พระพุทธรูปเก่าองค์นี้เป็นศิลปะสุโขทัยหรือเชียงแสน? ดูตรงไหนก่อน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

พระพุทธรูปเก่าสององค์ในพิพิธภัณฑ์อาจดูคล้ายกันเมื่อมองผ่าน ๆ แต่รายละเอียดบนองค์พระเล่าเรื่องต่างกัน

ถ้าจะเทียบแบบสุโขทัยกับเชียงแสน ให้ดูท่านั่ง สัดส่วน และชายสังฆาฏิพร้อมกัน พระพักตร์ก็เป็นอีกจุดที่ควรดูประกอบ คำว่า “เชียงแสน” เป็นชื่อรูปแบบศิลปะ ไม่ได้แปลว่าพระทุกองค์สร้างในเมืองเชียงแสน ปัจจุบันนิยมเรียกกลุ่มนี้ว่าศิลปะล้านนา ส่วน “เชียงแสนสิงห์หนึ่ง” ใช้แยกพระพุทธรูปล้านนาระยะแรกจากกลุ่มอื่น

ตัวอย่างเชียงแสนสิงห์หนึ่งที่งานศึกษายกมามักนั่งขัดสมาธิเพชร พระวรกายค่อนข้างอวบ พระพักตร์กลม ขมวดพระเกศาเม็ดใหญ่ และยอดพระเกศาเป็นตุ่มคล้ายดอกบัวตูม ชายสังฆาฏิหรือผ้าพาดชั้นนอกของจีวรสั้น จบเหนือพระถัน จุดเหล่านี้ต้องดูร่วมกัน เพราะงานแต่ละองค์มีรายละเอียดไม่เหมือนกันทุกส่วน

พระพุทธรูปสุโขทัยองค์ลีลาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหงเป็นอีกตัวอย่างที่เห็นรูปแบบชัด: พระพักตร์รูปไข่ พระเนตรเรียวเหลือบต่ำ พระรัศมีเหนือพระเศียรเป็นเปลว พระวรกายเพรียวและจีวรแนบลำตัว ชายสังฆาฏิทอดลงถึงพระนาภี ปลายหยักคล้ายเขี้ยวตะขาบ

งานของกรมศิลปากรยกพระแก้วมรกตเป็นตัวอย่างพระพุทธรูปล้านนาระยะแรกที่มีลักษณะใกล้เชียงแสนสิงห์หนึ่ง แต่การนั่งขัดสมาธิราบและชายสังฆาฏิที่ยาวถึงพระนาภีแสดง อิทธิพลสุโขทัยที่ผสมอยู่ด้วย

พระพุทธสิหิงค์องค์ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครมีทั้งตำนานและประวัติการเคลื่อนย้าย เรื่องเล่าระบุว่าอัญเชิญมาจากลังกา ส่วนเอกสารประวัติศาสตร์กล่าวว่าอัญเชิญจากเชียงใหม่ใน พ.ศ. ๒๓๓๘

ส่วนการจัดประเภททางประวัติศาสตร์ศิลป์มีข้อเสนอแตกต่างกัน บางแนวจัดองค์นี้เป็นศิลปะสุโขทัย ขณะที่งานศึกษาของ ศ.ดร.ศักดิ์ชัย สายสิงห์ อธิบายว่ารูปแบบใกล้พระพุทธรูปล้านนาแบบเชียงแสนสิงห์สองที่รับอิทธิพลสุโขทัย ตำนาน ประวัติการย้าย และการวิเคราะห์รูปแบบจึงเป็นข้อมูลคนละชนิด

รูปทรงช่วยให้เทียบแนวศิลปะได้ แต่ไม่ได้บอกประวัติขององค์พระทั้งหมด ถ้าอยากรู้ว่าพระพุทธรูปองค์หนึ่งมาจากไหน ควรอ่านทะเบียนพิพิธภัณฑ์หรือเอกสารกรมศิลปากรประกอบด้วย

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th