เปิดปริศนา จุดแดง 2 จุด บนปากสนมจีน เป็นเครื่องหมายงดถวายตัวจริงหรือ?

ถ้าพูดถึงซีรีส์จีนย้อนยุค ภาพหนึ่งที่สะดุดตาผู้ชมไม่น้อยคือพระสนมที่แต้มจุดสีแดงเล็ก ๆ ไว้บริเวณมุมปากทั้งสองข้าง หลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงเครื่องสำอางเพื่อเพิ่มความงาม แต่เรื่องราวเบื้องหลังกลับมีทั้งประวัติศาสตร์ความงามและคำบอกเล่าที่เชื่อมโยงกับธรรมเนียมในราชสำนัก จนเกิดคำถามว่า จุดแดงเล็ก ๆ นี้เคยเป็นรหัสลับที่ใช้บอกฮ่องเต้ว่าพระสนมไม่สะดวกถวายตัวจริงหรือไม่?

เมี่ยนเยี่ย จุดแต้มใบหน้าที่สะท้อนความงามของสตรีจีนโบราณ

เครื่องแต่งแต้มบริเวณแก้มใกล้มุมปากนี้เรียกว่า “เมี่ยนเยี่ย” (面靥) มีลักษณะเป็นจุดสีหรือลวดลายประดับใบหน้า บางรูปแบบทำให้ดูคล้ายลักยิ้ม และอาจใช้สีแดง ชาด หรือวัสดุตกแต่งชนิดอื่นตามรูปแบบความงามในแต่ละยุค

การแต่งหน้าลักษณะนี้เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมความงามจีนโบราณ โดยเฉพาะสมัยราชวงศ์ถัง ค.ศ. 618–907 ซึ่งการแต่งหน้าของสตรีมีรายละเอียดหลากหลาย ตั้งแต่การทาแป้งให้ใบหน้าดูขาวผ่อง การเขียนคิ้ว การทาชาดบนแก้มและริมฝีปาก ไปจนถึงการประดับลวดลายบริเวณหน้าผากและแก้ม

หลักฐานทางวัฒนธรรมและงานศึกษาด้านประวัติศาสตร์เครื่องสำอางกล่าวถึงการแต้มจุดคล้ายลักยิ้มไว้บนใบหน้า แสดงให้เห็นว่าเมี่ยนเยี่ยไม่ได้เป็นเพียงจินตนาการของผู้สร้างซีรีส์ แต่มีรากฐานอยู่ในวัฒนธรรมการแต่งหน้าของจีนจริง อย่างไรก็ตาม รูปแบบและตำแหน่งของจุดแต้มไม่ได้ตายตัวว่าต้องเป็นจุดสีแดงสองจุดเหมือนกันทุกคน

เบื้องหลังที่ชวนทึ่ง จุดแดงอาจเกี่ยวข้องกับการงดถวายตัว

อีกเรื่องที่ทำให้เมี่ยนเยี่ยได้รับความสนใจ คือคำอธิบายทางประวัติศาสตร์ที่เล่าว่า ในอดีตเครื่องหมายบนใบหน้าอาจใช้เป็นสัญญาณแจ้งว่าหญิงในวังมีประจำเดือนและไม่สะดวกเข้าปฏิบัติหน้าที่ใกล้ชิดผู้เป็นนาย

คำอธิบายนี้ปรากฏในบทความเกี่ยวกับประวัติศาสตร์เครื่องแต่งกายและความงามจีน โดยกล่าวถึงการใช้จุดเล็ก ๆ เป็นเครื่องหมาย เพื่อให้ผู้ดูแลทราบและหลีกเลี่ยงการจัดลำดับหญิงในวังให้เข้าพบในช่วงเวลาดังกล่าว จึงเกิดการตีความว่าเครื่องหมายดังกล่าวอาจทำหน้าที่คล้ายรหัสสื่อสารโดยไม่ต้องเอ่ยคำพูดตรง ๆ

แต่สิ่งสำคัญคือ ต้องแยกระหว่างคำอธิบายที่ปรากฏในงานเขียนเกี่ยวกับธรรมเนียมโบราณ กับหลักฐานร่วมสมัยที่ยืนยันวิธีปฏิบัติอย่างชัดเจน ยังไม่ควรสรุปว่าพระสนมทุกคนในราชวงศ์ถังต้องแต้มจุดแดงเพื่อแจ้งฮ่องเต้ หรือว่าจุดแดงทุกจุดมีความหมายเกี่ยวกับประจำเดือนเสมอไป

ไม่ใช่แค่รหัสลับ แต่ยังมีตำนานเรื่องความงาม

นอกจากเรื่องการใช้เป็นเครื่องหมายแล้ว ยังมีตำนานที่เล่าถึงที่มาของเมี่ยนเยี่ยว่าเกี่ยวข้องกับหญิงงามในราชสำนักที่มีรอยแดงบนแก้ม ก่อนที่สตรีคนอื่นจะเลียนแบบด้วยการแต้มสีเพื่อเพิ่มเสน่ห์ เรื่องเล่าลักษณะนี้สะท้อนให้เห็นว่าแฟชั่นในราชสำนักสามารถแพร่กระจายผ่านการเลียนแบบผู้ที่ได้รับความนิยมได้

อย่างไรก็ตาม ตำนานกำเนิดเครื่องสำอางไม่ใช่หลักฐานยืนยันเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์โดยตรง จึงควรอ่านในฐานะเรื่องเล่าที่ช่วยอธิบายความเชื่อและรสนิยมของผู้คนในอดีต มากกว่าจะถือเป็นข้อเท็จจริงทั้งหมด

สรุปแล้ว จุดแดงสองจุดหมายถึงอะไรกันแน่?

คำตอบคือ เมี่ยนเยเป็นเครื่องประดับใบหน้าที่มีอยู่จริงในวัฒนธรรมความงามจีนโบราณ ส่วนแนวคิดที่ว่าจุดแดงใช้เป็นสัญญาณงดถวายตัวนั้นมีปรากฏในคำอธิบายเกี่ยวกับธรรมเนียมในวัง แต่ไม่ควรเหมารวมว่าเป็นกฎสากลของทุกยุคสมัย

ดังนั้น เมื่อเห็นพระสนมแต้มจุดแดงสองจุดในซีรีส์จีนครั้งต่อไป เราอาจมองได้ทั้งในแง่แฟชั่นโบราณและเรื่องเล่าที่สะท้อนระเบียบชีวิตในราชสำนัก เพียงแต่ต้องไม่ลืมว่า เรื่องที่ดูเหมือนรหัสลับสุดตื่นเต้น อาจมีรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ซับซ้อนกว่าที่ละครนำเสนอ

แหล่งที่มา

• ChinaCulture — Make-up tips of the women in the Tang Dynasty: https://en.chinaculture.org/chineseway/2014-04/01/content_518065.htm
• Zhang Ruying’s Notes — From “Tang Dynasty: Women’s Makeup Steps”: https://www.zhangruying.com/en/1647
• ChinaCulture — How cosmetics were created in ancient China: https://en.chinaculture.org/2018-08/07/content_1189057.htm
• PubMed — Cosmetological thinking and methods in TCM in the Sui-Tang Dynasty: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28103978/

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง