ขยะอาหารของไทยมีมากแค่ไหน ? เมื่ออาหารเหลือทิ้งเกิดขึ้นทุกวัน แต่บางคนยังเข้าถึงอาหารได้ยาก

อาหารหนึ่งจานอาจเป็นมื้อธรรมดาสำหรับใครบางคน แต่สำหรับอีกหลายคน การมีอาหารเพียงพอในแต่ละวันยังเป็นเรื่องที่ต้องกังวล ในอีกด้านหนึ่ง ประเทศไทยยังเผชิญปัญหาอาหารเหลือทิ้ง ตั้งแต่อาหารที่ซื้อมาแล้วรับประทานไม่หมด วัตถุดิบที่หมดอายุ ไปจนถึงอาหารที่ถูกทิ้งจากร้านค้า และครัวเรือน

เรื่องนี้จึงไม่ได้เกี่ยวข้องกับขยะเพียงอย่างเดียว แต่ยังเชื่อมโยงกับค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ทรัพยากรที่ใช้ผลิตอาหาร และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมด้วย

▪️คนไทยสร้างขยะอาหารประมาณเท่าไร ?

รายงาน Food Waste Index Report 2024 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ประเมินว่า ประเทศไทยมีขยะอาหารจากภาคครัวเรือนเฉลี่ยประมาณ 86 กิโลกรัมต่อคนต่อปี

ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณจากรายงานระหว่างประเทศ ไม่ใช่การชั่งขยะอาหารของคนไทยทุกคนโดยตรง และมีข้อจำกัดด้านความเชื่อมั่นของข้อมูล จึงควรใช้เพื่อแสดงขนาดของปัญหาในภาพรวม ไม่ใช่ระบุว่าทุกคนทิ้งอาหารเท่ากัน

ขยะอาหารในรายงานยังมีความหมายเฉพาะ โดยเน้นอาหารที่ถูกทิ้งในระดับร้านค้าปลีก บริการอาหาร และครัวเรือน ไม่ได้ครอบคลุมความสูญเสียอาหารทุกขั้นตอนตั้งแต่การเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว การขนส่ง และการแปรรูปในความหมายเดียวกันทั้งหมด

▪️อาหารที่ถูกทิ้งไม่ได้สูญเสียแค่ตัวอาหาร

ก่อนอาหารจะมาถึงจานหนึ่งจาน ต้องผ่านกระบวนการหลายขั้นตอน ตั้งแต่ใช้พื้นที่เพาะปลูก น้ำ พลังงาน แรงงาน การขนส่ง ไปจนถึงการเก็บรักษา

เมื่ออาหารถูกทิ้ง ทรัพยากรที่ใช้ในกระบวนการเหล่านี้ก็สูญเสียประโยชน์ไปด้วย ขณะเดียวกัน หากขยะอาหารถูกนำไปฝังกลบ และย่อยสลายในสภาพที่มีออกซิเจนจำกัด ก็อาจก่อให้เกิดก๊าซมีเทน ซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกที่มีส่วนต่อภาวะโลกร้อน

นอกจากนี้ การซื้ออาหารเกินความจำเป็นยังส่งผลต่อค่าใช้จ่ายในครัวเรือน โดยเฉพาะเมื่อซื้อวัตถุดิบมาเก็บไว้จนเสียหรือสั่งอาหารหลายรายการ แต่รับประทานไม่หมด การลดขยะอาหารจึงมีโอกาสช่วยทั้งเรื่องเงินในกระเป๋า และการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า

▪️เหตุใดอาหารเหลือทิ้งจึงอยู่ร่วมกับปัญหาการเข้าถึงอาหาร ?

การมีอาหารเหลือทิ้งจำนวนมากไม่ได้หมายความว่าอาหารเหล่านั้นจะสามารถส่งต่อให้ผู้ที่ต้องการได้ทั้งหมดทันที เพราะอาหารมีข้อจำกัดด้านความปลอดภัย อายุการเก็บรักษา การขนส่ง และสถานที่จัดเก็บ

อาหารที่เน่าเสียหรือปนเปื้อนแล้วไม่ควรถูกนำไปบริจาคเพื่อบริโภค ขณะที่อาหารที่ยังรับประทานได้อาจต้องมีระบบคัดแยก บรรจุ เก็บรักษา และกระจายอย่างเหมาะสม

อีกประเด็นหนึ่งคือ ปัญหาการเข้าถึงอาหารไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณอาหารในระบบเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับรายได้ ราคาอาหาร ระยะทาง และความสามารถในการซื้อหรือเข้าถึงแหล่งอาหารของแต่ละครัวเรือนด้วย

ดังนั้น การลดขยะอาหาร และการช่วยเหลือผู้ที่ขาดแคลนอาหาร จึงควรดำเนินควบคู่กัน โดยไม่ถือว่าเป็นปัญหาเดียวกันทั้งหมด

▪️เริ่มลดขยะอาหารได้จากชีวิตประจำวัน

การลดขยะอาหารไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการขนาดใหญ่ แต่สามารถทำได้จากพฤติกรรมเล็กๆ เช่น

• วางแผนรายการอาหารก่อนซื้อ เพื่อไม่ให้ซื้อเกินความจำเป็น
• ตรวจสอบวันหมดอายุ และจัดเรียงอาหารที่ควรใช้ก่อนให้อยู่ด้านหน้า
• ปรุงอาหารในปริมาณที่เหมาะสมกับจำนวนคน
• เก็บรักษาอาหารให้ถูกวิธี และแช่เย็นเมื่อจำเป็น
• แบ่งอาหารส่วนที่ยังปลอดภัยสำหรับมื้อถัดไปอย่างเหมาะสม
• หากต้องการบริจาคอาหาร ควรตรวจสอบเงื่อนไขด้านความปลอดภัย และประสานหน่วยงานที่รับอาหารก่อน

ร้านอาหาร และร้านค้าก็สามารถช่วยลดขยะได้ด้วยการวางแผนสต็อก ปรับปริมาณการผลิตให้เหมาะสม และจัดระบบส่งต่ออาหารที่ยังปลอดภัยต่อการบริโภค

▪️สรุป : อาหารทุกจานมีต้นทุนมากกว่าราคาที่จ่าย

รายงาน UNEP ปี 2024 ประเมินว่า ขยะอาหารจากครัวเรือนไทยอยู่ที่ประมาณ 86 กิโลกรัมต่อคนต่อปี ซึ่งเป็นตัวเลขที่ช่วยให้เห็นขนาดของปัญหา แต่ยังมีข้อจำกัดด้านข้อมูล และไม่ควรนำไปเหมารวมกับพฤติกรรมของทุกคน การลดอาหารเหลือทิ้งไม่ใช่เพียงการประหยัดเงิน แต่ยังเป็นการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ และลดภาระต่อสิ่งแวดล้อม

ในวันที่บางคนยังมีข้อจำกัดในการเข้าถึงอาหาร การวางแผนซื้อ และบริโภคอย่างเหมาะสม รวมถึงการสร้างระบบส่งต่ออาหารที่ปลอดภัย จึงเป็นส่วนหนึ่งของการทำให้ทรัพยากรที่มีอยู่ถูกใช้ประโยชน์ได้ดีขึ้น