เทพเตาไฟจีนขึ้นสวรรค์ไปบอกเง็กเซียนฮ่องเต้าเรื่องอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ตามคติพื้นบ้านจีน เทพประจำเตาไฟ จะขึ้นสวรรค์ช่วงปลายปีเพื่อรายงานเง็กเซียนฮ่องเต้าว่าคนในบ้านทำอะไรบ้างตลอดปี ส่วนของไหว้หวาน ๆ คือการขอให้ท่านพูดถึงครอบครัวในทางดี เรื่องการเดินทางขึ้นสวรรค์เป็นความเชื่อ ไม่ใช่เหตุการณ์ที่พิสูจน์ได้

พิพิธภัณฑ์ศิลปะมหาวิทยาลัยมิชิแกนเก็บภาพพิมพ์แกะไม้จีนชื่อ “Stove God and Wife with Calendar” ผลิตในปี 1948 และมีปฏิทินปี 1949 อยู่บนภาพ พิพิธภัณฑ์อธิบายว่าภาพเทพเตามักแขวนไว้เหนือเตา เพื่อเฝ้าดูคนในบ้านและรายงานความเป็นไปต่อเง็กเซียนฮ่องเต้า ภาพชิ้นนี้จึงแสดงให้เห็นว่าวัตถุใดถูกใช้ในความเชื่อ โดยไม่ได้ยืนยันว่ามีการเดินทางเหนือธรรมชาติเกิดขึ้นจริง

เอกสาร “Mooncakes and Hungry Ghosts: Festivals of China” ที่เผยแพร่ผ่านเว็บไซต์ University of Michigan ระบุว่าธรรมเนียมส่งเทพเตามักทำวันที่ 23 ของเดือนสุดท้ายตามจันทรคติ ส่วนทางใต้ของจีนบางพื้นที่ทำวันที่ 24 รายละเอียดวันจึงต่างกันตามถิ่น เอกสารเดียวกันเล่าว่าเทพเฝ้าบ้านและรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นตลอดปี ก่อนขึ้นสวรรค์ไปทำรายงานประจำปี

ของไหว้ที่มีเรื่องเล่าตามมาคือ ขนมเหนียว พิพิธภัณฑ์มหาวิทยาลัยมิชิแกนบันทึกว่าผู้คนวางอาหารไว้หน้าเทพและแต้มปากด้วยน้ำผึ้งหรือน้ำตาล ส่วนเอกสารของ University of Michigan เล่าว่าบางพื้นที่ถวายขนมหวานหรือข้าวเหนียว เพราะเชื่อว่าจะทำให้เทพพูดแต่เรื่องดี หรือทำให้ปากติดจนพูดอะไรไม่ได้ นี่คือความหมายในพิธี ไม่ใช่หลักฐานว่าของหวานมีผลต่อเหตุการณ์บนสวรรค์

เมื่อส่งเทพขึ้นสวรรค์ ภาพพิมพ์เก่าจะถูกเผาตามคติที่บันทึกไว้ และในปีถัดไปก็ซื้อภาพใหม่ที่มีปฏิทินชุดใหม่มาติดเหนือเตา วัตถุชิ้นหนึ่งจึงทำหน้าที่ทั้งเป็นภาพบูชาและปฏิทินประจำบ้าน พิธีส่งภาพออกไปกับการนำภาพใหม่เข้ามาจึงผูกความเชื่อเข้ากับการเปลี่ยนผ่านสู่ปีใหม่

สิ่งที่ยืนยันได้คือมีภาพพิมพ์เทพประจำเตาและมีธรรมเนียมส่งภาพกับของไหว้ก่อนตรุษจีน ส่วนการที่เทพเฝ้าดูบ้านแล้วขึ้นไปรายงานเป็นเรื่องเล่าที่ทำให้พิธีมีความหมาย คำตอบจึงเป็นว่าท่านนำเรื่องราวของคนในบ้านไปกราบทูลเง็กเซียนฮ่องเต้ ส่วนขนมคือคำอธิษฐานให้คำรายงานนั้นออกมาดี

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th