วัดโพธิ์มีศิลาจารึกเต็มวัดไว้ทำไม? ความรู้บนแผ่นหินบอกอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เวลาเดินตามระเบียงวัดโพธิ์ สายตาอาจไปหยุดที่พระนอนหรือเจดีย์ก่อน แต่บนผนัง เสา และคานของอาคารยังมีแผ่นหินจารึกติดอยู่ บางแผ่นวางอยู่ใกล้ภาพสลักหรือจิตรกรรม

จารึกวัดโพธิ์ทำขึ้นเพื่อเก็บรักษาความรู้หลายด้านและเปิดให้ประชาชนอ่านศึกษา เอกสารเสนอจารึกวัดโพธิ์ต่อโครงการความทรงจำแห่งโลกของยูเนสโกระบุว่า รัชกาลที่ 3 และปราชญ์ไทยตั้งใจรวบรวมความรู้และจัดแสดงต่อสาธารณะ เพื่อให้คนทั่วไปได้ศึกษาเรื่องวัฒนธรรม ความหลากหลาย และอารยธรรม

งานจารึกเกิดขึ้นระหว่าง พ.ศ. 2374–2384 ในช่วงบูรณะวัดครั้งใหญ่ เอกสารเสนอทะเบียนระบุว่าข้อความถูกติดไว้บนอาคารและสิ่งก่อสร้าง 25 แห่งภายในบริเวณวัด ทั้งผนัง หน้าต่าง เสา และคาน คนที่เดินชมจึงพบจารึกได้หลายจุดรอบพื้นที่

แบบเสนอทะเบียนจัดเนื้อหาไว้ 7 หมวด ได้แก่ ประวัติการสร้างและบูรณะวัด พระพุทธศาสนา วรรณคดี รายชื่อตำแหน่งสงฆ์ เมืองและกลุ่มชาติพันธุ์ คำสอนด้านคุณธรรม สุขภาพและการแพทย์ รวมถึงพระราชพิธี

หมวดพระพุทธศาสนามีเรื่องพระอรหันต์และชาดก ส่วนหมวดวรรณคดีมีทั้งรามเกียรติ์กับเรื่องจากมหากาพย์ชาห์นามะห์ของเปอร์เซีย เนื้อหาจึงครอบคลุมตั้งแต่คำสอนและวรรณกรรม ไปจนถึงข้อมูลเกี่ยวกับสังคมในยุคนั้น

กลุ่มสุขภาพและการแพทย์บันทึกทั้งตำรายาและความรู้เรื่องนวดไทย พร้อมภาพประกอบบางส่วน เอกสารเสนอทะเบียนจัดหัวข้อนี้เป็นหนึ่งในหมวดหลักของคลังจารึก จึงเห็นได้ว่าความรู้ที่นำมาแสดงมีทั้งเรื่องในชีวิตประจำวันและเรื่องทางศาสนา

อีกหมวดหนึ่งรวบรวมตำแหน่งทางคณะสงฆ์ ชื่อเมือง จังหวัด ผู้ปกครอง และกลุ่มชาติพันธุ์ รายละเอียดเหล่านี้เป็นหลักฐานให้เห็นว่าคนในสมัยนั้นบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับบ้านเมืองและผู้คนรอบตัวไว้อย่างไร

เอกสารเสนอขึ้นทะเบียนอธิบายว่า ความรู้บางส่วนเคยอยู่ในต้นฉบับที่คนทั่วไปเข้าถึงได้ยาก การนำข้อความมาสลักบนแผ่นหินแล้วติดตามอาคารในวัดทำให้ผู้มาเยือนอ่านได้ระหว่างเดินชม บริเวณวัดจึงทำหน้าที่เป็นพื้นที่เผยแพร่ความรู้ในที่สาธารณะ

ยูเนสโกขึ้นทะเบียนจารึกวัดโพธิ์เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกใน พ.ศ. 2554 เอกสารที่ขึ้นทะเบียนจึงไม่ได้เก็บเพียงเนื้อหาทางศาสนา แต่บันทึกความรู้หลายแขนงที่ผู้คนในยุคนั้นเห็นว่าสำคัญต่อการเรียนรู้และการใช้ชีวิต

เมื่อเดินผ่านแผ่นจารึกเหล่านี้ จึงกำลังเห็นการรวบรวมความรู้ของบ้านเมืองที่รัชกาลที่ 3 ทรงจัดไว้ให้ประชาชนเข้าถึงได้ในพื้นที่วัด

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th