กินคลีนแบบไหนอาจส่งผลเสียต่อตับ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มื้อกลางวันเป็นสลัด น้ำดื่มไม่มีน้ำตาล แล้วตามด้วยแคปซูลสมุนไพรที่โฆษณาว่าช่วยเผาผลาญ หลายคนเลือกแบบนี้เพราะอยากดูแลสุขภาพ แต่เมื่อเห็นคำเตือนว่าอาหารคลีนอาจทำร้ายตับ ก็อดสงสัยไม่ได้ว่าต้องระวังอาหารจานไหนกันแน่

สลัด ผัก และอาหารปรุงอย่างเหมาะสมไม่ได้เป็นตัวการทำลายตับเพียงเพราะถูกเรียกว่าอาหารคลีน สิ่งที่ควรระวังคือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารลดน้ำหนักบางชนิด โดยเฉพาะสารสกัดเข้มข้น รวมถึงการอดอาหารจนขาดสารอาหารหรือพยายามลดน้ำหนักเร็วเกินไป

คำว่า “คลีน” เป็นคำเรียกกว้าง ๆ ไม่ได้ยืนยันว่าอาหารหรือผลิตภัณฑ์นั้นปลอดภัยสำหรับทุกคน และยังไม่มีเหตุผลจะสรุปว่าแพทย์ปกปิดความจริงเรื่องนี้ ข้อมูลความเสี่ยงเหล่านี้มีเผยแพร่โดยหน่วยงานสุขภาพอยู่แล้ว

ชาเขียวหนึ่งแก้ว กับสารสกัดในแคปซูล ไม่เหมือนกัน

ศูนย์สุขภาพบูรณาการและสุขภาพทางเลือกแห่งชาติของสหรัฐฯ ระบุว่า มีรายงานการบาดเจ็บของตับในผู้ใช้ผลิตภัณฑ์ชาเขียวบางราย โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับสารสกัดในรูปเม็ดหรือแคปซูล เหตุการณ์เช่นนี้พบไม่บ่อย และไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่กินจะเกิดปัญหา

ส่วนชาเขียวที่ชงดื่มตามปกติ หน่วยงานเดียวกันระบุว่าไม่พบข้อกังวลด้านความปลอดภัยในผู้ใหญ่ แต่ชายังมีคาเฟอีน และผลิตภัณฑ์ชาเขียวบางชนิดอาจมีปฏิกิริยากับยาได้ หากกินยาเป็นประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สารสกัด

อีกตัวอย่างคือผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนักที่มีสารสกัดจากส้มแขก มีรายงานความเสียหายต่อตับหลายกรณี บางกรณีรุนแรง แม้จะพบไม่บ่อย ขณะเดียวกันผลต่อการลดน้ำหนักยังไม่ชัดเจน บางงานพบผลเพียงเล็กน้อย ขณะที่บางงานไม่พบผล จึงไม่ควรมองว่าคำว่า “สมุนไพร” หรือ “จากธรรมชาติ” รับประกันความปลอดภัย

สำหรับคำอ้างว่าผลิตภัณฑ์เหล่านี้ “ทำลายระบบเผาผลาญ” นั้นกว้างเกินกว่าหลักฐานที่กล่าวมาจะยืนยันได้ ความเสี่ยงต่อตับของสารสกัดบางชนิดเป็นคนละเรื่องกับการสรุปว่าอาหารคลีนทำให้ระบบเผาผลาญพัง

ลดเร็วเกินไปก็ไม่ใช่ทางลัดที่ปลอดภัย

บางคนกินแต่ผักหรือน้ำผักผลไม้แทนอาหารหลายมื้อ เพราะอยากให้น้ำหนักลงไว วิธีนี้อาจทำให้ได้รับพลังงาน โปรตีน และสารอาหารไม่เพียงพอ โดยเฉพาะเมื่อทำต่อเนื่อง สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหารและโรคไตแห่งชาติของสหรัฐฯ ระบุว่า สำหรับผู้ที่มีโรคไขมันพอกตับ การลดน้ำหนักอย่างรวดเร็วหรือภาวะขาดสารอาหารอาจทำให้โรคตับแย่ลงได้

ในทางกลับกัน ผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนและเป็นโรคไขมันพอกตับอาจได้ประโยชน์จากการค่อย ๆ ลดน้ำหนักร่วมกับการกินอาหารที่เหมาะสมและขยับร่างกาย สถาบันดังกล่าวระบุว่า การลดน้ำหนักประมาณ 3–5% อาจช่วยลดไขมันในตับ ส่วนการลดประมาณ 7–10% อาจช่วยลดการอักเสบและพังผืดได้ แต่เป้าหมายของแต่ละคนควรปรึกษาผู้รักษา

มื้ออาหารที่ดูแลสุขภาพจึงไม่จำเป็นต้องมีแต่สลัด ลองจัดให้มีผัก แหล่งโปรตีน เช่น ปลา ไข่ หรือถั่ว และข้าวหรืออาหารประเภทแป้งในปริมาณเหมาะสม เลือกเครื่องดื่มไม่หวานเป็นประจำ และปรับปริมาณให้เหมาะกับความต้องการของตัวเอง

ถ้ากินผลิตภัณฑ์ลดน้ำหนักอยู่ ควรทำอย่างไร?

ตรวจดูส่วนประกอบ โดยเฉพาะสารสกัดชาเขียว ส้มแขก หรือผลิตภัณฑ์ที่รวมสมุนไพรหลายชนิด หากมีโรคตับ ใช้ยาอยู่ ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ และนำบรรจุภัณฑ์หรือรายชื่อผลิตภัณฑ์ไปให้ดูด้วย

หากกำลังใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารแล้วมีอาการอ่อนเพลียผิดปกติ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ปวดท้อง ปัสสาวะสีเข้ม หรือตัวเหลืองตาเหลือง ให้หยุดผลิตภัณฑ์ที่สงสัยและรีบพบแพทย์ พร้อมแจ้งว่ากินอะไรไปบ้าง อาการเหล่านี้อาจเกิดจากหลายสาเหตุและต้องได้รับการตรวจ ไม่ควรรอให้หายเอง โดยเฉพาะเมื่อตัวหรือตาเหลือง

อาหารที่มีผักและสารอาหารหลากหลายยังเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพได้ สิ่งที่ต้องอ่านให้รอบคอบคือผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าช่วยลดน้ำหนักหรือเร่งเผาผลาญ และวิธีลดน้ำหนักที่ทำให้กินน้อยจนร่างกายขาดสารอาหาร เพราะชื่อที่ฟังดูดีไม่ได้บอกความเสี่ยงทั้งหมด