ใบไมยราบหุบเมื่อถูกแตะ เกิดอะไรขึ้นในก้านใบ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

แตะใบไมยราบเบา ๆ ใบย่อยก็ค่อย ๆ พับเข้าหากัน บางครั้งก้านใบยังโน้มลงด้วย ท่าทางเหมือนต้นไม้สะดุ้ง แต่การเคลื่อนไหวนี้เกิดจากส่วนใดของใบ?

งานทดลองในวารสาร Plant Physiology พบว่า บริเวณข้อพับเล็กตรงโคนใบย่อยไวต่อแรงที่สุด และตรวจพบช่องไอออนที่ตอบสนองต่อแรงบริเวณนั้น กลไกการหุบยังเกี่ยวกับการเคลื่อนของไอออนและน้ำในเซลล์ ซึ่งทำให้แรงดันเต่งเปลี่ยนและใบพับอย่างรวดเร็ว

ใบไมยราบเป็นใบประกอบ มีใบย่อยเรียงอยู่บนก้านแขนง และมีข้อพับเล็กตรงฐานของใบย่อย เมื่อแตะปลายใบ ใบจะงอและส่งแรงต่อไปยังข้อพับเล็ก ใบจึงพับได้แม้ไม่ได้แตะจุดนั้นโดยตรง ผู้เขียนอธิบายว่าการหุบใบและก้านที่โน้มลงอาจช่วยขัดขวางแมลงที่มากัดกินใบ

นักวิจัยแตะใบย่อยสี่ตำแหน่งด้วยเส้นใยทดสอบที่ควบคุมแรง แล้ววัดระดับการพับ ข้อพับเล็กตอบสนองไวที่สุด ส่วนการแตะปลายใบต้องใช้แรงมากกว่า เมื่อใช้แท่งรองไม่ให้แรงจากปลายใบส่งถึงข้อพับ ใบก็ไม่หุบแม้เพิ่มแรงแตะ อีกการทดลองใช้สารยับยั้งช่องไอออนชนิดนี้ แล้วพบว่าการพับใบลดลงบางส่วนเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม ผลนี้สนับสนุนว่าช่องดังกล่าวมีส่วนต่อการเริ่มหุบใบ

การหุบเกิดเร็ว แต่การคลายกลับใช้เวลานานกว่า งานวิจัยปี 2026 ใช้แบบจำลองอธิบายการคืนรูปของใบ โดยเชื่อมการลำเลียงน้ำและไอออนผ่านเยื่อหุ้มเซลล์เข้ากับแรงดันเต่งและความแข็งของเนื้อเยื่อ เมื่อนำผลแบบจำลองไปเทียบกับข้อมูลการคืนรูปที่มีอยู่ ค่าที่คำนวณได้สอดคล้องกับแนวโน้มการฟื้นตัว คำอธิบายนี้มาจากแบบจำลอง ไม่ใช่การติดตามใบโดยตรง

แรงดันเต่งคือแรงดันน้ำภายในเซลล์ที่ช่วยให้เนื้อเยื่อพืชตึงตัว เมื่อเซลล์บริเวณข้อพับสูญเสียน้ำ แรงดันลดลงและเซลล์คลายตัว ใบจึงพับ; เมื่อน้ำกลับเข้าสู่เซลล์ แรงดันเพิ่มขึ้นและใบค่อย ๆ คลาย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th