นักเรียน สพฐ. หายไปเกือบ 4.5 แสนคนใน 5 ปี โรงเรียนไทยกำลังเจออะไร

สรุปประเด็นสำคัญ

- นักเรียนในสังกัด สพฐ. ลดจาก 6.63 ล้านคนในปีการศึกษา 2565 เหลือ 6.18 ล้านคนในปีการศึกษา 2569

- จำนวนที่ลดลงรวม 449,646 คน หรือประมาณ 6.8%

- โรงเรียนขนาดเล็กอาจเผชิญปัญหาครูไม่ครบชั้น งบประมาณจำกัด และความเสี่ยงจากการปรับโครงสร้างโรงเรียน

        ตัวเลขนักเรียนที่ลดลงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของจำนวนเด็กในห้องเรียน แต่ยังเกี่ยวข้องกับการวางแผนครู งบประมาณ และการจัดการศึกษาในแต่ละพื้นที่ เพราะเมื่อมีเด็กเข้าเรียนลดลงต่อเนื่อง โรงเรียนบางแห่งอาจต้องปรับวิธีบริหารเพื่อให้สามารถจัดการเรียนการสอนได้อย่างมีคุณภาพ

5 ปี นักเรียนลดลงเกือบครึ่งล้านคน

        ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือ สพฐ. ระบุว่า ปีการศึกษา 2565 มีนักเรียน 6,626,068 คน ก่อนลดลงเหลือ 6,519,979 คนในปี 2566 และ 6,438,167 คนในปี 2567 ต่อมาในปี 2568 ตัวเลขลดเหลือ 6,312,911 คน และปีการศึกษา 2569 อยู่ที่ 6,176,422 คน เมื่อนำปีแรกกับปีล่าสุดมาเปรียบเทียบ พบว่าจำนวนนักเรียนลดลง 449,646 คน คิดเป็นประมาณ 6.8% ภายในช่วง 5 ปีการศึกษา

โรงเรียนขนาดเล็กได้รับผลกระทบอย่างไร

        ปัญหาสำคัญไม่ได้อยู่ที่จำนวนนักเรียนลดลงเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การกระจายตัวของเด็กด้วย โรงเรียนในบางชุมชนอาจมีนักเรียนลดลงจนเหลือเพียงไม่กี่คนต่อระดับชั้น ขณะที่โรงเรียนในเมืองบางแห่งยังมีนักเรียนจำนวนมาก ข้อมูลจากสถาบันวิจัยเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา หรือ วสศ. อธิบายว่า โรงเรียนขนาดเล็กเผชิญข้อจำกัดหลายด้าน ทั้งครูที่ต้องสอนหลายชั้นเรียน ภาระงานนอกห้องเรียน และงบประมาณที่ไม่เพียงพอต่อการจัดการศึกษาในบางบริบท เมื่อมีนักเรียนไม่มาก การจัดครูให้ครบทุกชั้นหรือมีครูเฉพาะวิชาอาจทำได้ยากขึ้น โดยเฉพาะโรงเรียนที่อยู่ห่างไกลและไม่สามารถใช้ทรัพยากรร่วมกับโรงเรียนอื่นได้สะดวก

งบประมาณและการจัดสรรครูคือโจทย์สำคัญ

        การจัดสรรงบประมาณบางรายการผูกกับจำนวนผู้เรียน เมื่อจำนวนนักเรียนลดลง เงินอุดหนุนที่คำนวณตามรายหัวก็อาจลดลงตามไปด้วย แต่โรงเรียนยังมีค่าใช้จ่ายพื้นฐาน เช่น อาคารเรียน ระบบไฟฟ้า และการบำรุงรักษาที่ไม่ได้ลดลงตามจำนวนเด็กทั้งหมด ผลที่ตามมาคือ โรงเรียนขนาดเล็กบางแห่งอาจมีทรัพยากรจำกัดในการพัฒนาห้องเรียน สื่อการสอน หรือกิจกรรมเสริมทักษะ ขณะเดียวกัน ครูที่มีอยู่ต้องรับผิดชอบทั้งการสอนและงานบริหารหลายด้าน

โรงเรียนจะถูกยุบหรือควบรวมทั้งหมดหรือไม่

ไม่ใช่ทุกโรงเรียนที่มีนักเรียนน้อยจะต้องถูกยุบหรือควบรวม การตัดสินใจต้องพิจารณาความพร้อมของโรงเรียนใกล้เคียง ระยะทางเดินทาง ความปลอดภัยของเด็ก และความเห็นของผู้ปกครองกับชุมชน กระทรวงศึกษาธิการมีแนวทางบริหารโรงเรียนขนาดเล็กโดยคำนึงถึงบริบทพื้นที่ และมีมาตรการสนับสนุนการเดินทางสำหรับนักเรียนในกรณีที่มีการเรียนรวมตามเงื่อนไขที่กำหนด สำหรับพื้นที่ห่างไกล โรงเรียนอาจมีความสำคัญมากกว่าการเป็นสถานที่เรียน เพราะเป็นบริการสาธารณะที่ช่วยให้เด็กเข้าถึงการศึกษาได้โดยไม่ต้องเดินทางไกลเกินไป 

โจทย์ใหญ่ไม่ใช่แค่มีเด็กน้อยลง

        ตัวเลขนักเรียนที่ลดลงสะท้อนความท้าทายของระบบการศึกษา แต่ก็เปิดโอกาสให้ทบทวนว่าจะจัดสรรครู งบประมาณ และทรัพยากรอย่างไรให้เหมาะสมกับจำนวนเด็กและสภาพพื้นที่ การรวมทรัพยากรอาจช่วยเพิ่มความพร้อมให้โรงเรียนบางแห่งได้ แต่หากทำให้เด็กต้องเดินทางไกลขึ้นหรือผู้ปกครองมีค่าใช้จ่ายเพิ่ม ก็อาจสร้างปัญหาใหม่ตามมา ท้ายที่สุด เป้าหมายไม่ควรเป็นเพียงการลดต้นทุนหรือรักษาจำนวนโรงเรียนไว้ให้ได้มากที่สุด แต่ต้องทำให้เด็กทุกคนเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างเหมาะสมกับบริบทของตนเอง หากจำนวนนักเรียนยังลดลงต่อเนื่อง คุณคิดว่าประเทศไทยควรให้ความสำคัญกับการรักษาโรงเรียนใกล้บ้าน หรือรวมทรัพยากรไปยังโรงเรียนที่พร้อมกว่าเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา