พระพุทธเจ้าตอบชาวนาด้วยภาพการไถนา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ขณะกสิภารทวาชพราหมณ์กำลังเลี้ยงอาหารคนงาน พระพุทธเจ้าเสด็จมายืนบิณฑบาต พราหมณ์ชวนให้พระองค์ไถและหว่านข้าวเหมือนตน

ในกสิภารทวาชสูตร พระพุทธเจ้าทรงตอบว่า พระองค์ก็ไถนา แต่หมายถึงการฝึกตน: ศรัทธาเป็นเมล็ดพันธุ์ ความเพียรเป็นฝน และปัญญาเป็นแอกกับไถ พราหมณ์ถามต่อว่าไม่เห็นแอก ไถ ผาล หรือโคของพระองค์ จึงขอให้บอกว่าทรงไถนาอย่างไร

ตัวบทวางฉากในฤดูหว่านข้าวที่หมู่บ้านเอกนาฬา แคว้นมคธ และระบุว่าพราหมณ์เตรียมไถไว้ 500 เล่ม คาถายังเปรียบหิริ หรือความละอายใจเมื่อคิดทำผิด เป็นส่วนหนึ่งของไถ ใจเป็นเชือก ส่วนสติเป็นผาลและประตัก ผาลคือส่วนคมที่พลิกดิน ส่วนประตักเป็นไม้ที่ใช้กระตุ้นโคให้เดิน

คาถาต่อมาบอกว่าพระพุทธเจ้าทรงคุ้มครองกายและวาจา สำรวมในการกิน และใช้คำสัตย์กำจัดคำพูดหลอกลวง ซึ่งเปรียบเป็นหญ้าในนา ส่วนความสงบเสงี่ยมช่วยให้งานสำเร็จ

คาถาบอกว่าความเพียรพาไปถึงภาวะที่ไม่มีความเศร้าโศก และคนที่ฝึกเช่นนี้ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวง ผลของนาถูกเรียกว่า “อมตะ” เชิงอรรถฉบับมหาจุฬาฯ อธิบายว่าเป็นนิพพาน

พราหมณ์ถวายข้าวปายาสในถาดสำริดใบใหญ่ เพราะเห็นว่าพระพุทธเจ้าทรงไถนาจนได้ผลเป็นอมตะ พระองค์ตรัสในคาถาข้อต่อมาว่า “เราไม่บริโภคโภชนะที่ได้มาเพราะการขับกล่อม” เมื่อพราหมณ์ถามว่าจะถวายข้าวแก่ใคร พระองค์ตรัสว่ามีเพียงพระองค์หรือสาวกของพระองค์ที่ย่อยข้าวนี้ได้ตามปกติ จึงให้เทลงในน้ำที่ไม่มีสัตว์อาศัย พระสูตรเล่าว่าข้าวส่งเสียงฉ่าและมีควันขึ้นเมื่อตกลงน้ำ พราหมณ์จึงสลดใจ ขอถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ก่อนขอบวชเป็นภิกษุ

ตอนท้ายพระสูตรเล่าว่าหลังบวช ภารทวาชะไปอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาทและเพียรปฏิบัติ จนได้เป็นพระอรหันต์

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th