มวลชน3พัน

ผมเคยทำงานที่บริษัทที่ปรึกษาแห่งหนึ่ง รับงานประชาสัมพันธ์ให้กับการศึกษาโครงการต่างๆ จริงๆแล้วบริษัทแห่งนี้ อยู่ในเครือของบริษัทยักษ์ใหญ่แห่งหนึ่ง เวลารับงาน เขาก็จะเข้าไปเป็น packages 2-3 บริษัท เช่น บริษัทนึงด้านวิศวกรรม อีกบริษัทด้านผลกระทบ อีกบริษัทด้านประชาสัมพันธ์ เป็นต้น ทีมงานของเราจะใช้คนประมาณ 5-6 คน ทางบริษัทสนับสนุนทั้งวัสดุอุปกรณ์ เช่น รถกะบะเช่า (ไม่ใช่คนอื่นไกล บริษัทบุตรหลานของผู้บริหารเราเอง) computer และ sim โทรศัพท์ ไว้โทรติดต่อประสานงาน ส่วนหนึ่งประจำอยู่ที่สำนักงาน คอยรับใช้ตามที่ลูกค้าร้องขอ อีกส่วนลงพื้นที่ภาคสนาม และเข้ามาร่วมประชุมตามวาระ

          บทบาทของเรา คือ ลงพื้นที่เข้าพบผู้นำชุมชน หน่วยงานราชการในพื้นที่ศึกษา (รัศมี 5-10 กิโลเมตร รอบโครงการ) แล้วนำข้อกังวลหรือข้อเสนอแนะจากกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้าไปแจ้ง เจ้าของงาน ส่วนหนึ่งเพื่อหารือแนวทางแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น อีกส่วนเพื่อจัดกิจกรรมเข้าไปร่วมกับชุมชนโดยรอบโครงการ ช่วงหนึ่งก็มีการเข้าไปตรวจสอบสถานที่เกิดเหตุตามที่มีผู้โทรร้องเรียนเข้ามา เช่น เหตุหลังคาหลุดร่วง โดยเข้าไปเก็บหลักฐานเพื่อพิสูจน์ว่ามันเกิดจากการดำเนินกิจการของโครงการ ก่อนจะมีการติดต่อช่างหลังคาให้เข้าไปซ่อมแซม

          ด้วยบทบาท Third Party นี้ บางคนมองว่า เป็นฐานะคนกลางที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เจ้าของโครงการก็ต้องการให้เราอยู่ข้างเค้า คอยปกป้องเค้า เพราะเค้าจ่ายเงินจ้างเรา ส่วนชุมชนโดยรอบก็คาดหวังว่า เราควรอยู่ข้างเค้า แม้ว่าจะไม่ได้จ่ายเงินให้เรา ทุกคนย่อมมีความเห็นแก่ตัว แต่เรานั้นเลือกได้เพียงข้างเดียว นั่นคือ ข้างความถูกต้อง แหม พูดเหมือนเอาหล่อ ก็ขอสักหน่อย เพราะไม่ค่อยมีใครเห็นว่าดี เราต้องเห็นคุณค่าในตนก่อนสินะ กับชุมชนเราก็เคยจัดกิจกรรมให้ผู้บริหารไปนอนค้างบ้านพวกเขา เพื่อจะได้รับรู้ว่า ผลกระทบจากการดำเนินกิจการนั้น มันมีจริง ซึ่งก็แปลก เพราะพอผู้บริหารลงพื้นที่ไปจริง ผลกระทบกลับไม่รุนแรงอย่างที่ประชาชนบอกไว้

          กับชุมชน เราก็คอยบอกเขาอยู่เสมอว่า พวกพี่จะทำอะไร จะชุมนุมประท้วง อะไรก็ได้ ขออย่างเดียว บอกเราก่อน เพราะเราจะได้ประสานงาน หาสถานที่ กับอาหารน้ำดื่มไว้ให้ เพราะหากผู้ว่าจ้างเรารู้ก่อน เขาก็จะมาด่าเราได้ว่า นี่ฉันจะจ้างแกไว้ทำสากกะเบืออะไร ปัญหาที่สำคัญของชุมชนโดยรอบ คือ มีทั้งชุมชนดั้งเดิม ซึ่งคาดหวังการดูแลแบบระยะยาว และหมู่บ้านจัดสรร ซึ่งเป็นคนนอกพื้นที่ที่เข้ามาอาศัยภายหลัง กลุ่มนี้ คาดว่า จะได้รับการชดเชยเยียวยาหรือเงินที่มากพอที่พวกเขาจะย้ายไปอยู่ที่อื่นได้อย่างไม่ลำบาก

          นอกจากนี้ ในชุมชนเดียวกัน ยังไม่ได้เป็นอันหนึ่งอันเดียว ยังมีหลายก๊กหลายเหล่า สุดท้าย จึงมิอาจรวมพลังสร้างอำนาจต่อรองที่สูงพอจะเรียกร้องสิ่งที่พวกเขาต้องการได้ สุดท้ายกลยุทธ์แบ่งแยกและปกครอง ยังใช้ได้ กิจการแห่งนี้ ใช้วิธีส่งเจ้าหน้าที่เข้าไปประเมินผลกระทบเป็นรายหลังคาเรือน ใครยอมรับค่าชดเชย ก็ได้เงินก่อน ใครยังไม่ยอมรับราคา ก็ไปต่อแถวข้างหลัง ดังนั้น กลุ่มชุมชนดั้งเดิม จึงทยอยรับเงินชดเชยนี้ แล้วแยกย้ายไปใช้ชีวิตแบบเดิม จากข้อมูลที่พวกผมลงพื้นที่พบว่า ผู้รับค่าชดเชยแล้ว มีเพียงไม่เกินร้อยละ 5 เท่านั้น ที่นำเงินนั้นไปปรับปรุงบ้านพักอาศัยเพื่อลดผลกระทบตามจุดประสงค์ที่เขาให้เงินมา นอกนั้นก็เอาไปใช้จ่ายอย่างอื่น เช่น ซื้อรถ ซื้อของกินของใช้ กิจกรรมปิดโครงการ มีทั้งตลาดนัดแรงงานและงานวัดขนาดย่อมๆ ช่วงนั้นก็เกณฑ์คนแทบจะทั้งบริษัทไปตั้งซุ้ม ยิงปืนลม ปาโป่ง (บางที มันก็คล้ายการพนันอ่ะนะ ยังดีคุณตำรวจไม่ได้จับกุม เพราะท่านก็ได้รางวัลไปหลายอยู่) ชิงรางวัลกันอย่างสนุกสนาน (ผู้จัดน่ะ สนุกนะ ผู้ร่วมงานไม่รู้สนุกรึป่าว)

          ระหว่างที่มีการชุมนุมประท้วง เจรจาต่อรองกันหลายรอบ บังเอิญพี่ในทีมงานท่านนึง ดันมีอารมณ์ร่วม ไปแสดงท่าทีเข้าข้างชาวบ้านออกหน้าออกตาไปหน่อย กรรมการกำกับการจ้าง 8 ใน 10 คน จึงขอให้บริษัทเอาแกออกจากโครงการนี้ และต่อมาแกก็ลาออกจากบริษัทไปทำ freeLance พอจบโครงการนี้ ทีมงาน 3 คนก็ถูกดึงตัวไปอยู่ฝ่ายผู้ว่าจ้าง ต่างคนต่างก็มีเส้นทางที่จะไปเติบโตของแต่ละคน

          ผมเองหลังจบโครงการ ก็ลาออกไปสมัครงานบริษัทอีกแห่ง ทำกิจการโรงไฟฟ้าชีวมวล ซึ่ง scaLe ก็จะเล็กกว่าโครงการที่ผมเคยทำก่อนนี้ ผู้บริหารของบริษัทแห่งนั้น คาดหวังว่า การจ่ายเงินเดือนสูงแล้ว ก็ไม่อยากจ่ายอะไรเพิ่มอีกในการสร้างความสัมพันธ์อันดีกับชุมชนโดยรอบ เขาเคยบอกในที่ประชุมว่า อยากให้เกิดภาพจำกับชุมชนว่า หากมีกิจกรรมอะไร พวกเรายินดี (ลงแรง) ช่วยเสมอ เช่น พาพนักงานไปช่วยถางหญ้า เก็บขยะ ปะถนน เล่นกีฬากระชับมิตร เมื่อพบผู้ที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกลเช่นนี้แล้ว ผมเองก็ยินดี ที่จะไปให้ไกลๆ จากเขา