พระราหูจับดวงจันทร์อยู่ในพระสูตรไหม? จันทิมสูตรเล่าไว้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

จันทิมสูตร (SN 2.9) เล่าว่าพระราหูจับเทวดาจันทิมะ ผู้เป็นเทพแห่งดวงจันทร์ไว้ และพระพุทธเจ้าตรัสให้ปล่อย เรื่องนี้เป็นฉากในคัมภีร์พุทธ ไม่ใช่กลไกทางดาราศาสตร์ของจันทรุปราคา

จันทิมสูตรอยู่ในสังยุตตนิกาย หมวดเทวดาบุตร ฉบับแปลจากภาษาบาลีโดยพระปิยทัสสีเถระใช้ชื่ออังกฤษว่า “คำอธิษฐานคุ้มครองของเทพแห่งดวงจันทร์” ชื่อจันทิมะจึงหมายถึงเทวดาผู้แทนดวงจันทร์ในเรื่อง ไม่ใช่ตัวดวงจันทร์ในความหมายทางกายภาพ รายละเอียดนี้ช่วยให้แยกตัวละครในพระสูตรออกจากวัตถุท้องฟ้าที่นักดาราศาสตร์ศึกษา

เรื่องเกิดที่เชตวันใกล้เมืองสาวัตถี จันทิมะถูกพระราหู เจ้าแห่งอสูรจับไว้ เขานึกถึงพระพุทธเจ้าแล้วกล่าวคาถาขอให้เป็นที่พึ่ง พระพุทธเจ้าจึงตรัสกับพระราหูให้ปล่อยจันทิมะ พร้อมกล่าวว่าพระพุทธเจ้าทั้งหลายมีเมตตาต่อโลก พระราหูปล่อยเทวดานั้นทันที

หลังปล่อยจันทิมะ พระราหูรีบไปหาเวปจิตติ เจ้าแห่งอสูรอีกองค์หนึ่งและยืนตัวสั่น เวปจิตติถามว่าทำไมจึงรีบกลับและดูหวาดกลัว พระราหูตอบว่าหากไม่ปล่อยจันทิมะตามคำของพระพุทธเจ้า ศีรษะของเขาคงแตกเป็นเจ็ดเสี่ยงและเขาคงไม่มีความสุขขณะมีชีวิตอยู่ ข้อความนี้เป็นคำพูดของตัวละครภายในเรื่องตามคำแปล

คาถาที่พระพุทธเจ้าตรัสขอให้พระราหูปล่อยเทวดาจันทิมะ ไม่ได้อธิบายเงาหรือการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์ คำเกริ่นของภิกษุสุชาโตใน SuttaCentral อธิบายว่าจันทิมสูตรและสูตรถัดไปเป็นคาถาที่ชุมชนพุทธใช้สวดเพื่อความสบายใจเมื่อเกิดคราส ข้อหลังนี้เป็นคำอธิบายของผู้แปล ไม่ใช่ประโยคในเนื้อพระสูตร

ด้านดาราศาสตร์ NASA อธิบายว่าจันทรุปราคาเกิดเมื่อโลกอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์ เงาโลกจึงตกบนผิวดวงจันทร์ หากดวงจันทร์ผ่านเงาโลกเพียงบางส่วน ก็เกิดจันทรุปราคาบางส่วน คำอธิบายนี้พูดถึงตำแหน่งของวัตถุท้องฟ้าและเงาที่สังเกตได้ ต่างจากเรื่องพระราหูจับเทวดาในคัมภีร์

ดังนั้นคำตอบของคำถามในชื่อเรื่องมีสองชั้น: มีเรื่องพระราหูจับจันทิมะอยู่ในจันทิมสูตรตามบทแปล แต่ถ้าถามถึงสาเหตุทางกายภาพของจันทรุปราคา NASA ระบุว่าเป็นเงาโลกตกบนดวงจันทร์ การแยกสองคำอธิบายนี้ช่วยเล่าคติในพระสูตรตามแหล่ง และไม่ใช้เรื่องเล่าแทนวิทยาศาสตร์

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th