ไอโอ ดวงจันทร์ที่ถูกยืดบีบจนภูเขาไฟปะทุ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ไอโอเป็นดวงจันทร์ของดาวพฤหัสบดีที่มีภูเขาไฟคุกรุ่นมากที่สุดในระบบสุริยะ NASA ระบุว่ามีภูเขาไฟหลายร้อยลูก แรงโน้มถ่วงจากดาวพฤหัสบดีเป็นตัวดึงหลัก ส่วนยูโรปาและแกนีมีดช่วยรบกวนวงโคจร จนไอโอถูกยืดและบีบซ้ำ ๆ ความร้อนที่เกิดขึ้นภายในจึงขับลาวาออกมาบนพื้นผิว

ไอโอหันด้านเดิมเข้าหาดาวพฤหัสบดีเสมอ แต่แรงจากยูโรปาและแกนีมีดทำให้วงโคจรของมันเป็นวงรี ไม่กลมสมบูรณ์ ระยะห่างจากดาวพฤหัสบดีจึงเปลี่ยนไปตลอดทาง พอเข้าใกล้ แรงดึงก็เพิ่มขึ้น พอออกห่าง แรงดึงก็ลดลง ความต่างนี้ทำให้ไอโอถูกยืดและคลายเป็นจังหวะ

แรงดึงทำให้พื้นผิวแข็งของไอโอยกและยุบได้มากถึงประมาณ 100 เมตร NASA เปรียบเทียบกับโลกซึ่งบริเวณที่น้ำขึ้นลงต่างกันมากที่สุดมีระดับต่างกันราว 18 เมตร จุดต่างคือบนโลกเป็นระดับน้ำทะเล ส่วนบนไอโอคือพื้นผิวดวงจันทร์ที่ขยับตามแรงโน้มถ่วง

การยืดและคลายซ้ำ ๆ ทำให้พลังงานจากแรงโน้มถ่วงกลายเป็นความร้อนสะสมในไอโอ NASA ระบุว่าแรงน้ำขึ้นลงสร้างความร้อนภายในมหาศาล จนวัสดุหลอมเหลวใต้พื้นผิวของไอโอพยายามหาทางขึ้นสู่พื้นผิว เมื่อมันระบายออกมาเป็นลาวา ไอโอจึงมีภูเขาไฟปะทุได้ต่อเนื่อง

ภูเขาไฟบางลูกพ่นลาวาขึ้นเป็นน้ำพุสูงหลายสิบกิโลเมตร ลาวาที่ไหลออกมายังเติมหลุมอุกกาบาตและแผ่เป็นที่ราบใหม่ พื้นผิวของไอโอจึงถูกเปลี่ยนอยู่เสมอ ไม่ได้เก็บร่องรอยการชนเก่าไว้เหมือนดวงจันทร์ที่เงียบกว่า

สีเหลือง ส้ม และแดงที่เห็นบนไอโอเกี่ยวข้องกับวัสดุบนพื้นผิว แต่ยังระบุองค์ประกอบทั้งหมดไม่ได้ NASA ระบุว่าทฤษฎีหนึ่งเสนอว่าอาจเป็นกำมะถันหลอมเหลวหรือสารประกอบของมัน อีกแนวคิดเสนอว่าอาจมีหินซิลิเกตซึ่งร้อนเกินกว่ากำมะถันจะอธิบายได้ จึงไม่ควรสรุปว่าวัสดุจากภูเขาไฟทุกแห่งเป็นชนิดเดียวกัน

ไอโอแสดงให้เห็นว่าแรงโน้มถ่วงจากวัตถุข้างเคียงก็สร้างความร้อนใต้ผิวได้ แม้ดวงจันทร์ดวงนี้อยู่ไกลจากดวงอาทิตย์ วงโคจรที่ถูกดึงให้เปลี่ยนรูปก็ยังเลี้ยงกิจกรรมภูเขาไฟของมันได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th