ผึ้งไม่ได้เต้นเล่น ๆ: ท่าส่ายบอกทางไปหาอาหารได้ยังไง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ผึ้งที่กลับถึงรังหลังหาอาหารมักวิ่งไปตามรวงเป็นแนวสั้น ๆ แล้วส่ายท้องเป็นจังหวะ ดูเหมือนเต้น แต่ท่านี้บอกเพื่อนร่วมรังได้ทั้งทิศทางและระยะของแหล่งอาหาร

คำอธิบายภาพในงานวิจัยของ Andrew Barron และคณะ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร PNAS ระบุว่า มุมของช่วงส่ายเมื่อเทียบกับแนวดิ่งบนรวงสัมพันธ์กับมุมระหว่างแหล่งอาหารกับดวงอาทิตย์ ส่วนระยะเวลาที่ส่ายสื่อว่าจุดนั้นอยู่ไกลจากรังเพียงใด

ท่าที่เห็นมีช่วงวิ่งส่ายตรง ๆ แล้ววนกลับเป็นวงเพื่อเริ่มรอบใหม่ ช่วงส่ายตรงเป็นส่วนที่ส่งข้อมูลสำคัญ หนึ่งช่วงส่ายกับทางวนกลับนับเป็นหนึ่งรอบของการเต้น ผึ้งจึงไม่ได้ส่ายไปมาแบบไม่มีแบบแผน แต่ทำท่าซ้ำให้เพื่อนร่วมรังรับสัญญาณได้

การอ่านทิศเริ่มจากรวงที่แขวนอยู่ในแนวตั้ง มุมของตัวผึ้งขณะวิ่งส่ายจึงถูกนำไปเทียบกับแนวดิ่ง แล้วสัมพันธ์กับตำแหน่งแหล่งอาหารเมื่อเทียบกับดวงอาทิตย์ ยิ่งแนวส่ายเอียงไปคนละมุม ข้อมูลทิศที่ส่งก็เปลี่ยนตาม ไม่ใช่การบอกชื่อดอกไม้หรือวาดแผนที่เป็นเส้นทางทุกโค้ง

ระยะทางอยู่ในช่วงเวลาของการส่าย ช่วงส่ายที่นานกว่าหมายถึงแหล่งอาหารอยู่ไกลกว่า ผึ้งที่รับสัญญาณจากท่าเต้นจึงได้ทั้งเบาะแสเรื่องทิศและระยะ ก่อนบินออกไปค้นหาบริเวณนั้นด้วยตัวเอง การเต้นเป็นสัญญาณย่อจากเที่ยวบินที่ผึ้งตัวแรกเพิ่งกลับมา ไม่ใช่การนำทางแบบระบุตำแหน่งละเอียดเหมือนแผนที่ในโทรศัพท์

ถ้าแหล่งอาหารอยู่ใกล้รัง ช่วงส่ายจะสั้นมากจนสังเกตด้วยตาเปล่าได้ยาก งานวิจัยอธิบายว่าการเต้นของแหล่งอาหารใกล้รังมักถูกเรียกว่า “ระบำวน” เพราะมองเห็นการวิ่งวนเด่นกว่าช่วงส่าย พอเป้าหมายอยู่ไกลขึ้น ช่วงส่ายจะเห็นชัดและช่วยบอกข้อมูลระยะได้มากขึ้น

ผึ้งที่กลับมาถึงรังไม่ได้เต้นทุกครั้งโดยไม่มีเหตุ งานของ Barron และคณะอธิบายว่าผึ้งหาอาหารอาจเต้นเพื่อประกาศตำแหน่งและความคุ้มค่าของแหล่งดอกไม้ให้เพื่อนร่วมรังรู้ ท่าทางและความถี่ของการเต้นยังสัมพันธ์กับคุณค่าของแหล่งอาหารที่มันเพิ่งไปพบด้วย

ท่าส่ายเล็ก ๆ บนรวงจึงทำหน้าที่คล้ายข้อความสั้นจากผึ้งที่ออกไปสำรวจ: แหล่งอาหารอยู่ทิศไหน ไกลประมาณใด และคุ้มพอให้ตัวอื่นบินตามไปหรือไม่ นี่คือวิธีที่ผึ้งเปลี่ยนประสบการณ์จากเที่ยวบินหนึ่งเที่ยวให้กลายเป็นข้อมูลที่ช่วยทั้งรังหาอาหารได้

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th