พระพุทธเจ้าตรัสคำที่คนไม่อยากฟังเมื่อใด?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ก่อนเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า อภัยราชกุมารถูกฝากให้ถามว่า พระองค์จะตรัสคำที่คนไม่ชอบหรือไม่

พระพุทธเจ้าไม่ทรงตอบเพียงว่า “ตรัส” หรือ “ไม่ตรัส” แต่ทรงพิจารณาว่าคำนั้นจริง มีประโยชน์ และถึงเวลาพูดหรือยัง เมื่ออภัยราชกุมารถามว่า พระตถาคตจะพูดคำที่คนไม่ชอบหรือไม่ พระองค์ตรัสว่าคำถามนี้ตอบด้านเดียวไม่ได้

นิครนถ์นาฏบุตรหวังให้อภัยได้ชื่อเสียงจากการเอาชนะพระพุทธเจ้า เขาจัดคำโต้ไว้สองทาง ถ้าพระองค์ตรัสคำที่คนไม่ชอบ ก็เทียบกับคนทั่วไป ส่วนถ้าไม่ตรัส อภัยจะถามต่อถึงคำพยากรณ์เรื่องพระเทวทัตที่ทำให้พระเทวทัตโกรธ แต่อภัยเห็นว่ายังไม่ใช่เวลายกวาทะ จึงนิมนต์พระพุทธเจ้าไปรับภัตตาหารวันรุ่งขึ้น แล้วถามหลังฉันเสร็จ

พระพุทธเจ้าไม่ได้รับโจทย์นั้นมาตอบแบบเลือกข้าง พระองค์ทรงยกภาพเด็กเล็กที่นั่งอยู่บนตักอภัย หากเด็กเผลอเอาไม้หรือก้อนกรวดเข้าปาก อภัยบอกว่าจะรีบเอาออก แม้ต้องงอนิ้วควักจนมีเลือด เพราะรักและห่วงเด็ก

จากนั้นพระองค์ทรงอธิบายคำพูดหลายแบบให้เห็นเกณฑ์ชัดขึ้น

• คำไม่จริงและไม่มีประโยชน์ พระองค์ไม่ตรัส แม้ผู้ฟังจะชอบก็ตาม

• คำจริงแต่ไม่มีประโยชน์ ก็ไม่ตรัส ไม่ว่าผู้ฟังจะพอใจหรือไม่

• ถ้าคำพูดจริงและเป็นประโยชน์ แต่ทำให้ผู้ฟังไม่ชอบ พระองค์จะตรัสเมื่อเห็นว่าเป็นเวลาที่เหมาะ

• ส่วนคำจริงที่มีประโยชน์และผู้ฟังชอบ พระองค์ก็ยังตรัสเมื่อถึงเวลาเหมาะเช่นกัน

ตัวอย่างเด็กช่วยอธิบายเหตุผลที่เลือกเวลา: พ่อแม่เอาของอันตรายออกจากปากลูกเพราะเป็นห่วง ไม่ใช่เพราะอยากทำให้เด็กเจ็บ พระสูตรจึงย้ำว่าพระพุทธเจ้าทรงมีความเอ็นดูต่อสัตว์ทั้งหลาย

ใจความของอภัยราชกุมารสูตรจึงไม่ใช่การพูดทุกอย่างที่เป็นความจริง หรือหลีกเลี่ยงคำที่ทำให้คนไม่สบายใจ แต่ให้ดูทั้งความจริง ประโยชน์ และเวลาที่ควรพูด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th