ดวงจันทร์ใหญ่กว่าดาวพุธจริงไหม? เทียบขนาดให้เห็นชัด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

จริง แกนีมีด (Ganymede) ซึ่งโคจรรอบดาวพฤหัสบดีมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5,262 กิโลเมตร ส่วนดาวพุธอยู่ที่ 4,879 กิโลเมตร แกนีมีดจึงกว้างกว่าราว 383 กิโลเมตร หรือเกือบ 8% NASA ระบุว่าแกนีมีดเป็นดวงจันทร์ที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะและใหญ่กว่าดาวพุธด้วย

ในที่นี้คำว่า “ดวงจันทร์” บอกความสัมพันธ์ของแกนีมีดกับดาวพฤหัสบดี ว่ามันเป็นวัตถุบริวารที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงนั้น ไม่ได้แปลว่าต้องเล็กกว่าดาวเคราะห์ทุกดวง ส่วนดาวพุธโคจรรอบดวงอาทิตย์ ทั้งคู่จึงเป็นวัตถุคนละประเภทตามวงโคจร แม้จะนำความกว้างมาเทียบกันได้

ตารางข้อมูลของศูนย์ข้อมูลวิทยาศาสตร์อวกาศ NASA Goddard วางแกนีมีดกับดาวพุธไว้ในชุดเปรียบเทียบเดียวกัน ตัวเลขแต่ละชนิดตอบคนละคำถาม:

• เส้นผ่านศูนย์กลาง (กม.): แกนีมีด 5,262; ดาวพุธ 4,879; ต่างกัน 383 กิโลเมตร

• มวล (หน่วยละ 10²¹ กก.): แกนีมีด 148.2; ดาวพุธ 330.2; ดาวพุธมีมวลราว 2.2 เท่าของแกนีมีด

• ความหนาแน่นเฉลี่ย (กก./ม³): แกนีมีด 1,940; ดาวพุธ 5,427

เหตุที่ตัวเลขไม่ขัดกันคือเส้นผ่านศูนย์กลางบอกความกว้าง ส่วนมวลขึ้นกับทั้งปริมาตรและความหนาแน่น วัตถุทรงกลมที่กว้างขึ้นประมาณ 8% มีปริมาตรมากขึ้นราวหนึ่งในสี่ แต่ความหนาแน่นของแกนีมีดมีเพียงประมาณ 36% ของดาวพุธ จึงมีมวลรวมต่ำกว่า ตัวเลขจากตารางให้สัดส่วนมวลแกนีมีดต่อดาวพุธประมาณ 45% พอดีกับภาพรวมนี้

NASA อธิบายโครงสร้างของแกนีมีดว่ามีแกนเหล็ก ชั้นหิน และเปลือกชั้นนอกที่ส่วนใหญ่เป็นน้ำแข็ง ส่วนตารางเดียวกันรายงานความหนาแน่นเฉลี่ยของดาวพุธไว้สูงกว่าแกนีมีดเกือบสามเท่า จึงเห็นได้ว่าคำว่า “ใหญ่” เพียงคำเดียวไม่พอจะบอกว่าวัตถุใดมีมวลมากกว่า

คำตอบจึงขึ้นกับเกณฑ์ที่ถาม: แกนีมีดชนะเมื่อเทียบเส้นผ่านศูนย์กลาง แต่ดาวพุธมีมวลมากกว่า เวลาอ่านตารางหรือภาพจัดอันดับวัตถุในระบบสุริยะ ให้ดูหน่วยกำกับเสมอว่าเป็นกิโลเมตรของความกว้าง กิโลกรัมของมวล หรือค่าความหนาแน่น

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th