ไขปริศนา "นาโบนิดัส": กษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งบาบิโลนผู้กลายเป็น "นักโบราณคดีคนแรกของโลก"

หากพูดถึงยุคโบราณของเมโสโปเตเมีย จักรวรรดินิว-บาบิโลน (Neo-Babylonian Empire) คือหนึ่งในอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุด และผู้ปกครองพระองค์สุดท้ายที่มีเรื่องราวลึกลับ ชวนให้ค้นหามากที่สุดก็คือ "กษัตริย์นาโบนิดัส" (Nabonidus) ผู้ทรงครองราชย์ในช่วงปี 556–539 ก่อนคริสตกาล

บทความนี้จะพาทุกท่านไปทำความรู้จักกับเรื่องราวอันน่าฉงนของพระองค์ ทั้งช่วงเวลาที่หายตัวไปอย่างปริศนา และบทบาทสำคัญที่ทำให้พระองค์ได้รับการยกย่องว่าเป็น "นักโบราณคดีคนแรกในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ"

1. กษัตริย์ผู้แหวกขนบและความขัดแย้งทางศาสนา

นาโบนิดัสก้าวขึ้นสู่อำนาจภายหลังเหตุการณ์ความวุ่นวายทางการเมือง แต่สิ่งที่ทำให้พระองค์แตกต่างจากกษัตริย์องค์ก่อนๆ อย่างสิ้นเชิงคือ ความศรัทธาอันแรงกล้าต่อ "เทพซิน" (Sin) ซึ่งเป็นเทพแห่งดวงจันทร์

ในขณะที่มหานครบาบิโลนบูชา "เทพมาร์ดุก" (Marduk) เป็นเทพองค์หลักมาอย่างยาวนาน ความลุ่มหลงในเทพดวงจันทร์ของนาโบนิดัส รวมถึงการที่พระองค์ทรงละเลยงานเทศกาลปีใหม่สำคัญของบาบิโลน ทำให้พระองค์เริ่มสูญเสียการสนับสนุนจากกลุ่มนักบวชชั้นสูงและประชาชนในเมืองหลวง

2. ปริศนา "การหายตัวไป" และชีวิตในโอเอซิสเทย์มา (Tayma)

หนึ่งในเรื่องราวที่น่าพิศวงที่สุดในประวัติศาสตร์ยุคโบราณคือ การที่นาโบนิดัสทรงละทิ้งมหานครบาบิโลนไปประทับอยู่ที่ โอเอซิสเทย์มา (Tayma) ในดินแดนอาระเบีย เป็นเวลานานหลายปีติดต่อกัน (โดยมอบหมายให้ เบลชัซซาร์ พระราชโอรส ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนในเมืองหลวง)

นักประวัติศาสตร์ถกเถียงกันมาอย่างยาวนานถึงสาเหตุของการหายตัวไปครั้งนี้ บางทฤษฎีเชื่อว่าอาจมาจากปัญหาความขัดแย้งกับคณะนักบวชเทพมาร์ดุก บ้างก็ว่าทรงมีปัญหาด้านพระสุขภาพ หรือแม้แต่ความสนพระทัยในเส้นทางการค้าเครื่องหอมและโบราณสถานในแถบนั้น โดยระหว่างที่ประทับอยู่ที่เทย์มา พระองค์ทรงสร้างพระราชวังและศูนย์กลางการปกครองขึ้นมาใหม่กลางทะเลทราย

3. นาโบนิดัส: นักโบราณคดีคนแรกของโลก?

แม้การเมืองและการครองราชย์ของพระองค์จะเต็มไปด้วยความปั่นป่วน แต่นาโบนิดัสกลับมีงานอดิเรกที่ล้ำยุคมากๆ จนนักโบราณคดีสมัยใหม่ให้การยอมรับ นั่นคือ ความคลั่งไคล้ในการขุดค้นและศึกษาประวัติศาสตร์โบราณ

• การขุดหารากเหง้า: พระองค์ทรงโปรดให้มีการขุดเจาะลึกลงไปใต้พื้นโบราณสถานและวิหารเก่าแก่ต่างๆ เพื่อค้นหาศิารจารึกและวัตถุโบราณของกษัตริย์องค์ก่อนหน้าที่ล่วงลับไปแล้วหลายร้อยปี

• ความพยายามในการเดตอายุวัตถุโบราณ: พระองค์ทรงพยายามศึกษาลำดับเวลาและบันทึกประวัติศาสตร์ เพื่อทำความเข้าใจรากเหง้าอารยธรรมของตนเอง

• แม้ว่าในยุคนั้นจะยังไม่มีวิทยาการสมัยใหม่ ทำให้บางครั้งพระองค์อาจคำนวณช่วงเวลาหรือวันที่ในอดีตคลาดเคลื่อนไปบ้าง แต่วิธีการทำงานของพระองค์ ไม่ว่าจะเป็นการขุดค้น การบันทึกหลักฐาน และการศึกษาวัตถุโบราณ ก็มีความใกล้เคียงกับหลักการของ "โบราณคดีสมัยใหม่" เป็นอย่างมาก

  

4. จุดจบของอาณาจักรและการล่มสลาย

ในช่วงท้ายรัชกาล นาโบนิดัสเสด็จกลับมายังบาบิโลน ท่ามกลางภัยคุกคามครั้งใหญ่จากการขยายอำนาจของจักรวรรดิเปอร์เซียภายใต้การนำของ พระเจ้าไซรัสมหาราช (Cyrus the Great)

ในที่สุด กองทัพเปอร์เซียก็สามารถเข้ายิตรกรุงบาบิโลนได้สำเร็จในปี 539 ก่อนคริสตกาล ซึ่งเหตุการณ์นี้ไม่เพียงแต่นำจุดจบมาสู่จักรวรรดินิว-บาบิโลนเท่านั้น แต่ยังยุติยุคการเนรเทศชาวิวในบาบิโลนลงด้วย ส่วนตัวของนาโบนิดัสเองภายหลังการยอมจำนน พระองค์ได้รับอิสรภาพให้ใช้ชีวิตบั้นปลายอย่างสงบ

บทสรุป

เรื่องราวของ กษัตริย์นาโบนิดัส สะท้อนให้เห็นภาพของกษัตริย์ผู้มีมุมมองล้ำยุค ทรงหลงใหลในอดีตและโบราณวัตถุเสียจนละเลยการเมืองร่วมสมัย จนกลายเป็นทั้ง "กษัตริย์ผู้แปลกแยก" ในสายตาคนร่วมยุค และกลายเป็น "นักโบราณคดีคนแรกของโลก" ในหน้าประวัติศาสตร์สากลที่คนรุ่นหลังต้องจดจำ