ถนนสายแรกของกรุงเทพฯ เริ่มจากคำขอของใคร? เรื่องเจริญกรุงในรัชกาลที่ 4

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ถนนเจริญกรุงเริ่มจากชาวต่างประเทศในกรุงเทพฯ ร่วมลงชื่อขอให้รัชกาลที่ 4 สร้างทางสำหรับใช้ม้าและรถ กรมศิลปากรระบุว่าก่อสร้างระหว่าง พ.ศ. 2404–2407 และนับเป็นถนนสายแรกของกรุงเทพฯ คนในยุคนั้นเรียกกันว่า “ถนนใหม่” หรือ New Road

กรมศิลปากรอ้างข้อความพระราชปรารภเรื่องถนนเจริญกรุงว่า “ชาวต่างประเทศเข้าชื่อกันขอให้ทำขึ้น เพื่อจะใช้ม้า ใช้รถให้สบาย ให้ถูกลมเย็น” เอกสารระบุว่าผู้ร้องขอเป็นชาวต่างชาติหลายคน และบอกเหตุผลไว้ตรง ๆ ว่าต้องการทางสำหรับม้าและรถรับลม

ถนนสายนี้สร้างเป็นสองตอน ตามข้อมูลหอสมุดมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ตอนใต้โปรดให้สร้างใน พ.ศ. 2404 ส่วนตอนในสร้างใน พ.ศ. 2405 ทั้งสองตอนมาบรรจบกันที่สะพานเหล็กบน หรือสะพานดำรงสถิตย์ กรมศิลปากรระบุว่าเฮนรี อลาบาสเตอร์เป็นผู้สำรวจและเขียนแบบ เส้นทางจากสนามไชยถึงถนนตกยาว 8,575 เมตร ผิวทางทำจากดินและทรายอัดแน่นปูด้วยอิฐ

ถนนเปิดใช้ใน พ.ศ. 2407 แต่บันทึกที่กรมศิลปากรอ้างเล่าว่าคนใช้ม้าและรถยังใช้ทางไม่เต็มทั้งสองด้าน บางส่วนถูกปล่อยว่าง และผิวถนนเริ่มชำรุดจนมีคำกังวลว่าฝนชุกจะทำให้เสียหายมากขึ้น ถนนสายใหม่จึงไม่ได้กลายเป็นทางคึกคักทันทีที่สร้างเสร็จ บันทึกช่วงแรกแสดงให้เห็นทั้งแผนก่อสร้างและปัญหาการใช้งานหลังเปิดทาง

ผลต่อเมืองค่อย ๆ เห็นชัดตามการค้าทางบกที่ขยายตัว หอสมุด KMUTT ระบุว่าสองฝั่งถนนมีร้านค้าและตึกแถวชั้นเดียวเพิ่มขึ้น โดยชาวจีนและชาวตะวันตกเข้ามาค้าขาย ขณะเดียวกันบ้านเรือนที่เคยตั้งริมน้ำก็ย้ายมาตั้งตามถนนมากขึ้น เจริญกรุงจึงเป็นหนึ่งในเส้นทางที่พาร้านค้าและชุมชนใหม่ออกไปตามแนวถนน

หลักฐานจึงเล่าเจริญกรุงเป็นสองช่วงที่ต่อกัน: ชาวต่างชาติร่วมขอทางสำหรับม้าและรถ จากนั้นถนนยาวสายนี้ก็กลายเป็นพื้นที่ของบ้านเรือนและการค้าขาย เมื่อกรุงเทพฯ ขยายออกจากแนวริมน้ำ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th