ตู้พระธรรมในวัดเก็บอะไร ทำไมบานตู้ถึงเล่าเรื่องได้?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

บานตู้ไม้เก่าในวัดบางบานมีลายทองเต็มหน้า บางบานเห็นเทวดา บางบานเป็นฉากรามเกียรติ์ มองผ่าน ๆ จึงดูคล้ายของประดับมากกว่าตู้เก็บหนังสือ

ตู้พระธรรมมีไว้เก็บคัมภีร์พระไตรปิฎกและหนังสือคำสอนในวัด ส่วนภาพบนบานตู้เป็นงานช่างที่เล่าเรื่องพุทธประวัติ ชาดก หรือวรรณคดีได้ด้วย ตู้หนึ่งใบจึงทำหน้าที่ทั้งเก็บรักษาคัมภีร์และแสดงฝีมือช่างในยุคนั้น

ฐานข้อมูลเอกสารโบราณของหอสมุดแห่งชาติอธิบายว่า ตู้พระธรรมทั่วไปมีชั้นวางประมาณ 2–3 ชั้น ใช้เก็บรักษาพระไตรปิฎก ซึ่งเป็นคัมภีร์หลักของพระพุทธศาสนา ส่วนคัมภีร์ใบลานคือแผ่นใบลานที่จารตัวอักษรด้วยเหล็กแหลม เนื้อหาส่วนใหญ่เป็นคำสอนทางพุทธศาสนา แต่ยังมีตำราเรื่องอื่น เช่น กฎหมายด้วย

คัมภีร์ใบลานไม่ได้เป็นเล่มหนาแบบหนังสือปัจจุบัน แผ่นใบลานที่จารแล้วนำมาเรียงเป็นชุด มัดรวมด้วยเชือก และประกบหัวท้ายด้วยแผ่นไม้สองชิ้น จากนั้นจึงมีตู้หรือหีบไว้เก็บให้เป็นที่เป็นทาง สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่าว่า หีบที่ต่อขาและทำบานเปิดปิดได้พัฒนามาเป็นตู้พระธรรม และชาวบ้านนิยมสร้างถวายวัด

เมื่อผู้มีฐานะสร้างตู้ถวายเป็นพุทธบูชาหรืออุทิศส่วนกุศล ช่างจึงประดับตู้ให้ประณีต ทั้งลงรักปิดทองและเขียนลายที่บานประตู คำว่า “ตู้ลายรดน้ำ” เรียกตามวิธีตกแต่ง ไม่ได้หมายถึงตู้ที่เก็บคัมภีร์ชนิดพิเศษ หอสมุดแห่งชาติยกตัวอย่างลายกนกเปลวเพลิงและลายกนกรวงข้าว

ภาพบนตู้ก็ไม่ได้มีแต่ลายเถาหรือดอกไม้ บางบานมีเทพารักษ์ ภาพพุทธประวัติ ชาดก และฉากจากรามเกียรติ์ แหล่งข้อมูลของสารานุกรมไทยระบุว่าลวดลายและรูปทรงช่วยบอกยุคสมัยที่สร้างตู้ได้ด้วย

ตัวอย่างหนึ่งอยู่ในคอลเลกชันพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทนที่นิวยอร์ก ระเบียนวัตถุระบุว่าตู้นี้สร้างในกรุงเทพฯ ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 ถึงต้นศตวรรษที่ 19 สูงประมาณ 158.8 เซนติเมตร ทำจากไม้ ลงรักปิดทอง และมีทั้งภาพเทวดากับฉากต่อสู้จากรามเกียรติ์

เวลาเห็นตู้พระธรรม ลองมองภาพบนบานประตูก่อน แล้วค่อยดูว่าลายทองพาไปยังเรื่องใด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th