คะแนนเฉลี่ยเท่ากัน ทำไมห้องหนึ่งกลับมีคนได้คะแนนสุดโต่งกว่า?
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ
ผลสอบสองห้องออกมาเฉลี่ย 50 เท่ากัน แต่ดูคะแนนรายคนแล้วภาพคนละแบบ ห้องหนึ่งเกาะอยู่แถวกลาง อีกห้องมีทั้งคนคะแนนต่ำและสูงมาก
ค่าเฉลี่ยเท่ากันไม่ได้แปลว่าคะแนนแต่ละคนกระจุกเหมือนกัน ค่าเฉลี่ยบอกผลรวมต่อจำนวนคน แต่ไม่บอกว่าคะแนนห่างกันแค่ไหน ถ้าจะเห็นภาพครบ ต้องดูการกระจายของคะแนนเพิ่มด้วย
ลองเทียบคะแนนสมมติของห้องละ 5 คน โดยใช้คะแนนเต็ม 100:
• ห้อง A: 48, 49, 50, 51, 52 รวม 250 คะแนน เฉลี่ยคนละ 50
• ห้อง B: 20, 35, 50, 65, 80 รวม 250 คะแนน เฉลี่ยคนละ 50
ผลรวมเท่ากันจึงได้ค่าเฉลี่ยเท่ากัน แต่ห้อง A มีคะแนนไล่กันใกล้ ๆ ส่วนห้อง B กระจายตั้งแต่ 20 ถึง 80 ถ้าดูแค่เลข 50 เราจะไม่รู้ว่าคะแนนในห้อง B ห่างกันขนาดนี้
ตัวเลขที่ดูได้ง่ายคือ พิสัย ซึ่งคำนวณจากคะแนนสูงสุดลบคะแนนต่ำสุด ห้อง A มีพิสัย 4 คะแนน ส่วนห้อง B มีพิสัย 60 คะแนน (คำนวณจากค่าสูงสุดลบค่าต่ำสุด) ค่านี้ช่วยให้เห็นช่วงกว้างของคะแนนทันที แต่บอกแค่ปลายสองด้าน ไม่ได้เล่าว่าคนที่เหลือกระจุกอยู่ตรงไหน
อีกค่าที่ใช้บ่อยคือ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เป็นตัวเลขสรุปว่าคะแนนโดยรวมอยู่ห่างจากค่าเฉลี่ยมากน้อยเพียงใด ค่ายิ่งสูงยิ่งบอกว่าข้อมูลกระจายกว้างขึ้น แต่ไม่ควรอ่านเดี่ยว ๆ เพราะคะแนนที่สุดโต่งบางตัวมีผลต่อค่านี้มาก
คู่มือวิเคราะห์ข้อมูลของสถาบันมาตรฐานและเทคโนโลยีแห่งชาติสหรัฐฯ (NIST) อธิบายว่าเครื่องมือวัดการกระจายแต่ละชนิดให้น้ำหนักกับข้อมูลคนละส่วน พิสัยสนใจคะแนนต่ำสุดกับสูงสุด ส่วนฮิสโตแกรมช่วยให้เห็นทั้งกลุ่มคะแนนช่วงกลางและคะแนนที่อยู่ห่างออกไป หากชุดข้อมูลมีค่าปลายสุดมาก ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานก็อาจสูงตาม
รายงานที่บอกเพียง “คะแนนเฉลี่ย” ไม่ได้บอกว่าคนส่วนใหญ่ทำได้ใกล้เคียงกันหรือไม่ ลองดูคะแนนต่ำสุด–สูงสุด ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน หรือกราฟที่แสดงคะแนนรายช่วงประกอบ ถ้ามีคะแนนรายคน กราฟจะเห็นรูปแบบการกระจายชัดกว่าตัวเลขเฉลี่ยตัวเดียว
ค่าเฉลี่ยยังมีประโยชน์สำหรับดูภาพรวม แต่ไม่ใช่ภาพของทุกคนในกลุ่ม ก่อนเทียบสองห้องหรือสองชุดข้อมูล ให้ดูทั้งค่ากลางและความกระจาย จะได้รู้ว่าคะแนนที่เท่ากันนั้นมาจากผลลัพธ์ที่คล้ายกันจริง หรือแค่รวมกันแล้วหารออกมาได้เลขเดียวกัน
ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
น้องอันดามัน” เยี่ยมบุ๋ม ปนัดดา รอบ 2 เจอสื่อถามถึงแม่ เผยคำตอบสั้น ๆ ทำเอาหลายคนเข้าใจทันทีว่าทำไมไม่พูด!
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
เปิด 5 ประเทศในโลกที่ใช้ “ระบบกษัตริย์” สืบทอดยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ บางราชวงศ์มีรากเก่าแก่กว่าพันปี!
สถิติเลขเบิ้ลและเลขซ้ำในหวยต้นเดือนกับกลางเดือน
เปิดประวัติ “น้ำแข็ง” ในประเทศไทย ยุคแรกนำเข้าจากต่างประเทศ มีแต่ชนชั้นสูงที่ได้กิน
จับคู่เลขธาตุจากวันเกิดตามโหราศาสตร์จีน
เลขท้ายสองตัวงวดถัดไปหลังออก 00 หรือ 99
หวย 1 ธันวาคม 2569 เปิดสถิติย้อนหลัง 20 ปี! เจาะเลขรางวัลที่ 1-เลขท้าย 2 ตัว มีเลขไหนเคยออกซ้ำบ้าง?
ครั้งแรกที่ต่างชาติบันทึกถึง “สยาม” เมื่อกว่า 500 ปีก่อน รู้ไหมว่าชาวโปรตุเกสมองเราอย่างไร ?
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
ประเทศที่มีเทศกาลวันลอยกระทง คล้ายกันกับที่จัดขึ้นในประเทศไทย
วิธีตรวจบ้านมือสองรีโนเวทก่อนรับโอน




