พระสูตรพูดถึงบัว 4 เหล่าจริงไหม?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

หลังตรัสรู้ พระพุทธเจ้าประทับใต้ต้นอชปาลนิโครธริมแม่น้ำเนรัญชรา และทรงเห็นว่าธรรมที่ทรงค้นพบนั้นลึกซึ้งและเข้าใจยาก

พรหมยาจนสูตรยกดอกบัวสามระดับ ส่วนอรรถกถาเพิ่มดอกบัวชนิดที่สี่ อรรถกถาคือคำอธิบายประกอบพระสูตร ดังนั้นคำเรียก “บัว 4 เหล่า” มาจากคำอธิบายที่ขยายอุปมา ไม่ใช่จำนวนที่ตัวพระสูตรระบุไว้โดยตรง

ในพรหมยาจนสูตร เมื่อท้าวสหัมบดีพรหมทราบความรำพึงของพระพุทธเจ้า จึงอาราธนาให้แสดงธรรม เพราะยังมีผู้มีกิเลสน้อยที่อาจเข้าใจคำสอนได้ เมื่อทรงพิจารณาผู้คน พระองค์เห็นว่าบางคนมีกิเลสเบาบาง บางคนมีกิเลสมาก บางคนมีอินทรีย์แก่กล้า บางคนอ่อนกว่า และบางคนสอนง่าย ขณะที่บางคนสอนยาก บางคนเห็นปรโลกและโทษว่าน่ากลัว ขณะที่บางคนไม่เห็น จึงทรงเปรียบความแตกต่างนี้กับดอกบัวในสระ

ตัวบทแจกแจงดอกบัวสามระดับ: ดอกที่ยังจมใต้น้ำและมีน้ำเลี้ยง ดอกที่อยู่เสมอผิวน้ำ และดอกที่ขึ้นพ้นน้ำโดยไม่แตะน้ำ พระสูตรนำภาพสามตำแหน่งนี้ไปเทียบกับผู้คนที่มีความพร้อมต่อการฟังธรรมต่างกัน

อรรถกถาอธิบายเพิ่มว่า มีบัวชนิดที่สี่ซึ่งยังจมอยู่ใต้น้ำ ไม่บาน และเป็นอาหารของปลาและเต่า จากนั้นจึงเทียบบัวทั้งสี่กับคนสี่กลุ่ม กลุ่มแรกเข้าใจทันทีเมื่อยกหัวข้อธรรมขึ้นแสดง กลุ่มที่สองเข้าใจเมื่อแจกแจงความหมายโดยละเอียด กลุ่มที่สามต้องฝึกและคบกัลยาณมิตรตามลำดับ ส่วนกลุ่มสุดท้ายแม้ฟังหรือจำได้มากก็ยังไม่บรรลุธรรมในชาตินั้น

อรรถกถาระบุว่าธรรมเทศนาเกิดประโยชน์แก่สามกลุ่มแรกในชาตินี้ ส่วนธรรมเทศนาที่กลุ่มที่สี่ได้รับเป็นการอบรมไว้เพื่อประโยชน์ในอนาคต

อรรถกถายังเทียบช่วงเวลาที่บัวสามชนิดแรกบานไว้ด้วย ดอกที่พ้นน้ำจะบานวันนี้ ดอกที่เสมอผิวน้ำจะบานพรุ่งนี้ ส่วนดอกที่ยังจมใต้น้ำแต่มีน้ำเลี้ยงจะบานในวันที่สาม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th