ก้าวต่อไปของรถหุ้มเกราะไทย จากรถถังล้อยาง สู่รถถังตีบตะขาบ

การที่ประเทศไทยสามารถผลิตรถหุ้มเกราะล้อยาง 4 ล้อได้สำเร็จ และพัฒนาต่อเนื่องไปถึงรถถังล้อยาง 6 ล้อ ถือสิ่งที่ไทยมีอยู่ตอนนี้คือประสบการณ์จริงในการออกแบบและผลิตยานเกราะล้อยางที่ผ่านการใช้งานทั้งในประเทศและต่างประเทศ ไม่ใช่แค่ต้นแบบตั้งโชว์

ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ไทยเริ่มจากการซ่อม เริ่มจากการดัดแปลง แล้วค่อยขยับมาประกอบรถหุ้มเกราะ 4 ล้อใช้งานจริง หลายหน่วยงาน หลายบริษัทเอกชนจับมือกับสถาบันเทคโนโลยีป้องกันประเทศ กล้าลงทุน กล้าทดลอง กล้าทดสอบการกันกระสุน จนบริษัท ชัยเสรี เม็ททอล แอนด์ รับเบอร์ ได้ผลิตรถหุ้มเกราะล้อยางตระกูล First Win แบบ 4x4 ที่ประจำการจริงตั้งแต่ราว พ.ศ. 2553 (ค.ศ. 2010) เป็นต้นมา แล้วเสียงตอบรับจากผู้ใช้งานภาคสนามก็ช่วยปรับแบบไปเรื่อย จนรถรุ่นหลังนิ่งขึ้น ทนขึ้น ซ่อมง่ายขึ้น จุดนี้สำคัญมาก เพราะการทำรถล้อยางให้รอด ไม่ได้รอดแค่เรื่องเหล็ก แต่รอดเรื่องห่วงโซ่การผลิต เรื่องการหาเครื่องยนต์ดีเซลเทอร์โบ ระบบส่งกำลัง ระบบเบรก ระบบช่วงล่างอิสระ ที่หาซื้อได้ในตลาดพลเรือนแล้วนำมาปรับให้ทนต่อน้ำหนักเกราะ

จนถูกใช้ในหน่วยงานภายในประเทศและส่งออกไปหลายประเทศ รวมถึงราชอาณาจักรภูฏานที่นำไปใช้ในภารกิจรักษาสันติภาพของสหประชาชาติ การส่งมอบครั้งแล้วครั้งเล่าเหล่านี้สะสมองค์ความรู้ด้านการออกแบบตัวถัง การประกอบโครงสร้าง การทดสอบ และการปรับให้เข้ากับความต้องการของผู้ใช้ ซึ่งเป็นทักษะที่ถ่ายทอดไปสู่ยานรบประเภทอื่นได้ในระดับหนึ่ง นอกจากนี้ สถาบันเทคโนโลยีป้องกันประเทศยังมีงานวิจัยและออกแบบยานเกราะล้อยาง 4x4 เอนกประสงค์อย่างเป็นระบบ โดยเริ่มจากความต้องการของผู้ใช้ วิเคราะห์สมรรถนะการขับเคลื่อนและการป้องกัน ก่อนทดสอบในสนามจริง กระบวนการเหล่านี้คือหัวใจของการพัฒนายานรบทุกชนิด ไม่ว่าจะใช้ล้อหรือสายพาน

พอขยับมา 6 ล้อ ภาพก็ชัดขึ้นอีก รถถังล้อยางอย่าง Black Widow Spider 8x8 ที่หลายคนคุ้นชื่อ หรือโครงการ D-Tiger 6x6 ที่เริ่มเห็นตั้งแต่ราว พ.ศ. 2560 (ค.ศ. 2017) ถึง พ.ศ. 2562 (ค.ศ. 2019) แสดงให้เห็นว่าไทยเริ่มทำตัวถังขนาดใหญ่ขึ้น วางป้อมปืนได้ วางระบบควบคุมการยิงได้ เดินสายไฟแบบรวมศูนย์ได้ มีระบบปรับลมยางจากในรถ มีระบบดับเพลิงอัตโนมัติ งานพวกนี้ฟังดูเป็นรายละเอียดเล็ก แต่สำหรับโรงงานที่ต้องทำรถสายพาน รายละเอียดเล็กพวกนี้แหละคือกระดูกสันหลัง เพราะรถสายพานไม่ได้ยากแค่เรื่องสายพาน แต่ยากเรื่องการจัดการความร้อนในห้องเครื่องที่อับกว่า การวางจุดศูนย์ถ่วงให้ต่ำกว่า การออกแบบพื้นท้องรถให้ทนแรงระเบิด การทำระบบไฟฟ้าที่ต้องจ่ายให้มอเตอร์หมุนป้อมที่หนักขึ้น

โอกาสของรถสายพานไทยจึงไม่ได้เริ่มจากศูนย์ แต่เริ่มจากของที่สะสมไว้แล้ว ข้อแรกคือคน ช่างเชื่อมที่ผ่านงานเกราะมาหลายปี ช่างเครื่องที่คุ้นกับเครื่องยนต์ขนาด 300 ถึง 600 แรงม้า วิศวกรที่เคยคำนวณมุมกันกระสุน เคยทำประตูท้ายไฮดรอลิก เคยแก้ปัญหาเสียงดังในห้องโดยสาร คนกลุ่มนี้พอเปลี่ยนจากล้อยางไปสายพาน ก็ไม่ต้องเรียนใหม่หมด แค่เรียนเพิ่มเรื่องกลไกสายพาน เรื่องล้อกดสายพาน ล้อขับ ล้อตาม เรื่องระบบกันสะเทือนแบบทอร์ชันบาร์หรือไฮโดรนิวแมติกที่ต้องรับแรงกระแทกถี่กว่า ข้อสองคือโรงงาน โรงงานที่เคยดัดเหล็กหนา ตัดด้วยเลเซอร์ อบชุบผิว ตอนนี้มีประสบการณ์พอที่จะทำโครงล่างรถถังสายพานที่ต้องทนแรงบิดสูงได้ ข้อสามคือเครือข่ายผู้ขายชิ้นส่วน หลายบริษัทในไทยขายสายพานยางเสริมเหล็ก ขายยางรองล้อ ขายซีลกันฝุ่นสำหรับรถก่อสร้างหนัก ของพวกนี้เอามาต่อยอดได้ ถึงจะยังไม่ใช่เกรดรถถังโดยตรง แต่เป็นจุดเริ่มที่ดีสำหรับการทำรถต้นแบบแล้วค่อยยกระดับ

อย่างไรก็ดีรถถังสายพานหรือรถถังตีบตะขาบกับรถหุ้มเกราะล้อยางก็มีความแตกต่างเชิงวิศวกรรมอยู่หลายชั้น ล้อยางเน้นความคล่องตัวบนถนนและการดูแลรักษาที่ไม่ซับซ้อน ขณะที่ล้อตีบตะขาบสายพานต้องรับภาระหนักกว่าในเรื่องระบบช่วงล่าง โช้คอัพ แหนบ หรือระบบกันสะเทือนแบบอิสระที่ต้องรองรับน้ำหนักตัวรถและแรงสะเทือนจากการยิงปืนใหญ่ รวมถึงระบบส่งกำลังที่ต้องทนแรงบิดสูงและการสึกหรอจากตะขาบโดยตรง นอกจากนี้ยังมีเรื่องระบบหมุนตัวในที่แคบ ซึ่งเป็นความสามารถเฉพาะของยานสายพานที่ต้องออกแบบกลไกให้แตกต่างจากยานล้ออย่างชัดเจน กล่าวอีกนัยหนึ่ง ความสำเร็จบนล้อเป็นบันไดขั้นแรกที่ดี แต่ไม่ได้แปลว่าจะข้ามไปถึงตะขาบได้โดยอัตโนมัติ

โอกาสที่เป็นไปได้อาจเริ่มจากรถสายพานขนาดเบา ไม่ใช่รถถังหลักทันที เริ่มจากรถลำเลียงพลสายพานน้ำหนักราว 12 ถึง 18 ตัน เครื่องยนต์ราว 350 แรงม้า ใช้เหล็กเกราะผสมกับแผ่นเซรามิกเสริม ทำความเร็วบนถนนได้ 60 ถึง 70 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ลุยน้ำตื้นได้ ทดสอบในสนามฝึกของกองทัพสัก 2 ถึง 3 ปี เก็บข้อมูลการสึกหรอของสลักสายพาน การกินเชื้อเพลิง การสั่นของตัวถัง แล้วค่อยขยับไปรุ่นติดอาวุธหนักขึ้น เช่น รถสายพานติดปืน 30 มม. วิธีนี้ช่วยลดความเสี่ยง ใช้งบประมาณเป็นก้อนเล็กแต่ต่อเนื่อง และเปิดโอกาสให้โรงงานเอกชนหลายแห่งร่วมกัน แบ่งงานกันทำ บ้างทำตัวถัง บ้างทำระบบไฟฟ้า บ้างทำระบบช่วงล่าง

หรืออีกแนวทางหนึ่ง คือ ไทยไม่จำเป็นต้องเริ่มผลิตรถถังสายพานทั้งหมดเอง แต่สามารถจัดหาจากพันธมิตรได้ แล้วค่อยๆ ทำแผนถ่ายทอดเทคโนโลยี เหมือนที่เคยทำกับรถ 4 ล้อ รถ 6 ล้อ ที่เริ่มจากนำเข้าแล้วค่อยประกอบในประเทศมากขึ้น รถสายพานก็เดินแนวเดียวกันได้ เริ่มจากการประกอบในประเทศจากชิ้นส่วนนำเข้าบางส่วน ซื้อชุดส่งกำลังแบบอัตโนมัติสำหรับรถสายพาน แล้วให้ทีมไทยออกแบบชุดควบคุมให้พูดคุยกับเครื่องยนต์ได้ลื่นขึ้น ปรับซอฟต์แวร์ควบคุมการเปลี่ยนเกียร์ให้เหมาะกับสภาพดินโคลนของไทย

หรือการพัฒนาตัวถังและระบบไฟฟ้าภายในโดยใช้ช่วงล่างจากพันธมิตรที่ไว้ใจได้ แนวทางแบบขั้นบันไดนี้สอดคล้องกับวิธีที่หลายประเทศใช้สร้างอุตสาหกรรมป้องกันประเทศของตน เพราะการผลิตรถถังสายพานทั้งคันตั้งแต่ต้นจนจบต้องใช้ห่วงโซ่อุปทานที่กว้างมาก ทั้งเหล็กเกราะพิเศษ ระบบส่งกำลัง ระบบควบคุมการยิง และกระสุนหลัก ซึ่งล้วนเป็นเทคโนโลยีที่ต้องใช้เวลาเจรจาและถ่ายทอด