เพลงที่ตกค้างอยู่ในระบบประสาทจึงฉวยโอกาสนี้วนกลับมาเล่นซ้ำในความคิดของเราอย่างง่ายดาย

การทำความเข้าใจกลไกของอาการเพลงติดหู ช่วยให้เราเข้าใจธรรมชาติของสมองที่บางครั้งก็ทำงานแข็งขันเกินความจำเป็น การเบี่ยงเบนความสนใจไปทำกิจกรรมอื่นที่มีความซับซ้อน หรือการฟังเพลงอื่นให้จบเพลงแบบสมบูรณ์ จึงเป็นวิธีช่วยตัดวงจรอุบาทว์นี้ และช่วยพาเสียงเพลงที่ติดอยู่ในหัวให้ออกไปได้อย่างราบรื่นครับ