ทำไมแมลงกลางคืนบินวนรอบหลอดไฟ แทนที่จะพุ่งเข้าใส่?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

กล้องบันทึกการบินสามมิติพบว่าแมลงกลางคืนหลายชนิดที่อยู่ใกล้ไฟหันด้านหลังลำตัวไปทางบริเวณที่สว่างที่สุด ทำให้เส้นทางบินโค้งวนหรือเสียการทรงตัวได้ มันไม่ได้บังคับทิศบินตรงเข้าใส่หลอดไฟอย่างที่ภาพชวนให้คิด

ในธรรมชาติ ท้องฟ้ามักสว่างกว่าพื้น แมลงบินจึงมีปฏิกิริยาหันด้านหลังลำตัวเข้าหาส่วนที่สว่างที่สุด เพื่อช่วยรักษาท่าบินให้ด้านบนอยู่ด้านบน นักวิจัยเรียกพฤติกรรมนี้ว่า การตอบสนองหันหลังเข้าหาแสง เมื่อมีหลอดไฟอยู่ใกล้ แสงจากจุดเล็ก ๆ อาจกลายเป็นสัญญาณสว่างที่สุดแทนท้องฟ้า

ผลที่เห็นใกล้หลอดไฟมีสามแบบ: แมลงบางตัวบินวนเป็นวง บางตัวเชิดขึ้นจนบินชะงักกลางอากาศ และบางตัวพลิกกลับหัวเมื่อบินข้ามหลอดไฟ นักวิจัยบันทึกด้วยว่าแมลงหันด้านหลังเข้าหาแสง แม้ท่านั้นจะทำให้บินต่อได้ยาก

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Communications ปี 2024 ใช้กล้องความเร็วสูงวัดท่าลำตัวของแมลงในห้องทดลอง และใช้กล้องคู่ในภาคสนามสร้างเส้นทางบินสามมิติ ทีมวิเคราะห์คลิปภาคสนาม 477 ชุดจากแมลง 10 อันดับ แล้วนำรูปแบบการบินมาทดสอบคำอธิบายเรื่องแสงหลายแบบ

คำอธิบายที่ว่าแมลงใช้ดวงจันทร์นำทาง หรือบินหนีเข้าหาแสง เป็นแนวคิดที่เคยถูกเสนอมาก่อน ทีมวิจัยนำคำอธิบายเหล่านี้มาเทียบกับการเคลื่อนไหวจริง และเสนอว่าปฏิกิริยารักษาทิศทางด้วยแสงอธิบายการบินวนรอบไฟได้ดีกว่าในกรณีที่ศึกษา ผลไม่ได้บอกว่าแมลงทุกชนิดมีพฤติกรรมเหมือนกัน แต่ช่วยตอบว่าทำไมตัวที่อยู่ใกล้หลอดจึงดูเหมือนบินวนไม่ยอมไปไหน

ครั้งหน้าที่เห็นแมลงกลางคืนวนอยู่รอบไฟ ลองมองว่าหลอดไฟกำลังแย่งตำแหน่ง “ท้องฟ้าสว่าง” ไปจากมุมมองของมัน การหันหลังหาแสงซึ่งช่วยให้บินตั้งตัวได้ในธรรมชาติ จึงกลายเป็นการเลี้ยวซ้ำเมื่อแหล่งสว่างอยู่ใกล้และอยู่ผิดตำแหน่ง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th