เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ ทำไมจึงมีหัวเรือเป็นหงส์?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาเห็นเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ คนมักจำหัวเรือรูปหงส์สีทองได้ก่อน แล้วหงส์บนเรือลำนี้สื่อถึงอะไร?

หัวเรือเป็นหงส์ตามคติพราหมณ์ฮินดูที่ถือว่าหงส์เป็นพาหนะของพระพรหม กรมประชาสัมพันธ์อธิบายว่าไทยนำสัตว์พาหนะของเทพเจ้ามาทำเป็นโขนเรือพระที่นั่ง เพื่อสื่อถึงความเป็นเทพของพระมหากษัตริย์ตามความเชื่อนี้ หงส์บนเรือสุพรรณหงส์จึงเป็นสัญลักษณ์เชิงราชพิธี ไม่ได้เลือกมาเพียงเพราะเข้ากับชื่อเรือ

คติเดียวกันยังปรากฏในเรือพระราชพิธีลำอื่น กรมประชาสัมพันธ์ระบุว่าครุฑและนาคเป็นพาหนะของพระวิษณุ จึงมีเรือที่ใช้สัตว์เหล่านี้เป็นโขนเรือด้วย รูปหัวเรือจึงช่วยบอกความหมายทางความเชื่อและฐานะของเรือในขบวน ไม่ใช่แค่ทำให้เรือแต่ละลำดูต่างกัน

ชื่อสุพรรณหงส์ยังโยงไปถึงเรือในอดีตด้วย กรมศิลปากรระบุว่าเรือลำปัจจุบันสร้างขึ้นใหม่ในช่วงปลายรัชกาลที่ 5 แล้วเสร็จในรัชกาลที่ 6 เมื่อ พ.ศ. 2454 โดยตั้งชื่อตามเรือพระที่นั่งโบราณของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิแห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งสร้างเมื่อ พ.ศ. 2091 เรือเก่าปรากฏชื่อว่า “ศรีสุพรรณหงส์” หรือ “ชัยสุพรรณหงส์”

กรมศิลปากรบรรยายงานช่างของเรือลำนี้ว่า โขนหัวเรือจำหลักไม้ ลงรักปิดทองและประดับกระจก มีพู่ห้อยที่ปลายเป็นแก้วผลึก ภายนอกทาสีดำ ส่วนท้องเรือทาสีแดง รายละเอียดเหล่านี้ทำให้โครงหงส์สีทองโดดเด่นอยู่บนตัวเรือสีเข้ม

เรือยาว 46.15 เมตร กว้าง 3.17 เมตร ใช้ฝีพาย 50 คน และมีที่ประทับชื่อ “ราชบัลลังก์กัญญา” อยู่กลางลำ สำหรับพระมหากษัตริย์หรือพระราชวงศ์ชั้นสูง รายละเอียดนี้ช่วยให้เห็นหน้าที่ของเรือ ไม่ได้มีไว้ตั้งแสดง แต่เป็นเรือพระที่นั่งสำหรับพระราชพิธีทางน้ำ

ลองมองเรือจากด้านข้าง จะเห็นหัวหงส์และลำเรือทอดยาวต่อกันเป็นรูปหงส์เต็มตัวบนแม่น้ำ ไม่ได้มีเพียงหัวโขนที่ตั้งเด่นอยู่ด้านหน้า

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th