เรือใบแล่นทวนลมได้ยังไง ทั้งที่ลมพัดมาจากข้างหน้า?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เรือใบที่เห็นจากฝั่งดูเหมือนกำลังมุ่งหน้าไปทางหนึ่ง แต่หัวเรือกลับหันเฉียงจากจุดหมายอยู่ตลอด

เรือใบเข้าใกล้ทิศลมด้วยการแล่นเฉียงสลับซ้ายและขวา จึงค่อย ๆ เคลื่อนไปทางต้นลมได้ หากหันหัวเรือตรงรับลม ใบจะสะบัดและแรงขับหายไป ช่วงทิศที่เรือแล่นไม่ได้เรียกว่าเขตห้ามแล่น หรือ no-go zone

Royal Yachting Association (RYA) อธิบายว่าเรือจะแล่นชิดลมได้แค่ไหนขึ้นกับแนวเรือและการปรับใบ โดยคู่มือสำหรับผู้เริ่มต้นยกตัวอย่างว่าเรืออาจแล่นทำมุมราว 40 องศาจากทิศลม แล้วสลับหัวเรือไปอีกด้านเมื่อถึงจังหวะที่ต้องเปลี่ยนทาง ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณ ไม่ใช่มุมตายตัวของเรือทุกชนิด

เหตุที่เรือเดินหน้าได้มาจากการจัดใบเรือให้รับลมเฉียง ๆ ลมไหลผ่านใบทั้งสองด้านและทำให้เกิดแรงยก US Sailing อธิบายว่าแรงนี้ช่วยดึงเรือไปข้างหน้า ขณะเดียวกันแรงส่วนหนึ่งก็ดันเรือออกด้านข้าง ถ้าไม่มีส่วนใต้น้ำคอยต้าน เรือก็จะไถลไปตามแรงลมมากกว่าจะเดินหน้าเข้าหาจุดหมาย

ส่วนใต้ท้องเรืออย่างกระดูกงูหรือกระดานกลางเรือ จึงมีหน้าที่สำคัญ มันช่วยต้านการไถลด้านข้าง ขณะที่แรงจากใบเรือมีส่วนพาเรือเคลื่อนไปข้างหน้า พูดให้เห็นภาพคือใบเรือรับแรงจากอากาศ ส่วนลำเรือและกระดูกงูอาศัยแรงต้านของน้ำเพื่อคุมทิศทาง รายละเอียดจะแตกต่างไปตามรูปทรงและชนิดของเรือ

เมื่อเรือแล่นเฉียงไปจนถึงจุดที่ควรเปลี่ยนด้าน คนบังคับจะหันหัวเรือผ่านเขตที่รับลมตรง ๆ ใบเรือจะเปลี่ยนไปอยู่อีกฝั่ง การเปลี่ยนทางแบบนี้เรียกว่า “แท็ก” (tack) เมื่อหัวเรือผ่านแนวลม ใบเรือจะรับลมจากอีกฝั่ง แล้วเรือก็แล่นเฉียงไปอีกด้านหนึ่ง การสลับเช่นนี้ทำให้เส้นทางบนผิวน้ำเป็นซิกแซ็ก แม้จุดหมายจะอยู่ทิศเดิม

ถ้ามองจากแผนที่ เรือจึงไม่ได้วิ่งเป็นเส้นตรงไปยังจุดหมาย แต่ค่อย ๆ ขยับเข้าใกล้ทิศที่ลมพัดมาจากหลายช่วงทาง ลมที่เปลี่ยน ทิศกระแสน้ำ และความชำนาญในการปรับใบมีผลต่อความเร็วและมุมที่ทำได้ด้วย การแล่นทวนลมจึงต้องอ่านลมและเปลี่ยนด้านให้ถูกจังหวะ ไม่ใช่หันหัวเรือชนลมตรง ๆ

ครั้งหน้าที่เห็นเรือใบแล่นเฉียงสลับไปมา ลองมองแนวลมกับทางที่หัวเรือหัน จะเห็นว่าเส้นทางซิกแซ็กคือวิธีพาเรือเข้าใกล้จุดหมายที่อยู่เหนือลม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th