แพนโดราเปิดไห แต่ทำไมเราจำว่าเป็นกล่อง?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

สำนวน “เปิดกล่องแพนโดรา” ใช้คำว่ากล่อง แต่ในบทกวี Works and Days ของเฮซิออด แพนโดราเปิดไหใบใหญ่ คำว่า “กล่อง” มาจากฉบับเล่าตำนานภาษาละตินของอีราสมุสในปี 1508 ซึ่งใช้คำว่า pyxis แทน pithos ตามคำอธิบายของ William Hansen นักวิชาการด้านกรีกคลาสสิกและคติชนวิทยาใน Oxford University Press

เฮซิออดเป็นกวีกรีกที่มีชีวิตอยู่ราว 700 ปีก่อนคริสตกาล ใน Works and Days เขาใช้คำว่า pithos หมายถึงไหเก็บของใบใหญ่ ไม่ใช่กล่องที่ถือด้วยมือ William Hansen อธิบายว่าภาชนะชนิดนี้สูงราว 5–6 ฟุต หรือประมาณ 1.5–1.8 เมตร ภาพในเรื่องจึงเป็นไหใบโตที่ตั้งอยู่ ไม่ใช่กล่องใบเล็กที่แพนโดราหิ้วติดตัวมา

จุดเริ่มต้นของเรื่องใน Works and Days คือโพรมีธีอุสขโมยไฟไปให้มนุษย์ ซุสจึงวางแผนลงโทษมนุษย์ด้วยการสร้างแพนโดรา แล้วส่งเธอไปหาเอพิมีธีอุส ผู้เป็นน้องชายของโพรมีธีอุส เขาเคยถูกเตือนไม่ให้รับของจากซุส แต่กลับยอมรับแพนโดราไว้

จากนั้นแพนโดรายกฝาไหออก สิ่งเลวร้ายนานาชนิดจึงกระจายสู่มนุษย์ ฉบับแปลของ H. G. Evelyn-White ใน Theoi Classical Texts Library เล่าต่อว่า “ความหวัง” ยังอยู่ในไห เพราะฝากลับปิดลงก่อนความหวังจะออกมาได้ นี่เป็นเรื่องเล่าในบทกวี ไม่ใช่บันทึกเหตุการณ์จริง

เหตุที่คนจำภาชนะเป็นกล่องมาจากคำแปลในยุคหลัง Hansen อธิบายว่าอีราสมุสเล่าเรื่องนี้เป็นภาษาละตินเมื่อปี 1508 และใช้คำว่า pyxis ซึ่งหมายถึงกล่อง แทนคำกรีก pithos ที่หมายถึงไห เขาเรียกการเลือกคำนี้ว่าเป็นการแปลคลาดเคลื่อน และระบุว่าสำนวน “Pandora’s box” ในหลายภาษาสืบต้นทางจากฉบับนั้น

ดังนั้น ในบทกวีของเฮซิออด แพนโดราเปิดไห ส่วน “กล่องแพนโดรา” เป็นชื่อที่ติดมาจากฉบับภาษาละตินของอีราสมุสในปี 1508

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th