ครั้งหนึ่งผมเคยเป็นสัปเหร่อห้องฉุกเฉิน

ชีวิตคนเรา… มักเดินทางผ่านบทบาทหน้าที่ที่ถูกกำหนดไว้ด้วยคำว่า "อาชีพ" ตั้งแต่ก้าวแรกที่เราเริ่มทำงานเพื่อแลกกับค่าตอบแทน เลี้ยงดูปากท้อง และสร้างความมั่นคงให้แก่ชีวิต สำหรับตัวผมเอง ในอดีตผมเคยสวมเสื้อกาวน์สีขาวในฐานะ "ผู้ช่วยพยาบาล" ประจำอยู่ที่โรงพยาบาลแห่งหนึ่ง
หากมองจากมุมมองของคนภายนอก หรือผู้คนที่เดินเข้ามารับการรักษาในโรงพยาบาล หน้าที่ของผู้ช่วยพยาบาลก็คงหนีไม่พ้นงานบริการพื้นฐานทั่วไป เช่น การดูแลความเรียบร้อยและความสะอาดของผู้ป่วย ช่วยพยาบาลวิชาชีพทำแผล ล้างแผล ส่งตัวผู้ป่วยไปยังแผนกต่างๆ ตามอาการ หรือบางครั้งก็ต้องวิ่งวุ่นไปเบิกเวชภัณฑ์และวัสดุการแพทย์ต่างๆ จากคลังพัสดุของโรงพยาบาล เพื่อเตรียมความพร้อมให้ทุกห้องตรวจและหอผู้ป่วยดำเนินไปได้อย่างราบรื่น
ที่ประจำการหลักของผมคือ "ห้องฉุกเฉิน" หรือ ER (Emergency Room) ซึ่งเปรียบเสมือนด่านหน้าอันดุเดือดและวุ่นวายที่สุดของโรงพยาบาล ที่นี่คือจุดบรรจบระหว่างความหวัง ความเป็น ความตาย และคราบน้ำตาของผู้คน ทุกๆ วันผ่านไปอย่างรวดเร็วท่าเสียงร้องขอความช่วยเหลือ เสียงเตียงล้อเลื่อน และความกดดันที่บีบคั้นหัวใจ แต่นั่นก็เป็นเพียงงานครึ่งหนึ่งของชีวิตผม เพราะเมื่อประตูห้องฉุกเฉินปิดลง หรือเมื่อความวุ่นวายในยามวิกาลสงบลง อาชีพผู้ช่วยพยาบาลในแบบที่คนทั่วไปเข้าใจ มันกลับมี "อีกด้านหนึ่ง" ซ่อนอยู่... อีกด้านที่คนส่วนใหญ่ไม่มีวันได้เห็น และไม่ค่อยมีใครอยากพูดถึง
นั่นคือหน้าที่ที่ผมมักจะนึกขันและเจือความรู้สึกหดหู่ลึกๆ ทุกครั้งที่นึกถึง... หน้าที่ของการเป็น "สัปเหร่อจำเป็น"
ปฏิเสธไม่ได้เลยว่า ในโรงพยาบาล โดยเฉพาะห้องฉุกเฉิน ความเป็นและความตายอยู่ใกล้กันแค่เอื้อม มีหลายครั้งที่ทีมแพทย์และพยาบาลสุดความสามารถแล้ว แต่ปาฏิหาริย์ก็ไม่ได้เกิดขึ้น ผู้ป่วยที่ถูกเข็นเข้ามาด้วยอาการสาหัสจากอุบัติเหตุบนท้องถนน ความรุนแรง หรือโรคร้ายเฉียบพลัน สุดท้ายก็ต้องจากโลกนี้ไปบนเตียงผู้ช่วยเหลือชีวิต
และเมื่อลมหายใจเฮือกสุดท้ายหลุดลอยไป หน้าที่ของบุคลากรทางการแพทย์ในส่วนของการรักษาพยาบาลก็สิ้นสุดลง แต่สำหรับผม... งานของผมเพิ่งจะเริ่มต้นขึ้นในอีกรูปแบบหนึ่ง
เมื่อมีผู้ป่วยเสียชีวิต ไม่ว่าจะเป็นเคสอุบัติเหตุสยดสยอง ศพที่สภาพไม่สมบูรณ์ หรือการเสียชีวิตจากสาเหตุใดๆ ก็ตาม เนื่องจากโรงพยาบาลไม่ได้มีแผนกหรือเจ้าหน้าที่ศพโดยตรงในทุกระดับเหมือนวัดหรือมูลนิธิขนาดใหญ่ หน้าที่ในการจัดการร่างไร้วิญญาณเหล่านั้นจึงตกมาอยู่ที่ผู้ช่วยพยาบาลเวรอย่างพวกเรา
สิ่งแรกที่ผมต้องทำคือการ "แต่งตัวและจัดการกับบอดี้" หรือศพของผู้เสียชีวิต ด้วยความเคารพและระมัดระวัง แม้ในใจลึกๆ ช่วงแรกๆ จะมีความกลัว ความประหม่า หรือความสะพรึงกับภาพตรงหน้า แต่นานวันเข้า ความคุ้นชินและสัญชาตญาณมืออาชีพก็เข้ามาแทนที่ เราต้องทำความสะอาดคราบเลือด รอยแผล และสิ่งสกปรกต่างๆ บนร่างกายของพวกเขา จัดแต่งทรงผม เสื้อผ้า ให้ดูเรียบร้อยและสง่างามที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อให้พวกเขากลับคืนสู่สภาพที่ดูดีเมื่อส่งต่อไปยังคนที่รัก
แต่ขั้นตอนที่หนักหน่วงและต้องอาศัยความละเอียดอ่อนมากที่สุด คือกระบวนการ "แพ็ก" ร่างกาย
เนื่องจากเมื่อมนุษย์เราเสียชีวิต กล้ามเนื้อทุกส่วนจะคลายตัว ของเหลวภายในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นเลือด น้ำเหลือง หรือสิ่งคัดหลั่งต่างๆ มักจะไหลซึมออกมาตามธรรมชาติ หากปล่อยไว้สภาพศพจะเสียหายและส่งกลิ่นรบกวน
หน้าที่ของสัปเหร่อจำเป็นอย่างผม จึงต้องจัดการอุดและแพ็กทุกช่องเปิดของร่างกายมนุษย์... ไม่ว่าจะเป็นทางจมูก รูทวาร หู หรือปาก ทุกๆ รูที่มนุษย์มี เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำเหลืองหรือของเหลวที่กำลังเน่าเสียไหลทะลักออกมาในระหว่างที่รอญาติมารับ บางเคสที่มีอาการเน่าเปื่อยหรือเสียชีวิตมาหลายวัน กลิ่นและสภาพของร่างกายจะรุนแรงมาก แต่เราก็ต้องอดทนทำจนเสร็จสิ้นกระบวนการ
นอกจากนั้น ในหลายๆ เคสที่ต้องรอนาน หรือสภาพศพเริ่มเปลี่ยนแปลง เรายังต้องทำหน้าที่ "ฉีดยาฟอร์มาลีน" เพื่อรักษาสภาพศพไม่ให้เน่าเปื่อยเร็วกว่ากำหนด การฉีดยาฟอร์มาลีนต้องใช้ความแม่นยำและประสบการณ์ เพื่อให้ตัวยารักษาเนื้อเยื่อได้อย่างทั่วถึง

เมื่อผ่านขั้นตอนการแต่งตัว แพ็กศพ และฉีดยาฟอร์มาลีนเรียบร้อยแล้ว ร่างนั้นก็จะถูกเคลื่อนย้ายไปเก็บไว้ใน "ห้องรอรับศพ" หรือห้องเตรียมความพร้อมที่โรงพยาบาลจัดไว้ เพื่อรอให้ญาติสนิทมิตรสหายเดินทางมารับตัวกลับไปประกอบพิธีกรรมทางศาสนาตามประเพณีของแต่ละบุคคล แต่ละความเชื่อ และแต่ละเคสที่แตกต่างกันไป บางครอบครัวนับถือพุทธ บางครอบครัวนับถือศาสนาอื่น ทุกคนต่างมีความโศกเศร้าอาลัยเป็นเครื่องร้อย90รัด และหน้าที่ส่งท้ายของผมก็คือการส่งมอบร่างนั้นคืนสู่อ้อมอกของครอบครัวพวกเขาอย่างสมเกียรติที่สุด
กาลเวลาหมุนผ่านไป วันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า... ผมทำงานในฐานะผู้ช่วยพยาบาลและสัปเหร่อจำเป็นแบบนี้มานานหลายสิบปี ทำจนกลายเป็นกิจวัตร ทำจนชินชาต่อความตาย ทำจนเห็นสัจธรรมของชีวิตมนุษย์ว่าท้ายที่สุดแล้ว ไม่ว่าใครจะร่ำรวย มีอำนาจ หรือยากจนข้นแค้นเพียงใด เมื่อลมหายใจหมดลง ทุกคนก็มีจุดจบและสภาพร่างกายที่ไม่ต่างกันเลย
จนกระทั่ง วันหนึ่ง เมื่อสังขารเริ่มร่วงโรย ถึงเวลาที่ผมต้อง "เกษียณตัวเอง" ออกจากระบบการทำงาน เดินพ้นประตูโรงพยาบาลออกมาใช้ชีวิตในยามบั้นปลายอย่างเรียบง่าย
ในวันที่นั่งพักผ่อนเงียบๆ ปล่อยให้ความคิดล่องลอยย้อนกลับไปถึงวันวาน ภาพเหตุการณ์นับพันเคส ภาพห้องฉุกเฉินที่คุ้นเคย กลิ่นของยาฟอร์มาลีน และสัมผัสของการจัดการร่างไร้วิญญาณก็ผุดขึ้นมาในหัว สมองของผมอดที่จะตั้งคำถามกับตัวเองไม่ได้ว่า...
“เฮ้ย... ตกลงแล้ว ชีวิตการทำงานที่ผ่านมานี่ นอกจากเราจะเป็นผู้ช่วยพยาบาลแล้ว ลึกๆ แทบจะตลอดชีวิตการทำงานของเรา... เราก็คือ ‘สัปเหร่อ’ ดีๆ นี่เองสินะ?”
มันเป็นความรู้สึกที่อธิบายยาก เป็นความภาคภูมิใจที่ผสมผสานกับความปลงตก อาชีพที่ไม่มีใครอยากทำ ไม่มีใครอยากเข้าใกล้ความตาย แต่ผมกลับเป็นคนคอยดูแล ส่งท้าย และจัดระเบียบให้เพื่อนมนุษย์ในวาระสุดท้ายของชีวิตมาโดยตลอด เป็นเบื้องหลังเงียบๆ ที่ไม่มีใบประกาศเกียรติคุณ แต่เป็นงานที่ต้องใช้หัวใจและความกล้าหาญอย่างแท้จริง
และนั่นคือเรื่องราวทั้งหมดของผม... บันทึกความทรงจำของอดีตผู้ช่วยพยาบาล ผู้ทำหน้าที่ส่งดวงวิญญาณและร่างสังขารกลับคืนสู่ธรรมชาติด้วยความเคารพรักในเพื่อนมนุษย์ตราบจนวันเกษียณ