ไฟที่ดับแล้วไปทางไหน? อุปมาที่พระพุทธเจ้าใช้ตอบวัจฉโคตร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

วัจฉโคตรถามพระพุทธเจ้าเรื่องความเห็นต่อโลกและชีวิต

อุปมานี้ไม่ได้ชี้ว่าไฟย้ายไปที่ใด แต่บอกว่าคำถามเรื่องทิศทางใช้ไม่ได้เมื่อไฟหมดเชื้อ ในวัจฉโคตรสูตร (มัชฌิมนิกาย 72) พระพุทธเจ้าทรงยกอุปมาไฟที่ดับเพราะเชื้อหมดขึ้นมา แล้วเชื่อมกับคำถามว่าตถาคตหลังความตายมีหรือไม่มี ไม่ได้บอกว่ามีตัวตนย้ายไปอยู่แห่งหนึ่ง

ก่อนถึงอุปมา วัจฉโคตรถามถึงความเห็นสิบข้อ เช่น โลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง มีขอบเขตหรือไร้ขอบเขต และตัวตนกับร่างกายเป็นสิ่งเดียวกันหรือแยกจากกัน เขายังถามว่าหลังความตายตถาคตมีอยู่ ไม่มีอยู่ เป็นทั้งสองอย่าง หรือไม่ใช่ทั้งสองอย่าง พระองค์ตรัสว่าความเห็นเหล่านี้ไม่พาไปสู่การคลายกำหนัด ความสงบ หรือความหลุดพ้น

จากนั้นพระองค์ชวนวัจฉโคตรนึกถึงกองไฟตรงหน้า หากไฟลุกอยู่ก็รู้ว่ามีไฟ และเมื่อถามว่าไฟอาศัยอะไรลุก เขาตอบว่าอาศัยหญ้าและฟืน แต่ถ้าไฟดับเพราะเชื้อเหล่านั้นหมด และไม่มีเชื้อใหม่เติม ไฟก็เพียง “ดับ” ไม่ได้เดินทางไปทางตะวันออก ตะวันตก เหนือ หรือใต้

ช่วงท้าย พระสูตรแจกแจงขันธ์ห้า ได้แก่ รูป เวทนา (ความรู้สึก) สัญญา (การจำได้หมายรู้) สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง) และวิญญาณ (การรับรู้) แล้วอธิบายว่าตถาคตพ้นจากการถูกจำแนกด้วยขันธ์เหล่านี้ คำตอบสี่แบบเรื่องการเกิดหลังความตายจึงใช้กับตถาคตไม่ได้ ข้อนี้ไม่ได้หมายความว่าร่างกายหายไปขณะยังมีชีวิต

หลังฟังคำอธิบาย วัจฉโคตรเปรียบคำสอนกับต้นสาละที่กิ่ง ใบ และเปลือกหลุดร่วงจนเหลือแต่แก่น เขากล่าวว่าคำสอนนั้นแจ่มแจ้ง แล้วขอถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นที่พึ่ง ตามเรื่องในพระสูตร

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th